Upał uderza w brygady komunalne.

Śmieciarka, ekipa zieleni czy brygada wodociągowa nie może pracować w upale tak samo jak przy 20°C. Wysoka temperatura obniża koncentrację i sprawność, a przy pierwszych objawach przegrzania pracę trzeba przerwać. Dla kierownika brygady oznacza to konieczność wcześniejszego planowania tras, przerw, rotacji i nawodnienia.

Podczas pracy na zewnątrz problemem nie jest tylko temperatura na prognozie pogody. Liczą się również wysiłek fizyczny, ekspozycja na słońce, ciężka odzież ochronna, rozgrzana nawierzchnia i możliwość odpoczynku. Państwowa Inspekcja Pracy przypomina, że przy temperaturze przekraczającej 25°C na otwartej przestrzeni pracownikom trzeba zapewnić nieodpłatne napoje. Inspekcja wskazuje także na potrzebę ochrony przed promieniowaniem, odpoczynku w cieniu, rotacji i dodatkowych przerw.

Woda to obowiązek, ale sama woda nie wystarczy

Przy pracy na otwartej przestrzeni napoje trzeba zapewnić, gdy temperatura przekracza 25°C. Powinny być dostępne przez cały czas i w ilości odpowiadającej potrzebom pracowników. Nie należy mylić tego z wodą do celów higienicznych. Przy pracach brudzących, wykonywanych w wysokiej temperaturze lub wymagających szczególnej higieny PIP wskazuje minimum 90 litrów wody dziennie na pracownika właśnie do celów higienicznych, a nie jako normę wody do picia.

Dla ekip odbierających odpady czy usuwających awarie kanalizacyjne może to mieć szczególne znaczenie. Kontakt z zabrudzeniami łączy się tam z dodatkowym obciążeniem cieplnym.

Najcięższe roboty warto przesuwać na rano

PIP dopuszcza rotację pracowników, dodatkowe przerwy oraz skrócenie czasu pracy podczas upałów. Skrócenie czasu pracy i dodatkowe przerwy nie mogą powodować obniżenia wynagrodzenia pracownika. CIOP-PIB zaleca natomiast, aby w miarę możliwości unikać intensywnego wysiłku w godzinach największego upału. Pracownicy powinni mieć częstsze przerwy i możliwość odpoczynku w chłodnym albo zacienionym miejscu.

Dla spółki komunalnej może to oznaczać rozpoczęcie najbardziej wymagających tras wcześniej rano. Lżejsze zadania można zostawić na późniejszą część zmiany. Nie jest to uniwersalna instrukcja dla każdej brygady. Harmonogram trzeba dopasować do oceny ryzyka, rodzaju pracy, sprzętu i możliwości zapewnienia ciągłości usługi.

Kiedy brygada powinna przerwać pracę?

Najważniejszy sygnał ostrzegawczy daje sam pracownik. Zawroty głowy, osłabienie, nudności, silne pragnienie, zaburzenia koncentracji czy dezorientacja mogą świadczyć o przegrzaniu. W takiej sytuacji CIOP zaleca przerwanie pracy, przejście w chłodne lub zacienione miejsce, uzupełnienie płynów i poinformowanie przełożonego. Pracownik nie powinien natychmiast wracać do ciężkiego wysiłku.

Utrata przytomności, zaburzenia świadomości, drgawki lub bardzo wysoka temperatura ciała wymagają wezwania pomocy medycznej. Udar cieplny jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Kierownik brygady nie powinien więc czekać na osiągnięcie jednej „magicznej” wartości na termometrze. Obecnie decyzję trzeba łączyć z rzeczywistymi warunkami, oceną ryzyka i stanem pracowników.

Odbiór odpadów: największy wysiłek poza kabiną

Załoga śmieciarki przechodzi w ciągu zmiany między klimatyzowaną lub wentylowaną kabiną a intensywną pracą na zewnątrz. Ręczne przemieszczanie pojemników dodatkowo zwiększa obciążenie. Przy prognozie silnego upału warto w pierwszej kolejności przesunąć cięższe odcinki tras na rano.

Trzeba też zaplanować miejsca uzupełniania wody i możliwość krótkiego odpoczynku poza słońcem. Kierownik powinien obserwować nie tylko tempo wykonania trasy. Spadek koncentracji lub wyraźne osłabienie pracownika jest sygnałem BHP, a nie problemem z wydajnością. To operacyjne zastosowanie zaleceń CIOP dotyczących skutków odwodnienia i przegrzania.

