Podatek od kaucji? Ministerstwo dementuje fake newsy

fot. Munipro.pl

 Wokół wdrażanego w Polsce systemu kaucyjnego narosło mnóstwo mitów, fałszywych narracji i teorii spiskowych, które w ostatnich miesiącach zdominowały przestrzeń medialną. Podatek od kaucji to jedna z plotek budzących największe emocje. Wyjaśniamy, dlaczego ze środków odzyskanych w butelkomatach nie trzeba rozliczać się z fiskusem.  

Wdrożenie systemu kaucyjnego na drugim największym rynku napojowym w Europie wywołało w polskich mediach społecznościowych lawinę skrajnych emocji. Obok merytorycznej dyskusji w przestrzeni publicznej zaczęły dominować sensacyjne teorie spiskowe – od rzekomego podatku od kaucji, aż po oskarżenia operatorów o potajemne bogacenie się kosztem konsumentów. Ministerstwo Klimatu i Środowiska postanowiło przeciąć te spekulacje podczas specjalnie w tym celu zorganizowanego spotkania. Kwestia opodatkowania zwrotu kaucji stanowiła jeden z przedmiotów dyskusji.

Mit podatku VAT i PIT, czyli „żerowanie na lajkach”

Informacja o tym, że Polacy będą musieli płacić podatek od środków uzyskanych ze zwrotu butelek i puszek zelektryzowała opinię publiczną. Niewątpliwie to jedna z najbardziej absurdalnych rewelacji, które w ostatnim czasie pojawiły się w debacie publicznej. Dlatego podczas briefingu prasowego wiceminister Sawicka stanowczo odniosła się do tych doniesień:

„Ostatnia odsłona dezinformacji to jest rzekome płacenie VAT-u za zbierane butelki. Szanowni państwo, to jest kompletna bzdura. Po prostu politycy żerują na dezinformacji, szerzą ją po to, żeby zyskać lajki”.

Przedstawiciele resortu oraz operatorzy jednoznacznie potwierdzili, że dla konsumenta system jest pod tym względem całkowicie neutralny – oddając nieuszkodzone opakowanie, Polacy odzyskują dokładnie taką samą kwotę, jaką wyłożyli w sklepie (50 groszy). Z kolei przedstawiciele operatorów systemu punktują piramidalny bezsens fake newsa o „podatku od kaucji”. Przypominają, że odebraniu kaucji nie towarzyszy żaden obieg dokumentów fiskalnych. Co więcej, kupujący napoje i zdający opakowania nie są w żaden sposób identyfikowani przy butelkomatach. Tak więc wystarczy chwila zastanowienia, aby uznać informację o podatku jako bezsensowną plotkę i zwykły mit.

Co naprawdę podlega opodatkowaniu? Kwestia kaucji nieodebranej

Wokół tematu podatków pojawiło się jednak drugie, znacznie bardziej skomplikowane zagadnienie. Jest nim kwestia opodatkowania środków, które w systemie pozostają. Chodzi o sytuację, w której konsument nie decyduje się na zwrot opakowania do sklepu. Choć dla klienta kaucja jest neutralna, to w świetle polskiego prawa fiskalnego nieodebrana kaucja przestaje być bezwzględnie bezpodatkowym elementem obrotu.

Jak zauważył Andrzej Gantner, dyrektor generalny Polskiej Federacji Producentów Żywności Związku Pracodawców, dezinformacja wokół tego tematu wynika m.in. z pomijania specyfiki krajowych przepisów finansowych. Zwrócił on uwagę na fakt, że polskie przepisy nakładają obowiązek opodatkowania nieodebranej kaucji. Ponadto ustawa precyzuje, że środki te mogą zostać przeznaczone jedynie na rozwój systemu kaucyjnego. Rzekome „nadwyżki” z nieodebranych kaucji służą zrównoważeniu gigantycznych kosztów logistycznych i operacyjnych. Minister Sawicka podczas dyskusji z dziennikarzami wyłożyła czystą ekonomię rządzącą tym projektem:

System kaucyjny to nie jest żadne perpetuum mobile, które przynosi jakieś dochody. Tak naprawdę system kaucyjny coś kosztuje. I kto za to płaci? Płacą za to producenci. Więc tak naprawdę, jeżeli są jakieś przychody, na przykład ze sprzedaży surowca czy z niezwróconej kaucji, to one obniżają koszty funkcjonowania, a nie są czyimś zyskiem.

