2,75 mld zł na ochronę ludności. Co kupują i budują samorządy?

fot. munipro.pl / AI

Do końca czerwca 2026 r. pozytywnie zaopiniowano 3097 projektów inwestycji budowlanych o wartości blisko 1,88 mld zł oraz 3520 zakupów inwestycyjnych powyżej 50 tys. zł za ponad 873 mln zł. Łącznie to około 2,75 mld zł przedsięwzięć związanych z ochroną ludności i obroną cywilną ale nie oznacza to, że cała ta kwota została już wydana.

Oficjalne podsumowanie pokazuje skalę programu, ale nie odpowiada na pytanie, które z perspektywy mieszkańców i samorządów jest najciekawsze: co faktycznie gminy i powiaty kupują oraz budują za te pieniądze? Przegląd aktualnych zamówień pokazuje, że nie chodzi wyłącznie o schrony. W postępowaniach pojawiają się agregaty prądotwórcze, magazyny sprzętu kryzysowego, systemy alarmowania, pojazdy i maszyny potrzebne podczas awarii oraz klęsk żywiołowych.

Samorządy przeznaczają środki na ochronę ludności nie tylko na budownictwo ochronne, ale również na agregaty, magazyny, alarmowanie i sprzęt do działań kryzysowych.

fot. Munipro Ai

Ochrona ludności to nie tylko schrony

Rządowy Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025–2026 obejmuje kilka równoległych obszarów. W oficjalnym podsumowaniu wymieniono m.in. budownictwo ochronne, zabezpieczenie logistyczne, ciągłość dostaw, rozwój podmiotów ochrony ludności, systemy łączności i alarmowania oraz ewidencję zasobów.

To ważne, bo publiczna dyskusja często skupia się na schronach. Tymczasem samorząd podczas powodzi, długiej awarii energetycznej czy problemów z dostawą wody potrzebuje także zasilania awaryjnego, sprzętu, transportu i miejsca do przechowywania zasobów. Właśnie te elementy bardzo wyraźnie widać w zamówieniach publikowanych przez JST.

Agregaty mają zapewnić zasilanie podczas awarii

Jedną z najbardziej widocznych kategorii są agregaty prądotwórcze. Gmina Gołdap prowadziła postępowanie na dostawę agregatów na potrzeby ochrony ludności i obrony cywilnej. Zamówienie zostało później wykonane, co pokazuje, że nie jest to już wyłącznie etap planowania.

Podobne zakupy pojawiają się w innych samorządach. Ich funkcja jest praktyczna: przy dłuższej awarii sieci agregat może podtrzymać działanie obiektu użyteczności publicznej, punktu pomocy, magazynu, urządzeń łączności albo infrastruktury potrzebnej mieszkańcom. Z punktu widzenia ochrony ludności agregat nie jest więc sprzętem „na wypadek wojny”. Może być użyteczny również przy wichurze, powodzi, awarii energetycznej czy uszkodzeniu lokalnej sieci.

Gminy budują magazyny sprzętu kryzysowego

Drugą wyraźną grupą są magazyny ochrony ludności. Gmina Wołczyn ogłosiła w sierpniu budowę gminnego magazynu ochrony ludności i obrony cywilnej. Podobne inwestycje pojawiają się m.in. w Grodkowie i Chełmnie. W pierwszym przypadku zamówienie dotyczy budowy magazynu na potrzeby ochrony ludności, w drugim magazynu obrony cywilnej.

Nie zawsze chodzi też o budowę całkowicie nowego obiektu. W Łazach dostosowywano istniejący budynek do funkcji magazynowej w ramach programu ochrony ludności. To pokazuje kilka lokalnych modeli: nowa hala, osobny magazyn albo adaptacja istniejącego obiektu.

Ochrona ludności wymaga magazynów sprzętu kryzysowego

Dokumentacja jednego z postępowań dobrze pokazuje, czym taki magazyn ma być w praktyce. Zamówienie dotyczące hali magazynowej wskazywało, że obiekt będzie służył do przechowywania wyposażenia potrzebnego podczas działań kryzysowych, m.in. łopat, worków, piasku, taczek i agregatów pompowych. Hala miała mieć co najmniej 10 × 23 m.

To nie jest więc zwykły magazyn gospodarczy. W sytuacji powodzi, podtopień czy awarii gmina potrzebuje miejsca, z którego można szybko wydać sprzęt służbom i pracownikom odpowiedzialnym za działania w terenie.

Ochrona ludności obejmuje także systemy alarmowania

Kolejna kategoria to ostrzeganie mieszkańców. Lidzbark Warmiński zamówił utworzenie systemu powiadamiania i alarmowania. Zakres obejmował dostawę i montaż czterech nowych syren elektronicznych o mocy 600 W, które mają rozbudować istniejący wojewódzki system ostrzegania i alarmowania.