Zieleń: słońce dochodzi do wysiłku i sprzętu

Koszenie, cięcie, prace pielęgnacyjne czy podlewanie często oznaczają wielogodzinną ekspozycję na słońce. PIP wskazuje, że ocena ryzyka pracy na zewnątrz powinna uwzględniać promieniowanie słoneczne. Wśród środków profilaktycznych wymienia ochronę głowy, właściwą odzież oraz krem chroniący przed promieniowaniem UV.

Cięższe prace ręczne i zadania wymagające długiej pracy w pełnym słońcu warto więc wykonywać wcześniej. Później można przejść do czynności, które pozwalają częściej korzystać z cienia lub sprzętu z kabiną.

Drogownictwo: asfalt dokłada kolejne obciążenie

Ekipa drogowa może pracować bez cienia, w odzieży ostrzegawczej i w sąsiedztwie silnie nagrzanej nawierzchni. W takim przypadku sama temperatura powietrza nie opisuje całego obciążenia.

Ocena ryzyka powinna uwzględniać wysiłek, promieniowanie słoneczne, wyposażenie ochronne i możliwość regeneracji. Jeżeli zadanie można przełożyć bez wpływu na bezpieczeństwo ruchu lub ciągłość usług, organizacja robót w chłodniejszej części dnia jest jednym z praktycznych sposobów ograniczenia ekspozycji.

Wod-kan: awaria nie znosi zasad BHP

Wodociągi i kanalizacja mają dodatkowy problem: części robót nie można dowolnie odłożyć. Awaria może zagrażać dostawom wody, kanalizacji lub infrastrukturze. Pilność zadania nie oznacza jednak, że można pominąć ryzyko cieplne.

Organizacja pracy nadal powinna uwzględniać nawodnienie, przerwy, rotację i obserwację stanu pracowników. Przy planowych robotach pole manewru jest większe. W czasie ostrzeżeń przed upałem warto rozważyć ich przesunięcie na wcześniejsze godziny albo inny dzień.

Zamiatarki: klimatyzacja jest częścią bezpieczeństwa

Operator maszyny może spędzać większość zmiany w kabinie. Dlatego przed wyjazdem znaczenie ma sprawność wentylacji i klimatyzacji. PIP wskazuje, że urządzenia wentylacyjne i klimatyzacyjne powinny być sprawne i utrzymane w czystości.

Nie oznacza to jednak, że operator jest całkowicie chroniony przed upałem. Wysiadając do kontroli osprzętu, usuwania zatoru lub innych czynności serwisowych, ponownie trafia w warunki zewnętrzne.

32°C będzie ważną granicą, ale jeszcze nie dziś

10 lipca 2026 r. ogłoszono rozporządzenie zmieniające ogólne przepisy BHP. Wprowadza ono m.in. limit 32°C przy określonych pracach na otwartej przestrzeni związanych z dużym wysiłkiem fizycznym. Próg dotyczy prac, przy których efektywny wydatek energetyczny podczas zmiany przekracza 1500 kcal u mężczyzn albo 1000 kcal u kobiet. Przy przekroczeniu 25°C na otwartej przestrzeni nowe przepisy przewidują także obowiązek stosowania odpowiednich rozwiązań organizacyjnych.

Te regulacje nie obowiązują jeszcze 10 sierpnia 2026 r. Rozporządzenie ma wejść w życie po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia. Akt przewiduje ponadto wyjątki od maksymalnych progów dla części rodzajów prac. Dlatego przed stosowaniem nowego limitu do konkretnej usługi komunalnej trzeba sprawdzić zakres przepisu, rodzaj wykonywanego zadania i jego kwalifikację prawną.

Gmina powinna mieć plan zanim przyjdzie alert

Najgorszy moment na ustalanie zasad pracy w upale to początek zmiany, gdy temperatura już rośnie. Spółka lub zakład komunalny może wcześniej ustalić, kto monitoruje prognozy, kiedy uruchamiany jest wcześniejszy start, gdzie znajdują się punkty z wodą i miejscami odpoczynku oraz kto może zdecydować o zmianie harmonogramu.

Warto też zapisać sposób dokumentowania takich decyzji. To ułatwia kierownikowi brygady działanie w sytuacji, w której trzeba pogodzić bezpieczeństwo załogi z ciągłością odbioru odpadów, usuwania awarii czy utrzymania dróg.

Źródła: Chroń zdrowie i życie pracowników podczas upałów

Zobacz również: Upały. 10 błędów, które mogą zaszkodzić