MKiŚ chwali się w Sejmie: już 2,3 miliarda opakowań zwróconych do systemu kaucyjnego

fot. Munipro.pl

We2,3 miliarda zwróconych puszek i butelek – wiceministra klimatu i środowiska Anita Sowińska przedstawiła w Sejmie dotychczasowe statystyki systemu kaucyjnego. Ponadto podkreśliła wyraźną poprawę czystości parków oraz masowy udział małego handlu w systemie kaucyjnym. Czy rzeczywiście system kaucyjny to bezapelacyjny sukces?

Z danych przedstawionych na posiedzeniu sejmowej Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa wynika, że w drugim kwartale liczba zwrotów ustabilizowała się na poziomie 600–700 milionów opakowań miesięcznie. Dotychczasowe statystyki systemu kaucyjnego wskazują, że rekordowy okazał się czerwiec 2026r. Wtedy do punktów zbiórki trafiło aż 700 milionów puszek i butelek. Poniżej analizujemy przedstawione dane.

Mały handel i butelkomaty filarami zbiórki

Do systemu kaucyjnego przystąpiło już blisko 300 producentów oraz importerów napojów. W całej Polsce funkcjonuje około 64 tysięcy punktów zbiórki:

• Dominacja małych sklepów: aż 54% wszystkich punktów stanowią małe, niezależne placówki handlowe. Mimo że ustawa nie nakłada na nie takiego obowiązku , małe sklepy dobrowolnie dołączyły do zbiórki. Przypomnijmy, że przepisy nakładają obowiązek uczestnictwa w systemie kaucyjnym na sklepy powyżej 200 m2. 

• Rola automatów: w blisko 14 tysiącach miejsc zainstalowano automaty kaucyjne. To właśnie za ich pośrednictwem zbierana jest przeważająca większość opakowań – aż 87%.

• Zbiórka poza sklepami: automatów przybywa nie tylko w supermarketach, ale również w miejscach turystycznych – przy plażach, w kurortach i na festiwalach plenerowych.

Mniej śmieci w miastach i nad rzekami

Według resortu klimatu i środowiska, efekty systemu przekładają się bezpośrednio na przestrzeń publiczną. Nadanie pustym butelkom i puszkom wartości ekonomicznej powstrzymuje konsumentów przed pozbywaniem się ich w środowisku. Jak dodała wiceministra Anita Sowińska:

Polki i Polacy dostrzegają wyraźną poprawę czystości ulic, parków i lasów, a te obserwacje potwierdzają również organizacje pozarządowe. Między innymi Waste Free Oceans oraz inicjatywa Czysta Odra wskazały, że dziś w środowisku jest zauważalnie mniej opakowań objętych systemem kaucyjnym, co przekłada się na realny spadek zanieczyszczania przestrzeni miejskiej

Dotychczasowe statystyki systemu kaucyjnego: dlaczego należy je oceniać w cyklu rocznym?

Resort klimatu przestrzega przed wyciąganiem pochopnych wniosków z porównywania liczby opakowań wprowadzonych na rynek z liczbą opakowań odebranych w tym samym okresie.

Obieg opakowania – od momentu produkcji, przez hurt, detal, konsumpcję, aż po zwrot w sklepie – trwa od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy. Dodatkowo wiosną producenci zatowarowują rynek przed letnim szczytem sprzedażowym. Wiceministra Anita Sowińska podkreśla, że opakowania formalnie uznawane w statystykach za „niezwrócone” w większości wciąż znajdują się w domach konsumentów lub w magazynach łańcucha dostaw. Dodaje także że wiarygodna i pełna ocena poziomu odzysku w polskim systemie kaucyjnym będzie możliwa dopiero po zamknięciu pełnego, rocznego cyklu operacyjnego. 

Z drugiej strony resort regularnie chwali się cząstkowymi danymi z dotychczasowej statystyki systemu kaucyjnego. Także takimi, które wprost wynikają z naturalnej sezonowości rynku napojów. Wszak czerwiec to początek wakacyjnego szczytu, kiedy aura, czas wolny i częste wyjazdy motywują konsumentów do zakupu większej ilości napojów. Oczywistym jest, że przy większym popycie wzrośnie również ilość zwrotów.

Można się spodziewać, że wyniki za lipiec i sierpień będą jeszcze wyższe, ale nie będzie w tym zasługi ministerialnych urzędników. Dla pełni obrazu systemu kaucyjnego sukcesom ogłaszanym przez ministerstwo należy też przeciwstawić kolejki przy butelkomatach, ich częste awarie oraz koszt alternatywny czasu, który Polacy tracą, próbując odzyskać kaucję.

Podsumowanie

Prezentując dotychczasowe statystyki systemu kaucyjnego Ministerstwo Klimatu i Środowiska podkreśla, że sprawny start systemu kaucyjnego to nie tylko sukces ekologiczny, ale i wyraźny sygnał zmiany nawyków społecznych. Masowy udział małych sklepów oraz otwartość konsumentów pokazują, że nadanie odpadom realnej wartości ekonomicznej okazało się skutecznym narzędziem w walce o czystą przestrzeń publiczną. Ponadto ministerstwo podkreśla, że pełny obraz efektywności tego systemu  poznamy dopiero po zamknięciu rocznego cyklu operacyjnego.  Jednak kluczowe pytania o kaucję za niezwrócone opakowania pozostają bez odpowiedzi. Z jednej strony znów słyszymy, że rzetelna ocena działania systemu będzie możliwa dopiero po zamknięciu pełnego roku jego działania. Z drugiej Ministerstwo regularnie chwali się cząstkowymi danymi, podkreślając osiągnięcia, a odsuwając w czasie odpowiedź na kontrowersyjne pytania.

Liczby w pigułce:

• 2,3 mld – tyle opakowań zwrócili Polacy w pierwszym półroczu.

• 700 mln – rekordowy wynik zbiórki osiągnięty w samym czerwcu.

• 64 tys. punktów – łączna sieć zbiórki w Polsce, z czego 54% to małe sklepy działające dobrowolnie.

• 87% zwrotów – odsetek opakowań zebranych przy użyciu automatów kaucyjnych

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska