Legalizacja studni bez opłaty do końca 2027 r. Kogo dotyczą przepisy

fot. Munipro.pl / ChatGPT

Do 31 grudnia 2027 r. właściciele określonych urządzeń wodnych do poboru wód podziemnych mogą złożyć kompletny wniosek o legalizację bez ponoszenia opłaty legalizacyjnej. Czasowe rozwiązanie obejmuje urządzenia wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego przed wejściem nowych przepisów w życie.

Nowe regulacje nie oznaczają jednak, że każda niezgłoszona przydomowa studnia wymaga legalizacji. Najpierw trzeba ustalić, czy wykonanie konkretnego urządzenia w ogóle wymagało pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia. Dopiero od tego zależy, czy właściciel może znaleźć się w sytuacji objętej czasowym mechanizmem legalizacji.

Kogo dotyczy zwolnienie z opłaty legalizacyjnej

Czasowe rozwiązanie wprowadza art. 524a Prawa wodnego. Obejmuje ono właściciela urządzenia wodnego do poboru wód podziemnych, które zostało wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego.

Warunkiem skorzystania ze zwolnienia z opłaty legalizacyjnej jest złożenie kompletnego wniosku o legalizację najpóźniej do 31 grudnia 2027 r.

Nie jest to więc bezterminowa możliwość uregulowania statusu urządzenia. Znaczenie ma zarówno to, czy jego wykonanie wymagało pozwolenia lub zgłoszenia, jak i moment, w którym urządzenie powstało.

Przepisy obejmują urządzenia wykonane przed wejściem nowelizacji w życie

Czasowe zwolnienie nie obejmuje wszystkich urządzeń do poboru wód podziemnych bez względu na moment ich wykonania. Regulacja dotyczy urządzeń wykonanych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego do dnia wejścia nowych przepisów w życie, czyli do 18 sierpnia 2026 r.

Nowelizację wprowadzającą ten mechanizm ogłoszono 3 sierpnia 2026 r. w Dzienniku Ustaw pod poz. 1033. Ustawa weszła w życie 18 sierpnia 2026 r. i dodała do Prawa wodnego czasowy przepis umożliwiający skorzystanie ze zwolnienia po spełnieniu określonych warunków.

Dla właściciela urządzenia oznacza to, że przy ocenie możliwości skorzystania ze zwolnienia trzeba uwzględnić zarówno to, czy przy jego wykonaniu wymagane było pozwolenie lub zgłoszenie wodnoprawne, jak i moment wykonania.

Nie każda przydomowa studnia wymaga legalizacji

Samo stwierdzenie, że studnia nie była zgłoszona, nie wystarcza do uznania, że została wykonana z naruszeniem Prawa wodnego.

Ustawa przewiduje przypadki, w których wykonanie urządzenia do poboru wód podziemnych nie wymaga ani pozwolenia wodnoprawnego, ani zgłoszenia wodnoprawnego.

Zgodnie z art. 395 pkt 5 Prawa wodnego takiej zgody nie wymaga wykonanie urządzeń wodnych do poboru wód podziemnych na potrzeby zwykłego korzystania z wód z ujęć o głębokości do 30 metrów.

Dlatego nowych przepisów nie należy rozumieć jako powszechnego obowiązku legalizacji wszystkich niezgłoszonych studni.

W pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy wykonanie konkretnego urządzenia wymagało pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego. Dopiero wtedy można oceniać, czy czasowy mechanizm legalizacji może mieć zastosowanie.

Czym jest urządzenie wodne do poboru wód podziemnych

Nowelizacja nie odnosi się po prostu do każdej „studni”. Posługuje się pojęciem urządzenia wodnego do poboru wód podziemnych.

Prawo wodne zalicza do urządzeń wodnych między innymi obiekty służące do ujmowania wód podziemnych. Przy ocenie konkretnej sytuacji znaczenie ma więc nie tylko potoczna nazwa obiektu, ale jego funkcja oraz obowiązki, które wynikały z przepisów przy jego wykonaniu.

Czasowe zwolnienie dotyczy urządzeń objętych przepisami o legalizacji, czyli takich, które wykonano mimo istniejącego obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego.

Zwolnienie obejmuje również administracyjną karę pieniężną

Korzyść przewidziana w nowych przepisach nie ogranicza się do samej opłaty legalizacyjnej.

Właściciel spełniający ustawowe warunki nie podlega również administracyjnej karze pieniężnej, o której mowa w art. 472aa ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego, związanej z wykonaniem objętego regulacją urządzenia do poboru wód podziemnych bez wymaganej zgody wodnoprawnej.

Nowelizacja stworzyła więc czasową możliwość uregulowania statusu określonych urządzeń bez dwóch konsekwencji finansowych przewidzianych w dotychczasowych regulacjach.

Brak opłaty nie oznacza automatycznej legalizacji

Zwolnienie z opłaty nie zastępuje postępowania legalizacyjnego i nie gwarantuje uzyskania decyzji o legalizacji.

Zgodnie z art. 190 Prawa wodnego właściciel urządzenia wykonanego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego może wystąpić o jego legalizację.

W postępowaniu właściwy organ nadal musi ocenić przesłanki wymagane przez ustawę. Czasowe zwolnienie usuwa określone konsekwencje finansowe po spełnieniu przewidzianych warunków, ale nie znosi pozostałych wymagań związanych z legalizacją urządzenia.

Złożenie wniosku nie powinno być więc utożsamiane z automatycznym zalegalizowaniem studni lub innego ujęcia wód podziemnych.

Co z postępowaniami rozpoczętymi wcześniej

Nowelizacja obejmuje również część spraw, które były już prowadzone przed wejściem nowych przepisów w życie.

Przepisy przejściowe przewidują zastosowanie nowych zasad do postępowań dotyczących legalizacji urządzeń wodnych do poboru wód podziemnych, które zostały wszczęte i nie zakończyły się przed wejściem ustawy w życie.

Analogiczne rozwiązanie przewidziano dla trwających postępowań dotyczących administracyjnych kar pieniężnych związanych z wykonaniem takich urządzeń bez wymaganej zgody wodnoprawnej.

Termin 31 grudnia 2027 r. jest kluczowy

Właściciel urządzenia, którego wykonanie wymagało pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego, powinien najpierw ustalić, czy jego sytuacja mieści się w zakresie czasowego rozwiązania wprowadzonego nowelizacją.

Jeżeli warunki są spełnione, kompletny wniosek o legalizację trzeba złożyć najpóźniej do 31 grudnia 2027 r.

Najważniejsze jest więc rozróżnienie dwóch sytuacji: urządzenia, którego wykonanie nie wymagało zgody wodnoprawnej, oraz urządzenia wykonanego bez zgody mimo istnienia takiego obowiązku. Dopiero w drugim przypadku pojawia się kwestia legalizacji i możliwość skorzystania z czasowego zwolnienia z przewidzianych w ustawie konsekwencji finansowych.

Czytaj także: Studnia bez pozwolenia? Limit 5 m³ ma znaczenie

źródła:

• Ustawa z 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo wodne, Dz.U. z 2026 r. poz. 1033
• Ustawa z 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 960, z późniejszymi zmianami