Azbest a Ministerstwo Rozwoju i Technologii: jakie są plany?
Azbest a Ministerstwo Rozwoju i Technologii (MRiT) – resort klimatu i środowiska jasno wskazywał, że instytucją koordynującą ogólnopolski projekt usuwania azbestu jest właśnie MRiT. Dlatego nasza redakcja zwróciła się z dodatkowymi pytaniami także do tego ostatniego organu. Otrzymana odpowiedź rzuca więcej światła na stanowisko administracji rządowej, choć nie przynosi przełomu oczekiwanego przez samorządy i właścicieli nieruchomości.
Najważniejsza informacja dotyczy postulowanego od lat powiązania usuwania eternitu z programami wspierającymi modernizację budynków. Jak poinformowało biuro prasowe:
Ministerstwo Rozwoju i Technologii wnioskowało o rozszerzenia programu „Czyste powietrze”
Resort nie podał jednak żadnych szczegółów dotyczących zakresu proponowanych zmian ani ich dalszych losów. Odesłał nas w tej sprawie do Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Jednak stanowisko tych instytucji już wczoraj opisaliśmy. Włączenie finansowania dla nowych dachów do „Czystego powietrza” lub „Mojego ciepła” jest według nich niemożliwe.
Tym samym nadal nie wiadomo, czy kiedykolwiek pojawi się mechanizm umożliwiający finansowanie nowego dachu po usunięciu azbestu – rozwiązanie, które od lat wskazywane jest przez samorządy jako kluczowy warunek przyspieszenia likwidacji eternitu.
Spis treści
Rząd wskazuje na setki milionów złotych wydanych na azbest
W odpowiedzi na pytania dotyczące działań podjętych po krytycznym raporcie NIK, resort przedstawił szeroki katalog programów finansowania. Przede wszystkim od 2010 r. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej pod nadzorem Ministra Klimatu i Środowiska przeznaczył w latach 2010–2024 ponad 291 mln zł na usuwanie azbestu. Pozwoliło to usunąć 784 tys. ton szkodliwego materiału.
Ponadto usuwanie pokryć dachowych zawierających azbest w gospodarstwach rolnych jest od kilku lat finansowane z KPO. W szczególności wskazano, że w 2022 r projekt wymiany dachów z azbestu uruchomiło Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Dzięki temu Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przeprowadziła dwa nabory wniosków: od 17 października do 15 listopada 2022 r. oraz od 15 grudnia 2023 r. do 12 stycznia 2024 r.
Ministerstwo poinformowało, że w rezultacie złożono 92 602 wnioski na kwotę ponad 1,129 mld zł, zawarto 51 665 umów o wartości 647,4 mln zł. Ponadto wpłynęło 47 445 wniosków o płatność na kwotę 590,9 mln zł, a wypłacono 587,5 mln zł. Co najważniejsze
wymieniono ok. 17 mln m² pokryć dachowych, co odpowiada ok. 250 tys. ton wyrobów zawierających azbest.
Resort Rozwoju i Technologii podkreśla także, że również w tym roku prowadzone są działania związane z usuwaniem azbestu. W maju prowadzony był nabór skierowany do jednostek samorządu terytorialnego, a budżet naboru wyniósł ponad 49,2 mln zł. Z kolei planowany efekt ekologiczny to usunięcie przynajmniej 123 tys. ton azbestowych pokryć dachowych. O wsparcie zawnioskowało aż 15 Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W końcu Ministerstwo podało wysokość całkowitych nakładów na usuwanie azbestu ze środków krajowych i unijnych. W 2024 wydatkowano 75,3 mln zł, w 2023 r.: 65,6 mln zł w 2023 r. w 2022r.: 55,5 mln zł, a w 2021r. aż 91,3 mln zł.
MRiT: problemem może być aktywność samorządów
Szczególnie interesująca jest odpowiedź na pytanie o przyczyny niewykorzystania części środków przeznaczanych na usuwanie azbestu. NIK już w 2022 r. wskazywała, że główną barierą jest konieczność samodzielnego sfinansowania nowego dachu przez mieszkańców. Według Izby właśnie ten element powoduje, że wiele osób odkłada decyzję o demontażu eternitu. NIK stwierdziła wprost, że obecny system wsparcia obejmujący wyłącznie demontaż i utylizację jest jedną z głównych przyczyn opóźnień w realizacji programu oczyszczania kraju z azbestu.
Ministerstwo Rozwoju i Technologii akcentuje jednak inny aspekt problemu. W przesłanej odpowiedzi czytamy, że
Skuteczność wykorzystania dostępnych środków zależy w dużej mierze od aktywności samorządów, ich zainteresowania pozyskiwaniem finansowania oraz efektywności informowania mieszkańców o dostępnych programach i terminach składania wniosków
Resort podkreśla jednocześnie, że ostateczna decyzja o usunięciu azbestu należy do właścicieli nieruchomości. Takie stanowisko oznacza przesunięcie części odpowiedzialności za tempo realizacji programu na poziom lokalny. Nie odnosi się jednak bezpośrednio do argumentu podnoszonego przez wiele gmin. Chodzi o to, że nawet dobrze poinformowani mieszkańcy często rezygnują z wymiany pokrycia dachowego z powodów finansowych.
Bez nowych programów dla mieszkańców
Na pytanie o możliwość uruchomienia nowych instrumentów wsparcia skierowanych do mieszkańców terenów wiejskich i małych miast ministerstwo nie przedstawiło żadnych konkretnych planów. W odpowiedzi wskazano jedynie, że za program „Czyste Powietrze” odpowiada Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Ponadto część samorządów prowadzi własne programy wsparcia, a resort rolnictwa realizował program wymiany dachów finansowany z KPO.
Nie padła natomiast deklaracja dotycząca uruchomienia nowego ogólnopolskiego programu obejmującego zakup i montaż pokryć dachowych dla właścicieli budynków mieszkalnych.
Azbest a Ministerstwo Rozwoju i Technologii: podsumowanie
W końcowej części odpowiedzi Ministerstwo Rozwoju i Technologii podkreśla, że usuwanie azbestu:
jest procesem długotrwałym, wymagającym skoordynowanych działań na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym. Jego skuteczność zależy od zaangażowania wszystkich uczestników oraz konsekwentnej realizacji zadań przypisanych poszczególnym szczeblom administracji.
Jednocześnie odpowiedź resortu nie zawiera nowych rozwiązań, które mogłyby przełamać problem wskazywany od lat przez NIK, organizacje samorządowe i ekspertów. Mimo to resort deklaruje dalsze poszukiwanie środków krajowych i unijnych. Jednak nadal nie wiadomo, czy mieszkańcy doczekają się wsparcia obejmującego najdroższy element całej inwestycji – zakup i montaż nowego dachu.
Od lat jest jasne, że brak pełnego dofinansowania to główna przeszkoda w przyspieszeniu procesu usuwania azbestu z polskich miejscowości. Według Najwyższej Izby Kontroli bez rozwiązania tego problemu osiągnięcie celu pełnego oczyszczenia kraju z azbestu do 2032 r. pozostaje mało realne.
Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii
