Nowe wsparcie dla gmin z rezerwatami. Od października rusza nabór na 40 mln zł
Samorządy, na których terenie od 2024 roku utworzono lub powiększono park narodowy albo rezerwat przyrody, będą mogły ubiegać się o nowe wsparcie z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Budżet programu „Zielone gminy” wynosi 40 mln zł, a dotacja może pokryć do 95 proc. kosztów kwalifikowanych.
Nabór wniosków rozpocznie się 1 października 2026 roku. Wyszków, Czerwińsk nad Wisłą i Końskie należą do samorządów, które spełniają wskazane przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska podstawowe kryterium czasowo-terytorialne programu.
Spis treści
40 mln zł na ochronę przyrody i rozwój lokalny
21 sierpnia 2026 roku Ministerstwo Klimatu i Środowiska poinformowało o naborze w programie „Przestrzeń dla przyrody. Część 5) Zielone gminy – stawiając na bioróżnorodność”.
Na realizację programu przeznaczono 40 mln zł. Samorządy będą mogły otrzymać dotację pokrywającą do 95 proc. kosztów kwalifikowanych.
Nabór wniosków rozpocznie się 1 października 2026 roku i będzie prowadzony w trybie ciągłym do 30 czerwca 2028 roku. Realizację programu przewidziano na lata 2026–2031.
O dofinansowanie będą mogły ubiegać się gminy, miasta na prawach powiatu oraz powiaty, na których terenie od 2024 roku utworzono lub powiększono park narodowy albo rezerwat przyrody.
Oznacza to, że samo posiadanie na swoim terenie obszaru chronionego nie jest wystarczającym kryterium. Znaczenie ma utworzenie albo powiększenie parku lub rezerwatu w okresie wskazanym przez ministerstwo.
Ile może wynieść dofinansowanie?
Dotacja może pokryć do 95 proc. kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia.
Maksymalna kwota wsparcia nie będzie jednak taka sama dla wszystkich samorządów. Ministerstwo podało, że zostanie ona wyliczona według określonego w programie wskaźnika, proporcjonalnie do liczby hektarów nowego lub powiększonego parku narodowego albo rezerwatu przyrody.
Powierzchnia obszaru objętego nową lub rozszerzoną ochroną będzie więc jednym z czynników wpływających na maksymalną skalę pomocy.
W komunikacie MKiŚ z 21 sierpnia nie podano jednak wartości wskaźnika pozwalającego wyliczyć konkretną kwotę dla poszczególnych samorządów. Dlatego nie można na tej podstawie określić, ile pieniędzy mogłyby otrzymać np. Wyszków, Czerwińsk nad Wisłą czy Końskie.
Na co samorządy będą mogły przeznaczyć środki?
Wsparcie ma służyć ochronie przyrody, ale nie ogranicza się do działań prowadzonych bezpośrednio na terenie rezerwatu lub parku.
Program obejmie m.in. rozwój infrastruktury pozwalającej lepiej organizować ruch turystyczny i ograniczać jego wpływ na cenne obszary przyrodnicze.
Dofinansowanie będzie można wykorzystać również na ochronę i rozwój zielonej oraz niebieskiej infrastruktury, działania edukacyjne i promocję lokalnych walorów przyrodniczych, ochronę pomników przyrody oraz rozwijanie wiedzy i umiejętności mieszkańców w zakresie ochrony środowiska.
W realizacji projektów będą mogli uczestniczyć także partnerzy ponoszący koszty kwalifikowane. Ministerstwo wskazuje m.in. związki jednostek samorządu terytorialnego, Lasy Państwowe, Wody Polskie, urzędy morskie, parki narodowe i krajobrazowe, regionalne dyrekcje ochrony środowiska, organizacje ekologiczne oraz uczelnie.
Wyszków spełnia podstawowe kryterium programu
Jednym z samorządów, który można wskazać jako potencjalnego beneficjenta nowego instrumentu, jest gmina Wyszków w województwie mazowieckim.