To dobry przykład inwestycji, której mieszkaniec może na co dzień nawet nie zauważyć, ale która ma znaczenie w sytuacji zagrożenia.
System alarmowania musi działać również wtedy, gdy sieci telekomunikacyjne są przeciążone albo mieszkańcy nie korzystają z aplikacji i komunikatów internetowych.

Samorządy kupują również pojazdy i ciężki sprzęt

Pieniądze z ochrony ludności trafiają również na sprzęt wykorzystywany podczas działań terenowych. Gmina Radwanice prowadziła we wrześniu trzecie postępowanie na zakup koparko-ładowarki i ciągnika w ramach Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej.

W Lidzbarku Warmińskim w ramach programu zamawiano natomiast ciągnik z przednim trzypunktowym układem zawieszenia.
Taki sprzęt może być potrzebny przy usuwaniu skutków powodzi, podtopień, wichur, gruzu, błota czy innych zdarzeń wymagających szybkiego działania w terenie. Dlatego przy analizie wydatków na ochronę ludności nie należy ograniczać kategorii wyłącznie do sprzętu kojarzonego z obroną cywilną w wąskim znaczeniu.

Co faktycznie pojawia się w zamówieniach?

Przegląd wybranych postępowań pozwala wyróżnić kilka powtarzających się grup.

To zestawienie nie jest pełnym spisem wszystkich 6617 pozytywnie zaopiniowanych przedsięwzięć. Pokazuje natomiast, jakie typy wydatków pojawiają się już w konkretnych zamówieniach JST.

2,75 mld zł nie oznacza jeszcze 2,75 mld zł wydanych

To najważniejsze zastrzeżenie przy interpretacji rządowych danych. Do 30 czerwca pozytywnie zaopiniowano 3097 projektów budowlanych za 1,8798 mld zł oraz 3520 zakupów powyżej 50 tys. zł za 873,1 mln zł. Łączna wartość wynosi około 2,753 mld zł. Nie jest to jednak informacja o wykonaniu budżetu.

Projekt może być pozytywnie oceniony, następnie trafić do postępowania, zakończyć się inną ceną niż szacowana albo zostać zrealizowany dopiero później. Dlatego w analizie trzeba rozróżniać: wartość pozytywnie zaopiniowanych przedsięwzięć → wartość zamówień → cenę podpisanych umów → faktyczne wydatki po wykonaniu inwestycji.

Zakupy pokazują nacisk na ciągłość działania

Z wybranych postępowań wyłania się jeszcze jeden wniosek. Samorządy nie przygotowują się wyłącznie do zapewnienia mieszkańcom fizycznego schronienia. Duża część widocznych zamówień dotyczy możliwości utrzymania działania gminy podczas kryzysu.

Agregat daje zasilanie. Magazyn pozwala utrzymać zapasy w jednym miejscu. Syrena umożliwia alarmowanie. Ciągnik czy koparko-ładowarka pozwalają działać w terenie. To podejście odpowiada oficjalnej konstrukcji programu, który obok budownictwa ochronnego wymienia również logistykę, ciągłość dostaw oraz systemy łączności i alarmowania.

Nie każda gmina kupuje to samo

Różnice między samorządami są naturalne. Gmina narażona na powodzie może potrzebować pomp, worków, agregatów i sprzętu terenowego. Duże miasto może więcej inwestować w system alarmowania i ciągłość działania dużych obiektów publicznych.

Inny będzie też punkt wyjścia. Jedna JST ma już magazyn, ale brakuje jej wyposażenia. Druga musi dopiero zbudować obiekt. Trzecia ma sprzęt, ale chce rozbudować system ostrzegania. Dlatego sama liczba zamówień w danej kategorii nie wystarczy do oceny, który samorząd „lepiej” przygotowuje się do kryzysu.

W III kwartale inwestycje mają być kontynuowane

Rządowe podsumowanie przewiduje dalsze wdrażanie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, rozwój ewidencji oraz kontynuację inwestycji. Trwają też prace nad programem na lata 2027–2031. To oznacza, że obraz zakupów z 2026 r. nie jest jeszcze zamknięty.

Kolejne postępowania mogą zmienić proporcje między budownictwem, sprzętem, magazynami, alarmowaniem i innymi kategoriami. Dlatego pełniejsza ocena będzie możliwa dopiero po zestawieniu większej liczby zakończonych zamówień i podpisanych umów.

Ochrona ludności zaczyna być widoczna w konkretnym sprzęcie

Najważniejsza zmiana jest jednak już widoczna. Pieniądze przeznaczane na ochronę ludności przestają funkcjonować wyłącznie jako pozycja w programie rządowym. W kolejnych gminach zamieniają się w agregaty, magazyny, syreny, pojazdy i wyposażenie potrzebne podczas sytuacji kryzysowej.

Źródła:

• P8 – Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej
• Ogłoszenie o zamówieniu Dostawy Dostawa agregatów prądotwórczych na potrzeby ochrony ludności i obrony cywilnej Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026

Zobacz również: Wnioski z ankiety Związku Miast Polskich: biurokracja i presja czasu paraliżują obronę cywilną