Kurtyny wodne czy zielone przystanki?

fot. Adobe Stock rohawk

Kurtyny wodne dają szybką ulgę w upał, ale działają punktowo i tylko przez określony czas. Zielone przystanki chłodzą wolniej, za to pomagają dłużej: dają cień, zatrzymują wodę i ograniczają nagrzewanie przestrzeni. Dla miast najważniejsze jest dziś nie to, co wygląda efektownie, ale co realnie poprawia komfort mieszkańców.

W czasie fali upałów samorządy uruchamiają kurtyny wodne, pitniki, mgławice i punkty z wodą. To szybka reakcja na rozgrzane place, rynki i przystanki, gdzie mieszkańcy nie mają gdzie schować się przed słońcem. Ale kurtyny wodne nie zastąpią cienia, drzew i zielonej infrastruktury. Jeżeli upały wracają co roku, miasta muszą łączyć działania doraźne z rozwiązaniami, które chłodzą przestrzeń przez cały sezon.

Kurtyny wodne pomagają od razu

Kurtyny wodne są rozwiązaniem interwencyjnym. Kraków uruchomił je podczas fali upałów, gdy temperatury przekraczały 30 st. C, a mieszkańcy mogli korzystać także z pitników z kranowianką. Miasto wskazuje też, że wodne mgiełki działają w wybranych lokalizacjach, gdy temperatura przekracza 27 st. C i dzień jest pogodny oraz bezdeszczowy.

Ich największą zaletą jest natychmiastowy efekt. Kurtyny wodne mają sens na rynkach, placach, deptakach, przy dworcach i w miejscach dużego ruchu pieszego, ale nie zmieniają samej przyczyny problemu: przegrzanej, twardej i pozbawionej cienia przestrzeni.

Zielone przystanki działają dłużej

Zielone przystanki nie dają tak szybkiej ulgi jak wodna mgiełka, ale poprawiają warunki w miejscu, w którym ludzie codziennie czekają na autobus albo tramwaj. Warszawa informowała, że liczba wiat z zielonymi dachami wzrosła z 50 latem 2023 roku do 116, a dachy są pokrywane rozchodnikiem.

To nie jest tylko dekoracja. We Wrocławiu miasto wskazuje, że zielone przystanki filtrują zanieczyszczenia, poprawiają mikroklimat, wspierają retencję wód opadowych, obniżają temperaturę i ograniczają zjawisko miejskiej wyspy ciepła.

Co naprawdę chłodzi miasto?

Kurtyny wodne chłodzą człowieka tu i teraz. Zielone przystanki, drzewa i retencja chłodzą miejsce, w którym człowiek przebywa regularnie. Dlatego te rozwiązania nie powinny być traktowane jako konkurencja, tylko jako dwa różne poziomy reakcji miasta.

Poznań wskazywał, że rozchodnik na wiatach może gromadzić wodę opadową i zwiększać retencję. Może też odciążać kanalizację, absorbować pyły i obniżać temperaturę pod wiatą latem. To pokazuje, że zielony przystanek ma największy sens jako część większego systemu. Powinien łączyć cień, zieleń i wodę zatrzymywaną w miejscu opadu.

Same kurtyny wodne nie wystarczą

Kurtyny wodne są potrzebne podczas upałów, ale ich efekt kończy się szybko. Działają tylko w konkretnym miejscu, wymagają obsługi i są odpowiedzią na już istniejący problem: zbyt gorącą przestrzeń publiczną.

Jeżeli plac, przystanek albo deptak pozostają betonowe i pozbawione cienia, wodna mgiełka będzie tylko chwilową ulgą. Miasto nadal będzie się nagrzewać, a mieszkańcy po kilku sekundach ochłody wrócą na rozgrzaną nawierzchnię.

Zielony przystanek też nie rozwiąże wszystkiego

Zielony dach na wiacie nie wystarczy, jeśli przystanek stoi między asfaltem, betonem i ruchliwą ulicą. Efekt będzie większy wtedy, gdy obok pojawią się drzewa, roślinność przyuliczna, rozszczelniona nawierzchnia i rozwiązania zatrzymujące deszczówkę.

Wrocław opisuje zielone dachy jako rozwiązania, które pomagają zatrzymywać wodę deszczową, poprawiają jakość powietrza i obniżają temperaturę w budynkach. W przypadku przystanków ta sama logika działa lokalnie: najważniejsze jest nie tylko zazielenienie wiaty, ale całego otoczenia.

Gdzie miasta powinny stawiać kurtyny wodne?

Kurtyny wodne warto ustawiać tam, gdzie w czasie upałów przechodzi dużo ludzi i brakuje cienia. To rynki, place, okolice dworców, pętle komunikacyjne, deptaki, wejścia do parków i miejsca dużych wydarzeń.

Najlepiej działają w pakiecie: kurtyna wodna, pitnik, informacja dla mieszkańców, możliwość uzupełnienia butelki i cień dla osób starszych, dzieci oraz pasażerów komunikacji publicznej.

Gdzie zielone przystanki mają największy sens?

Zielone przystanki najlepiej sprawdzają się tam, gdzie pasażerowie czekają długo i nie mają naturalnego cienia. Chodzi szczególnie o przystanki przy szerokich ulicach, szkołach, szpitalach, urzędach, pętlach i węzłach przesiadkowych.

Sam zielony dach nie powinien być końcem inwestycji. Największy efekt daje połączenie wiaty z drzewami, zielenią przyuliczną, jasną nawierzchnią i miejscem na wodę opadową.

Co powinien sprawdzić samorząd?

Samorząd powinien zacząć od mapy miejsc przegrzanych. Innego rozwiązania potrzebuje rynek bez cienia, innego przystanek przy ruchliwej ulicy, a jeszcze innego plac przy szkole albo dworcu.

W jednym miejscu wystarczą kurtyny wodne uruchamiane podczas fali upałów. W innym lepiej sprawdzą się zielone przystanki, drzewa i retencja. Jeszcze gdzie indziej najpilniejszy może być pitnik, bo mieszkańcy potrzebują przede wszystkim dostępu do wody.

Najlepsze jest połączenie

Kurtyny wodne są dobre wtedy, gdy miasto musi zareagować natychmiast. Zielone przystanki są lepsze tam, gdzie problem wraca każdego dnia i dotyczy stałego miejsca oczekiwania mieszkańców.

Dlatego pytanie nie brzmi: kurtyny wodne czy zielone przystanki. Lepsze pytanie brzmi: gdzie potrzeba szybkiej ulgi, a gdzie trwałej zmiany przestrzeni.

Źródła: Kurtyny wodne i pitniki dostępne w różnych częściach miasta

Zobacz również: Susza dotyka większości gmin. Miasta muszą łapać wodę