Asystencja osobista: 1,2 mld zł. JST mają czas do 30 września

fot. Munipro / AI

Gminy i powiaty mogą do 30 września 2026 r. składać wnioski o środki na usługi asystencji osobistej w 2027 r. Planowany budżet programu wynosi 1,2 mld zł, czyli o ponad 96 mln zł więcej niż planowano na edycję 2026.

Dla samorządów najważniejszy jest teraz termin i prawidłowe oszacowanie zapotrzebowania. Dla mieszkańców istotniejsze będzie jednak to, czy ich gmina lub powiat przystąpi do programu i ile usług będzie w stanie później zapewnić. Samo wysłanie wniosku do wojewody nie przesądza jeszcze o wysokości finansowania. Doświadczenie edycji 2026 pokazuje, że zainteresowanie może przekroczyć dostępny budżet, a wtedy wnioskowane kwoty mogą zostać zmniejszone.

Asystent osobisty 2027. Wnioski JST do 30 września

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej uruchomiło nabór 7 września 2026 r. W związku z tym gminy i powiaty mogą składać wnioski przez Generator Funduszu Solidarnościowego do właściwego wojewody. Co więcej, planowany budżet edycji 2027 wynosi dokładnie 1,2 mld zł. Dla porównania, rok wcześniej, na etapie ogłaszania edycji 2026, zaplanowano 1,103873 mld zł.

Różnica wynosi więc ponad 96,1 mln zł. Większy budżet nie oznacza jednak automatycznie większego finansowania dla każdej gminy. Ostateczny podział środków będzie zależał od wniosków JST, ich weryfikacji przez wojewodów oraz decyzji ministra.

Asystencja osobista: wniosek JST do 30 września

Termin dla samorządów upływa 30 września 2026 r. Wniosek składa gmina albo powiat do właściwego wojewody za pośrednictwem Generatora Funduszu Solidarnościowego. Nabór trwa od 7 do 30 września.

Dla JST oznacza to konieczność oszacowania liczby osób, które mogą zostać objęte usługami, liczby godzin asystencji oraz kosztów realizacji. Program pozwala pokryć ze środków Funduszu Solidarnościowego do 100 proc. kosztów realizacji usług przez asystenta. Samorząd może dodatkowo wnieść własne środki.

Kto może korzystać z asystencji osobistej?

Program obejmuje kilka grup osób z niepełnosprawnościami. Przede wszystkim pierwszą z nich są dzieci od ukończenia 2. do ukończenia 16. roku życia, które mają orzeczenie o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami dotyczącymi konieczności stałej lub długotrwałej opieki. Ponadto orzeczenie musi wskazywać na potrzebę współudziału opiekuna w leczeniu, rehabilitacji i edukacji.

Drugą grupę stanowią osoby posiadające orzeczenie o znacznym albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Ponadto program uwzględnia również orzeczenia traktowane na równi z tymi stopniami zgodnie z ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Asystencja osobista ma wspierać codzienne funkcjonowanie

Celem programu jest wsparcie w wykonywaniu codziennych czynności i funkcjonowaniu społecznym. Dlatego asystencja może dotyczyć m.in. przemieszczania się, samoobsługi, prowadzenia gospodarstwa domowego, komunikowania się oraz udziału w aktywności społecznej. Jednocześnie program zakłada dostosowanie zakresu pomocy do indywidualnej sytuacji osoby z niepełnosprawnością.

W dokumencie programowym ministerstwo zwraca uwagę na możliwość bardziej niezależnego życia i większego udziału w życiu społecznym. Ten sam kierunek pojawia się również w trwającej debacie nad ustawowym uregulowaniem asystencji. Monika Sikora, sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i pełnomocniczka rządu ds. osób niepełnosprawnych, mówiła 2 września 2026 r. w Sejmie:

„Godne i niezależne życie to prawo człowieka”.

Wypowiedź padła podczas debaty nad projektami ustaw o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. Nie była komentarzem do samego naboru na 2027 r., ale dobrze pokazuje szerszy kierunek polityki dotyczącej tej usługi.

Asystencja osobista jest bezpłatna dla uczestnika

Osoba korzystająca z usług finansowanych w ramach programu nie ponosi za nie odpłatności. Dokument programu wskazuje również, że usługi mogą być realizowane przez całą dobę, siedem dni w tygodniu. Jeden asystent może jednak świadczyć je maksymalnie przez 12 godzin na dobę.

Rzeczywisty zakres pomocy dla konkretnej osoby będzie zależał od potrzeb oraz liczby godzin przyznanych przez realizatora. To ważne rozróżnienie: ustawowy limit roczny nie oznacza automatycznie, że każdy uczestnik otrzyma maksymalną liczbę godzin.

Asystencja osobista 2027. Ile godzin można sfinansować?

Program ustala maksymalne roczne limity zależne od stopnia i rodzaju niepełnosprawności.

Limity dotyczą łącznie usług asystencji finansowanych ze środków Funduszu Solidarnościowego w ramach programów ministra.
>Program określa także maksymalny koszt jednej godziny wynagrodzenia asystenta. W edycji 2027 nie może on przekroczyć 55 zł brutto wraz z kosztami pracy zatrudniającego.