Wszystko to oznacza, że z przychodów ze sprzedaży czystego surowca (takiego jak wyselekcjonowany plastik PET czy aluminium z puszek) oraz zasileń z nieoddanych przez konsumentów kaucji operatorzy muszą opłacić logistykę, transport, sortowanie oraz wynagrodzenia dla jednostek handlowych za zbiórkę opakowań (tzw. handling fee).

Jak przewidują operatorzy, miarę jak Polacy nauczą się masowo zwracać butelki, margines nieodebranej kaucji skurczy się do zaledwie kilku procent. Wtedy cały ciężar finansowania sprawnie działającej machiny recyklingowej spadnie bezpośrednio na producentów napojów.

Podatek od kaucji? A może dotkliwe kary?

Przedstawiciele przemysłu i operatorów podkreślają, że idealną sytuacją jest osiągnięcie jak najwyższych poziomów zbiórki (docelowo powyżej 90%).  Wtedy unikają oni drastycznych kar administracyjnych nakładanych solidarnie na operatora i producentów w przypadku niewypełnienia norm środowiskowych Jak podkreśla Joanna Górecka z Polskiego Systemu Kaucyjnego:

ludzie nie zdają sobie sprawy z tego, że jeżeli nie zrealizujemy wymaganych poziomów zbiórki, będziemy musieli zapłacić karę – 50% na 50% solidarnie z producentami, którzy u nas wprowadzają te napoje. Czyli tak naprawdę nikomu nie opłaca się nie osiągać tych poziomów zbiórki. Co za tym idzie, nikomu nie opłaca się trzymać tej nieodebranej kaucji.

Innymi słowy, tylko oddanie środków konsumentom w formie zwrotu kaucji chroni uczestników systemu przed drastycznymi karami administracyjnymi w przypadku niewypełnienia norm środowiskowych. Operatorzy przewidują też, że w miarę jak system będzie dojrzewał, a Polacy nauczą się masowo zwracać butelki, margines nieodebranej kaucji skurczy się do zaledwie kilku procent. Wtedy cały ciężar finansowania sprawnie działającej machiny recyklingowej spadnie bezpośrednio na producentów napojów.

Podatek od kaucji? logika faktów kontra logika atencji

Dlaczego fake newsy na temat kaucji rozprzestrzeniają się tak szybko? Eksperci od analizy sieci wskazują na brutalne mechanizmy rządzące współczesnym internetem. Kamil Smogorzewski z europejskiego kolektywu analitycznego Res Futura zauważył, że merytoryczne fakty przegrywają w social mediach z czystą sensacją:

„Jeżeli chodzi o social media i internet w ogóle, żyjemy w dwóch logikach. Pierwsza to jest logika faktów, a druga to logika atencji. Niestety fakt zawsze przegra z emocją. Co więcej, algorytmy głównych platform nie wiedzą, co robić z informacjami neutralnymi, czyli z faktami. Dlatego po prostu ukrywają, ponieważ one się nie klikają i nie zatrzymują użytkownika dłużej w social mediach.

Podatek od kaucji to fake news: podsumowanie

Uczestnicy spotkania zgodnie podkreślali, że polski system kaucyjny – budowany na drugim największym rynku napojowym w Europie – jest wciąż w fazie intensywnego rozwoju. Jednostkowe problemy, takie jak chwilowa awaria osiedlowego butelkomatu czy przepełnienie pojemnika, są w sieci natychmiast uogólniane. Często zyskują rangę „paraliżu całego systemu”, co jest pożywką dla dezinformacji.

Dlatego resort i główni uczestnicy systemu apelują o cierpliwość i dostrzeżenie najważniejszego: system realnie działa i oczyszcza polskie lasy oraz ulice. Plastikowe i aluminiowe odpady błyskawicznie znikają ze środowiska, ponieważ dla każdego z nas zyskały konkretną wartość.

Na koniec chcemy jeszcze raz podkreślić – środki odzyskane z kaucji nie są opodatkowane. Inne tematy dezinformacji dotyczącej systemu kaucyjnego, a także jej źródła, omówiliśmy w piątkowym wpisie. Zapraszamy do lektury.

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska, materiały własne