17 grudnia 2024 roku Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Warszawie podpisał zarządzenie w sprawie ustanowienia rezerwatu przyrody Fidest.
Rezerwat ma powierzchnię 270,31 ha i znajduje się na terenie gminy Wyszków w powiecie wyszkowskim. Został powołany w celu zachowania cennego kompleksu zbiorowisk położonych w dolinie Bugu.
Dla możliwości ubiegania się o nowe finansowanie kluczowe są dwa fakty: rezerwat powstał w okresie wskazanym przez MKiŚ, a jego teren znajduje się w gminie Wyszków.
Nie oznacza to automatycznego przyznania samorządowi pieniędzy. Wyszków należy natomiast do gmin spełniających podstawowe kryterium czasowo-terytorialne przedstawione przez ministerstwo.
Czerwińsk nad Wisłą z rezerwatem Brody Czerwińskie
Drugim przykładem jest gmina Czerwińsk nad Wisłą.
17 grudnia 2024 roku Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Warszawie podpisał również zarządzenie dotyczące ustanowienia rezerwatu Brody Czerwińskie.
Rezerwat ma 71,14 ha i znajduje się w gminie Czerwińsk nad Wisłą w powiecie płońskim. Obejmuje kompleks leśny położony w dolinie Wisły i znajduje się w granicach obszarów Natura 2000 Kampinoska Dolina Wisły oraz Dolina Środkowej Wisły.
Czerwińsk nad Wisłą spełnia więc to samo podstawowe kryterium programu co Wyszków: nowy rezerwat został ustanowiony w okresie rozpoczynającym się w 2024 roku.
Różnica w powierzchni obu rezerwatów jest istotna w kontekście konstrukcji programu. Fidest ma 270,31 ha, a Brody Czerwińskie 71,14 ha. Ministerstwo wskazuje bowiem, że maksymalna kwota pomocy będzie powiązana z powierzchnią nowego lub powiększonego obszaru chronionego.
Nie pozwala to jednak obecnie na przypisanie którejkolwiek z gmin konkretnej kwoty dofinansowania.
Końskie. Rezerwat Papiernia powstał w 2025 roku
Trzecim przykładem jest gmina Końskie w województwie świętokrzyskim.
14 lipca 2025 roku Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Kielcach podpisał zarządzenie ustanawiające rezerwat przyrody Papiernia.
Rezerwat ma powierzchnię 23,39 ha i znajduje się na terenie gminy Końskie w powiecie koneckim. Wokół niego wyznaczono dodatkowo otulinę o powierzchni 53,62 ha.
Celem ochrony jest zachowanie m.in. lasów łęgowych i mieszanych oraz ekosystemów nieleśnych i wodnych położonych w dolinie Czarnej Koneckiej.
Także w przypadku Końskich spełnione jest podstawowe kryterium czasowo-terytorialne wskazane przez MKiŚ: nowy rezerwat powstał po rozpoczęciu okresu kwalifikującego się do nowych preferencji.
Trzy przykłady pokazują jednocześnie dużą różnicę powierzchni nowych obszarów: Fidest ma 270,31 ha, Brody Czerwińskie 71,14 ha, a Papiernia 23,39 ha. Nie przesądza to, czy i jakie środki otrzymają te samorządy, ale będzie miało znaczenie przy ustalaniu maksymalnego poziomu wsparcia zgodnie z zasadą opisaną przez ministerstwo.
Preferencje obejmują również inwestycje wodno-ściekowe
Program „Zielone gminy” jest tylko jednym z instrumentów przygotowanych dla samorządów, na których terenie od 2024 roku utworzono lub powiększono park narodowy albo rezerwat przyrody.
Od 6 sierpnia 2026 roku takie gminy mogą korzystać z preferencyjnych zasad finansowania inwestycji wodno-ściekowych realizowanych w aglomeracjach.
Chodzi m.in. o rozwój i modernizację kanalizacji oraz infrastruktury związanej z oczyszczaniem ścieków.