Termin 30 września nie kończy procedury

Dla gminy wysłanie wniosku jest dopiero pierwszym etapem. Po 30 września dokumenty sprawdza wojewoda. Do 31 października 2026 r. ma przygotować listę wniosków rekomendowanych do finansowania i przekazać ją ministrowi.

Następnie minister ma 30 dni od otrzymania wszystkich list wojewódzkich na zatwierdzenie zbiorczej listy rekomendowanych wniosków. Dopiero po rozstrzygnięciu będzie wiadomo, jakie kwoty przypadną poszczególnym samorządom.

Harmonogram edycji 2027

Edycja 2026 pokazała ryzyko redukcji środków

Samorządy nie powinny zakładać, że otrzymają dokładnie tyle, ile wpiszą we wniosku. W edycji 2026 zainteresowanie przekroczyło dostępny budżet. Ministerstwo poinformowało wtedy, że przyznawane kwoty zostały pomniejszone względem pierwotnie zaproponowanych.

Ostatecznie zaakceptowano wnioski na 1 131 469 825 zł, łącznie z kosztami obsługi. Skala redukcji mogła przy tym różnić się regionalnie. Opolski Urząd Wojewódzki podał, że w województwie opolskim wnioskowane środki na edycję 2026 zmniejszono o 59,63 proc. To dobry sygnał ostrzegawczy przed edycją 2027: budżet jest większy, ale nadal nie ma gwarancji pełnego pokrycia każdego zgłoszonego zapotrzebowania.

Gmina, która wcześniej nie oferowała asystencji, też może wejść do programu

Dokument na 2027 r. wprost wskazuje, że jednym z celów jest zwiększenie liczby JST oferujących takie usługi. Ministerstwo chce jednocześnie zachować ciągłość pomocy w gminach i powiatach, które już realizowały program. Dokument przyznaje przy tym, że mimo rosnącego zainteresowania samorządów wiele osób z niepełnosprawnościami nadal nie ma możliwości skorzystania z asystencji osobistej.

To właśnie powoduje różnice między miejscowościami. Program jest ogólnokrajowy, ale usługę organizują gminy i powiaty korzystające ze środków Funduszu. Dlatego mieszkaniec jednej gminy może mieć dostęp do lokalnego naboru uczestników, podczas gdy w sąsiedniej jednostce usługa może nie być prowadzona. Co więcej, nawet jeśli program działa, liczba dostępnych miejsc może być mniejsza niż lokalne zapotrzebowanie.

Co mieszkaniec powinien sprawdzić przed 2027 r.?

Na obecnym etapie nabór dotyczy samorządów, a nie bezpośrednio mieszkańców. Osoba zainteresowana asystencją nie składa więc teraz wniosku do wojewody. Powinna śledzić komunikaty własnej gminy, powiatu, ośrodka pomocy społecznej lub centrum usług społecznych.

Lokalne nabory uczestników będą miały znaczenie dopiero po uzyskaniu przez JST środków i przygotowaniu realizacji programu. Nie warto też zakładać, że ubiegłoroczne korzystanie z usługi automatycznie gwarantuje miejsce w 2027 r. Ostateczna dostępność będzie zależała m.in. od finansowania przyznanego konkretnej JST oraz lokalnego naboru.

Co gmina powinna policzyć przed wysłaniem wniosku?

Przy 1,2 mld zł budżetu łatwo skoncentrować się na samej wartości programu. Dla samorządu ważniejsze jest jednak prawidłowe oszacowanie lokalnego zapotrzebowania. Dlatego przed 30 września warto sprawdzić przede wszystkim liczbę potencjalnych uczestników, strukturę ich potrzeb, planowaną liczbę godzin oraz dostępność osób, które mogą świadczyć usługę. Ponadto trzeba oszacować, jak duże finansowanie będzie potrzebne do realizacji programu. W rezultacie łatwiej będzie przygotować wniosek odpowiadający rzeczywistym potrzebom mieszkańców.

Równie ważna jest ciągłość wsparcia. Jeśli gmina prowadziła program w 2026 r., powinna uwzględnić zarówno osoby już korzystające z pomocy, jak i możliwe nowe zgłoszenia. Z kolei jeżeli dotąd asystencji nie było, edycja 2027 może być okazją do uruchomienia usługi. Jednocześnie wymaga to odpowiedniego przygotowania organizacyjnego po stronie JST.

1,2 mld zł może zwiększyć dostępność, ale nie wyrówna jej automatycznie

Planowany budżet na 2027 r. jest o ponad 96 mln zł większy od kwoty zaplanowanej przy uruchamianiu edycji 2026. To daje możliwość finansowania większej skali usług. Jednocześnie poprzednia edycja pokazała, że potrzeby samorządów mogą przekraczać dostępne środki.

Dlatego dla mieszkańca kluczowy będzie nie tylko komunikat o 1,2 mld zł w skali kraju. Znacznie ważniejsza stanie się odpowiedź na pytanie, czy jego gmina lub powiat złoży wniosek do 30 września i jaką kwotę ostatecznie otrzyma na 2027 r.

Źródła:

• Nabór wniosków w ramach resortowego programu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” dla Jednostek Samorządu Terytorialnego – edycja 2027
• Program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” dla Jednostek Samorządu Terytorialnego – edycja 2027

Zobacz również: Opieka długoterminowa na krawędzi. Raport UMP ujawnia krytyczne luki w systemie