Kadry komunalne się starzeją. Kierowców i operatorów już brakuje

fot. Munipro / ChatGPT

Kadry komunalne stają się jednym z największych problemów spółek: śmieciarka, autobus czy koparka mogą być gotowe do pracy, ale bez kierowcy lub operatora nie wyjadą. W wielu powiatach te zawody już są deficytowe, a kolejne roczniki zbliżają się do emerytury. Dla spółek komunalnych problemem staje się więc nie tylko rekrutacja, ale także utrzymanie ciągłości usług.

Nie ma dziś ogólnopolskich danych pokazujących, ilu dokładnie kierowców śmieciarek, operatorów zamiatarek czy pracowników ciężkiego sprzętu w spółkach komunalnych odejdzie na emeryturę w najbliższych latach. Dostępne dane pokazują jednak coś innego: samorządy będą wymieniać pokolenie w zawodach, w których już teraz brakuje ludzi.

Kadry komunalne już konkurują o kierowców

Barometr Zawodów 2026 wskazuje kierowców samochodów ciężarowych i ciągników siodłowych jako zawód deficytowy w 326 powiatach. Operatorzy i mechanicy sprzętu do robót ziemnych są deficytowi w 252 powiatach, a kierowcy autobusów w 232.
To nie są dane wyłącznie dla gospodarki komunalnej.

Pokazują jednak rynek, z którego spółki odbierające odpady, zakłady drogowe, wodociągi czy przewoźnicy miejscy muszą pozyskiwać pracowników. Kandydat z prawem jazdy kategorii C, C+E albo D i odpowiednimi kwalifikacjami może wybierać między wieloma pracodawcami. Samorządowa spółka konkuruje więc nie tylko z inną gminą, ale również z transportem, logistyką czy budownictwem.

Wiek emerytalny się nie zmienił

Powszechny wiek emerytalny w Polsce nadal wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. ZUS potwierdza te wartości również w materiałach z lipca 2026 r. Nie ma więc podstaw, aby pisać, że weszła w życie nowa granica wieku emerytalnego.

Dla spółek komunalnych coraz ważniejsza jest struktura wieku własnych kadr. Jeżeli duża część kierowców lub operatorów ma dziś 58, 60 czy 63 lata, problem może pojawić się niezależnie od tego, czy przepisy emerytalne się zmienią.

Projekty emerytur stażowych nadal są tylko projektami

W Sejmie pozostają projekty dotyczące tzw. emerytur stażowych. Nie są one obowiązującym prawem. Poselski projekt z druku nr 187 zakłada możliwość uzyskania emerytury po co najmniej 35 latach okresów składkowych i nieskładkowych w przypadku kobiet oraz 40 latach w przypadku mężczyzn, przy spełnieniu dodatkowego warunku dotyczącego wysokości świadczenia.

Według strony Sejmu projekt po pierwszym czytaniu został skierowany do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Stan procesu legislacyjnego wskazany na stronie to 3 sierpnia 2026 r. Podobny kierunek przewiduje obywatelski projekt z druku nr 27. Także on znajduje się na etapie prac komisji i nie zmienia obecnie zasad przechodzenia na emeryturę.

Fala odejść jest ryzykiem także bez nowych przepisów

Europejski transport już mierzy się ze starzeniem kadry. Według raportu IRU z 2026 r. w ciągu kolejnych pięciu lat na emeryturę może przejść około 660,5 tys. zawodowych kierowców w Europie. W małych firmach transportowych 45 proc. kierowców objętych badaniem miało co najmniej 55 lat. W większych przedsiębiorstwach udział ten wynosił 37 proc.

Tych danych nie można przenieść wprost na polskie spółki komunalne. Są jednak sygnałem, że problem wymiany pokoleniowej obejmuje cały rynek zawodowych kierowców, z którego korzysta także sektor komunalny.

Kierowca autobusu może odejść wcześniej

Osobny problem dotyczy części kierowców autobusów, którzy wykonują pracę kwalifikowaną jako praca o szczególnym charakterze.
>W maju 2026 r. do ministrów infrastruktury oraz rodziny i pracy trafiła interpelacja dotycząca wpływu emerytur pomostowych na deficyt kierowców autobusów. Punktem wyjścia były problemy sygnalizowane przez PKS w Pile.

Według informacji przedstawionych w interpelacji kierowcy po uzyskaniu prawa do emerytury pomostowej mogą rezygnować z dalszej pracy w zawodzie. Podjęcie ponownie pracy o szczególnym charakterze może bowiem skutkować zawieszeniem prawa do świadczenia.
To przypadek transportu publicznego, a nie całej gospodarki komunalnej. Pokazuje jednak, że w niektórych zawodach samo patrzenie na powszechny wiek 60/65 lat może nie wystarczyć do prognozowania odejść.

Starzejące się kadry zwiększają ryzyko dla spółek

Problem zaczyna się dużo wcześniej niż w dniu złożenia przez pracownika wniosku emerytalnego. Kierowcy i operatorzy mają kwalifikacje, których nie da się zawsze zastąpić krótkim wdrożeniem nowej osoby. Potrzebne są odpowiednie prawa jazdy, uprawnienia, badania, szkolenia i doświadczenie w pracy konkretnym sprzętem.

Jeżeli w jednej brygadzie kilku pracowników w podobnym wieku może odejść w odstępie kilkunastu miesięcy, spółka może stracić nie tylko liczbę etatów. Traci także doświadczenie potrzebne do wykonywania usługi. Dotyczy to szczególnie małych zakładów. Jeden brakujący kierowca śmieciarki albo operator koparki może mieć większe znaczenie w firmie z kilkunastoosobową załogą niż w dużym miejskim przedsiębiorstwie.

Kadry w odpadach są równie ważne jak flota

Nowoczesna flota nie rozwiązuje problemu kadrowego, jeśli przedsiębiorstwo nie ma ludzi z odpowiednimi kwalifikacjami. W odbiorze odpadów brak kierowcy może oznaczać konieczność przebudowania tras, uruchomienia nadgodzin albo przesunięcia pracowników między brygadami.

Presja kadrowa może również zwiększać koszt usług. Jeżeli pozyskanie kierowcy wymaga wyższego wynagrodzenia, finansowania kwalifikacji albo dodatkowych benefitów, ostatecznie koszt ten trafia do rachunku ekonomicznego systemu.

Drogownictwo i wod-kan też konkurują o operatorów

Barometr Zawodów pokazuje deficyt operatorów i mechaników sprzętu do robót ziemnych w 252 powiatach. To kwalifikacje potrzebne również przy pracach drogowych, wykopach, awariach wodociągowych czy robotach kanalizacyjnych.

Gdy doświadczeni operatorzy odchodzą, problem szczególnie mocno widać podczas awarii. Wtedy nie wystarczy mieć koparkę, ładowarkę czy samochód specjalistyczny potrzebna jest osoba, która może bezpiecznie i sprawnie wykonać zadanie.

Spółka powinna dziś policzyć pracowników 55+

Punktem wyjścia nie musi być rozbudowana strategia kadrowa. Wystarczy prosta analiza wieku i kwalifikacji. Spółka powinna wiedzieć, ilu kierowców i operatorów ma dziś co najmniej 55 lat oraz ilu osiągnie powszechny wiek emerytalny w ciągu dwóch, trzech i pięciu lat.

Kolejne pytanie dotyczy zastępowalności. Dla każdego kluczowego stanowiska warto sprawdzić, czy w organizacji jest druga osoba z wymaganymi uprawnieniami. Ważna jest także historia odejść. Jeżeli w ostatnich trzech latach firma straciła kilku kierowców i każda rekrutacja trwała miesiącami, ryzyko można już częściowo oszacować na własnych danych.

Ilu pracowników odejdzie? Dane o kadrach są niepełne

Samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie oznacza automatycznego zakończenia pracy. Część osób pracuje dalej, dlatego nie można utożsamiać liczby pracowników w wieku 60 lub 65 lat z liczbą przyszłych wakatów.

Nie istnieje też publiczna baza pokazująca strukturę wieku kierowców śmieciarek, operatorów zamiatarek, koparek czy pojazdów wod-kan we wszystkich polskich spółkach komunalnych. Dlatego stwierdzenie, że w określonym roku z branży odejdzie np. co czwarty operator, byłoby dziś nieuprawnione.

Dane lokalne pokażą skalę dużo lepiej niż średnia krajowa

Najbardziej użyteczna analiza powinna powstać na poziomie konkretnych przedsiębiorstw. Wystarczy zestawić liczbę kierowców i operatorów, pracowników 55+, osoby osiągające wiek emerytalny do 2028, 2030 i 2031 r., obecne wakaty oraz średni czas rekrutacji.

Dopiero z takiego zbioru można policzyć, czy gmina ma problem odległy o kilka lat, czy już za kilkanaście miesięcy może zabraknąć ludzi do obsługi części floty. Dla zarządu spółki to również sygnał, kiedy trzeba uruchomić szkolenia następców, finansowanie prawa jazdy lub kwalifikacji i program zatrzymywania doświadczonych pracowników.

Emerytura jednego pracownika może stać się problemem całej usługi

W gospodarce komunalnej kadry są elementem infrastruktury równie ważnym jak pojazdy i maszyny. Śmieciarkę można kupić w przetargu, ale doświadczonego kierowcy albo operatora nie da się dostarczyć wraz z pojazdem.

Barometr Zawodów pokazuje, że konkurencja o takie osoby już jest duża. Nadchodzące emerytury mogą tę presję zwiększyć, nawet jeśli ustawowy wiek emerytalny pozostanie bez zmian.

Źródła:

• Old-age pensions in the new scheme
• Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw w celu wprowadzenia emerytury stażowej
• Barometr zawodów

Zobacz również: Skrócony czas pracy testowany w spółkach komunalnych. Dostaną na to 1 mln zł dotacji