W programie „Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach” przyjęto oprocentowanie na poziomie WIBOR 3M pomniejszonego o 100 punktów bazowych, jednak nie mniej niż 1 proc. w skali roku.
Zmieniły się również warunki umarzania pożyczek. W zależności od zamożności gminy umorzenie może wynieść 30 lub 50 proc. wypłaconej kwoty pożyczki, nie więcej jednak niż 5 mln zł. Nabór jest prowadzony w trybie ciągłym.
Wcześniej redukcja zadłużenia mogła wynieść do 10 proc. całej kwoty i nie więcej niż 1 mln zł.
Kolejny instrument energetyczny jest przygotowywany
NFOŚiGW przygotowuje również program „Zielone gminy i parki narodowe – renowacja energetyczna budynków”.
Według informacji MKiŚ program ma umożliwić samorządom realizację inwestycji zmniejszających zużycie energii i koszty utrzymania budynków. Ministerstwo zapowiedziało rozszerzenie oferty wsparcia o działania z zakresu efektywności energetycznej jeszcze w 2026 roku.
Ten instrument nie jest jednak obecnie tym samym co nabór „Zielone gminy” rozpoczynający się 1 października. Program dotyczący renowacji energetycznej jest przygotowywany.
Nowy obszar chroniony daje samorządom dodatkowe możliwości finansowania
Nowe rozwiązania sprawiają, że utworzenie lub powiększenie rezerwatu albo parku narodowego ma znaczenie nie tylko dla ochrony przyrody i lokalnego planowania przestrzennego. Dla części samorządów otwiera również dostęp do preferencyjnych instrumentów finansowania.
Wyszków, Czerwińsk nad Wisłą i Końskie są przykładami JST, na których terenie w okresie wskazanym przez ministerstwo ustanowiono nowe rezerwaty. Spełniają tym samym podstawowe kryterium czasowo-terytorialne programu „Zielone gminy”.
Nie oznacza to, że środki zostały im przyznane. O wsparcie trzeba będzie się ubiegać.
Wnioski w programie dotyczącym bioróżnorodności będzie można składać od 1 października 2026 roku do 30 czerwca 2028 roku. Dla zainteresowanych samorządów oznacza to możliwość przygotowania przedsięwzięć mieszczących się w zakresie programu i ubiegania się o finansowanie, którego poziom może wynieść do 95 proc. kosztów kwalifikowanych.
Czytaj także: Dofinansowanie projektów wodno-kanalizacyjnych: setki milionów złotych z NFOŚiGW
źródła:
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska
- Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Warszawie — „Nowe rezerwaty przyrody na Mazowszu”
- Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Kielcach — „Nowy rezerwat przyrody w województwie świętokrzyskim”
FAQ: Nowe wsparcie dla gmin z rezerwatami. Od października rusza nabór na 40 mln zł
Jakie samorządy mogą ubiegać się o dofinansowanie w programie „Zielone gminy”?
Dofinansowania mogą się ubiegać gminy, miasta na prawach powiatu oraz powiaty, gdzie od 2024 roku utworzono lub powiększono park narodowy albo rezerwat przyrody.
Kiedy rozpoczyna się nabór wniosków o wsparcie w programie „Zielone gminy”?
Nabór wniosków rozpocznie się 1 października 2026 roku i potrwa do 30 czerwca 2028 roku.
Ile wynosi maksymalne dofinansowanie w programie „Zielone gminy”?
Dotacja może pokryć do 95% kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia.
Na co można przeznaczyć środki z programu „Zielone gminy”?
Środki można przeznaczyć na ochronę przyrody, rozwój infrastruktury turystycznej, zieloną i niebieską infrastrukturę, działania edukacyjne oraz ochronę pomników przyrody.
Czy powierzchnia parku narodowego lub rezerwatu wpływa na wysokość dofinansowania?
Tak, maksymalna kwota wsparcia będzie obliczana proporcjonalnie do liczby hektarów nowego lub powiększonego obszaru chronionego.
