Krajowy Program Poszukiwań Surowców Krytycznych: czy w Polsce można znaleźć nowe złoża minerałów?

Rada Ministrów przyjęła uchwałę ustanawiającą wieloletni „Krajowy Program Poszukiwań Surowców Krytycznych” (KPPSK), przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Przyjęcie tego dokumentu to krok w kierunku budowania niezależności surowcowej Polski oraz wdrażania unijnych wymogów zawartych w rozporządzeniu Critical Raw Materials Act (CRMA).

Trzy filary nowoczesnej gospodarki – transformacja energetyczna, przemysł wysokich technologii oraz sektory obronne – wymagają stałego dostępu do surowców. Jednak dziś toczy się one globalna walka. W odpowiedzi na wyzwania Unii Europejskiej oraz potrzebę budowania niezależności gospodarczej, Rada Ministrów przyjęła uchwałę ustanawiającą wieloletni „Krajowy Program Poszukiwań Surowców Krytycznych”. Ten dokument, przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, ma wskazać strategiczne zasoby ukryte w polskiej ziemi i dać impuls do rozwoju kluczowych inwestycji przemysłowych.

Dlaczego surowce krytyczne są kluczowe dla gospodarki?

Metale i minerały uznawane za krytyczne stanowią absolutną podstawę funkcjonowania nowoczesnych gałęzi przemysłu. Między innymi są niezbędne do produkcji:

• akumulatorów i baterii do pojazdów elektrycznych,

• mikroprocesorów i urządzeń elektronicznych,

• instalacji i komponentów dla odnawialnych źródeł energii (fotowoltaika, turbiny wiatrowe),

• specjalistycznego sprzętu medycznego,

• zaawansowanych systemów uzbrojenia i technologii obronnych.

Zwiększenie rozpoznania krajowych zasobów ma zminimalizować ryzyko zakłóceń w globalnych łańcuchach dostaw. Ponadto ma ograniczyć uzależnienie Polski i Unii Europejskiej od zewnętrznych, często niepewnych dostawców.

Priorytety poszukiwań: od rud miedzi po metale ziem rzadkich

Krajowy Program Poszukiwań Surowców Krytycznych precyzyjnie dzieli potencjalne obszary prac badawczych na trzy poziomy priorytetów, w zależności od dotychczasowej wiedzy geologicznej i prawdopodobieństwa udokumentowania zasobów:

1. Grupa I – Najwyższy priorytet: Obejmuje poszukiwanie nowych, obiecujących złóż rud miedzi, pierwiastków z grupy platynowców, grafitu, barytu, fluorytu, helu oraz surowców skaleniowych.

2. Grupa II – Średni priorytet: Koncentruje się na surowcach takich jak wolfram, tytan, wanad, krzem metaliczny, fosforyty, stront czy węgiel koksowy.

3. Grupa III – Niski priorytet: Dotyczy metali i pierwiastków o niższych, na obecny moment, perspektywach udokumentowania opłacalnych złóż na terenie Polski, w tym metali ziem rzadkich, litu, galu, germanu, hafnu, boru, antymonu oraz skandu.

Dotychczasowe dane zgromadzone i poddane analizie przez Państwowy Instytut Geologiczny – PIB stały się podstawą do programu poszukiwania w Polsce źródeł surowców krytycznych, potrzebnych nowoczesnej gospodarce. Dostępność tych surowców ma duże znaczenie dla transformacji energetycznej i cyfrowej, a także dla przemysłu obronnego – wiceminister Krzysztof Galos, Główny Geolog Kraju

Kto zrealizuje program i z jakich środków?

Wykonawcą programu została państwowa służba geologiczna – Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy (PIG-PIB). Prace geologiczne będą bezpośrednio nadzorowane przez ministra właściwego do spraw środowiska przy wsparciu Głównego Geologa Kraju.

W ramach wieloletniego harmonogramu przewidziano szereg kompleksowych działań, m.in.:

• szczegółowe mapowanie i prace kartograficzne,

• specjalistyczne badania geofizyczne oraz analizy geochemiczne,

• głębokie wiercenia badawcze w celu potwierdzenia struktury geologicznej i obecności złóż.

Budżet i finansowanie: łączny koszt realizacji programu w latach 2026–2033 oszacowano na ok. 185,7 mln zł. Całość przedsięwzięcia zostanie sfinansowana ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Dzieje się to w ramach priorytetowego programu „Poznanie budowy geologicznej na rzecz kraju”.

Brak obciążeń dla biznesu, konkretne korzyści dla kraju

Co istotne z punktu widzenia samorządów oraz podmiotów gospodarczych, uchwalony program ma character techniczno-analityczny i badawczy. Oznacza to, że jego przyjęcie nie nakłada żadnych nowych obowiązków prawnych ani finansowych na przedsiębiorców i obywateli.

Zgromadzone dane geologiczne i raporty posłużą w przyszłości jako merytoryczna podstawa do podejmowania strategicznych decyzji. Chodzi o politykę surowcową państwa oraz przyszłe inwestycje przemysłowe.

Podsumowanie

Przyjęcie Krajowego Programu Poszukiwań Surowców Krytycznych to potencjalnie ważny krok w stronę budowania surowcowej niezależności Polski. Podjęte działanie ma związek z transformacją energetyczną, rozwojem cyfryzacji oraz rosnącymi wyzwaniami w obszarze obronności. W obecnej sytuacji geopolitycznej rozpoznanie własnych zasobów geologicznych staje się kwestią polskiej racji stanu. Zapewnienie stałego dostępu do kluczowych minerałów i metali pozwoli nie tylko zminimalizować ryzyko zakłóceń w globalnych łańcuchach dostaw. Przede wszystkim stworzy solidne fundamenty pod rozwój nowoczesnego przemysłu i przyciągnie do Polski przyszłościowe inwestycje. Więcej szczegółów można znaleźć na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska.

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska