Forum Miasteczek Polskich 2026: jak samorządy mają przygotować się na sytuacje kryzysowe?

fot. Munipro.pl

W Warszawie trwa szósta edycja Forum Miasteczek Polskich – wydarzenia, które co roku gromadzi kilkuset przedstawicieli samorządów, administracji państwowej, biznesu i środowisk naukowych. Tegoroczny program obejmuje ponad 20 paneli tematycznych i trzy sesje plenarne. Jednym z najważniejszych tematów Forum jest bezpieczeństwo ludności i infrastruktury oraz praktyczne wdrażanie systemu ochrony ludności i obrony cywilnej.

To właśnie tematyce bezpieczeństwa poświęcony był panel „Od ustawy do praktyki wdrażania systemu ochrony ludności i obrony cywilnej”. Dyskusja pokazała, że dla samorządów największym wyzwaniem może być przełożenie nowych rozwiązań prawnych na konkretne procedury, inwestycje, finansowanie i przygotowanie mieszkańców.

Czy samorządy są gotowe na sytuacje kryzysowe?

Panel zgromadził przedstawicieli administracji rządowej, samorządu, służb, środowiska akademickiego oraz przedsiębiorstw. W dyskusji uczestniczyli m.in. Wiesław Leśniakiewicz, podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji, Waldemar Pawlak, były premier i prezes Związku Ochotniczych Straży Pożarnych, płk Andrzej Soboń, dziekan Akademii Sztuki Wojennej, dr Magdalena Gikiewicz z Akademii Pożarniczej, a także przedstawiciele firm Pekabex i Civil Defense.

Stronę samorządową reprezentował Paweł Szymkowicz, burmistrz Głuchołaz. Wybór tego przykładu nie był przypadkowy. Głuchołazy bardzo poważnie ucierpiały podczas powodzi w 2024 r., dlatego doświadczenia miasta stały się naturalnym punktem wyjścia do rozmowy o przygotowaniu samorządów na sytuacje nadzwyczajne.

Waldemar Pawlak: trzeba przygotowywać się w czasie pokoju

Waldemar Pawlak, były premier i prezes Związku Ochotniczych Straży Pożarnych, zwracał uwagę na znaczenie przygotowania jeszcze przed wystąpieniem zagrożenia. Jego zdaniem w okresie spokoju należy opracowywać scenariusze, procedury oraz metody działania, które później będzie można wykorzystać w sytuacji kryzysowej.

W jego wypowiedzi istotne miejsce zajęła również kwestia przygotowania ludzi. Jak wskazywał, dla skutecznego funkcjonowania systemu ochrony ludności znaczenie mają nie tylko kolejne zakupy wyposażenia, ale również umiejętności osób, które będą musiały wykorzystać dostępne zasoby w praktyce.

Na podobny problem zwracała uwagę dr Magdalena Gikiewicz z Akademii Pożarniczej. W jej ocenie szkolenia powinny prowadzić do budowania właściwych postaw mieszkańców, tak aby przekazywana wiedza mogła zostać wykorzystana w rzeczywistych sytuacjach zagrożenia.

To jeden z ważnych wątków całej debaty: system ochrony ludności nie może być sprowadzony wyłącznie do infrastruktury i wyposażenia. Równie ważne jest przygotowanie osób, które będą uczestniczyć w działaniach ratowniczych i organizacyjnych oraz samych mieszkańców.

Bezpieczeństwo to zadanie całego państwa

O konieczności współpracy różnych struktur mówił również płk Andrzej Soboń, dziekan Akademii Sztuki Wojennej. Podkreślał, że za bezpieczeństwo ludności nie odpowiada wyłącznie wojsko. W przygotowanie systemu powinny być zaangażowane różne organy i struktury państwa.

Jednym z omawianych zagadnień było odpowiednio wczesne planowanie potrzeb kadrowych. Chodzi m.in. o ustalenie, jacy specjaliści są niezbędni do utrzymania ciągłości usług dla mieszkańców w sytuacji zagrożenia. W tym kontekście istotna jest współpraca samorządów z wojskowymi centrami rekrutacji. Odpowiednio wcześnie określone potrzeby kadrowe mogą pozwolić na uwzględnienie osób kluczowych dla funkcjonowania lokalnych usług w planach mobilizacyjnych.

MSWiA: ważna rola samorządów

Wiesław Leśniakiewicz, podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji, przedstawił informacje dotyczące prac nad programem ochrony ludności i obrony cywilnej na lata 2027–2031. W jego wypowiedzi szczególnie mocno wybrzmiała rola samorządów. To właśnie na poziomie lokalnym wiele rozwiązań wynikających z przepisów już dziś jest przekładanych na konkretne działania.

Wiceminister pokreślił, że jednym z istotnych elementów systemu pozostaje również komunikacja z mieszkańcami. Ludzie powinni wiedzieć nie tylko, że istnieje system ochrony ludności, ale przede wszystkim – jak zachować się w przypadku wystąpienia konkretnego zagrożenia.

Firmy: potrzebne są jasne standardy

Przedstawiciele sektora przedsiębiorstw zwracali uwagę na jeszcze jeden problem – konieczność doprecyzowania standardów realizacji poszczególnych zadań ustawowych. Dotyczy to m.in. wymagań związanych z miejscami doraźnego schronienia (MDS). Dla samorządów jasne wytyczne mają znaczenie nie tylko organizacyjne, ale również finansowe. Bez określenia standardu trudno bowiem precyzyjnie zaplanować inwestycję, jej zakres i koszt.

Prezes Łukasz Reszka z Civil Defense zwracał natomiast uwagę, że skuteczne przygotowanie społeczeństwa wymaga szkoleń prowadzonych na znacznie większą skalę. Przeszkolenie wyłącznie grupy urzędników nie wystarczy, jeżeli w sytuacji kryzysowej właściwe zachowanie będzie musiało podjąć wielu mieszkańców.

MDS i strategia dual use

Pod koniec panelu głos zabrali także przedstawiciele samorządów przysłuchujący się tej dyskusji. Marta Maciejak, wójt Lesznowoli, zwróciła uwagę na finansowe możliwości gmin. Jak wskazywała, dla większości samorządów budowa klasycznych schronów może być poza zasięgiem finansowym. Miejsca doraźnego schronienia pozostają natomiast rozwiązaniem, które jest bardziej dostępne.

W tym kontekście pojawia się koncepcja dual use, czyli projektowania obiektów tak, aby w normalnych warunkach służyły mieszkańcom, a w sytuacji zagrożenia mogły pełnić również funkcję ochronną. Jak wynikało z dyskusji, także takie rozwiązanie rodzi jednak pytania praktyczne. Jednym z nich jest możliwość etapowania inwestycji: rozpoczęcia od funkcji podstawowej i uzupełnienia obiektu o funkcję ochronną w kolejnym etapie. Pani wójt postawiła pytanie o zgodność takiego postępowania z obowiązującymi przepisami o obronie cywilnej.

Kolejny postulat dotyczył przygotowania na poziomie centralnym gotowych, powtarzalnych projektów miejsc doraźnego schronienia. Jak wskazywano podczas debaty, kilka wariantów takich rozwiązań mogłoby ułatwić samorządom przygotowywanie inwestycji i przyspieszyć ich realizację.

2,75 mld zł na ochronę ludności

Ważnym elementem dyskusji były również środki finansowe. Do końca czerwca pozytywnie zaopiniowano projekty o wartości 2,75 mld zł dotyczące przedsięwzięć związanych z ochroną ludności. Z kolei Waldemar Pawlak podkreślił, że Obrona Cywilna ma teraz zagwarantowane środki stanowiące 0,3% PKB.

Jednak uczestnicy panelu zwracali jednak uwagę na sposób finansowania poszczególnych zadań. Jak wynikało z dyskusji, środki wieloletnie są dostępne na miejsca schronienia, natomiast pieniądze przeznaczone na inne cele muszą być wydatkowane w ujęciu jednorocznym. Dla samorządów oznacza to konieczność bardzo dokładnego planowania inwestycji. Infrastruktura związana z bezpieczeństwem nie powstaje bowiem wyłącznie dzięki jednorazowemu zakupowi sprzętu. Wymaga projektowania, finansowania, budowy, utrzymania oraz przygotowania procedur i ludzi.

Od ustawy do praktyki

Debata poświęcona ochronie ludności pokazała, że dla samorządów jednym z największych wyzwań będzie przełożenie przepisów na praktyczne rozwiązania. Potrzebne są nie tylko środki na infrastrukturę, lecz także jasne standardy, procedury, współpraca różnych instytucji oraz przygotowanie mieszkańców.

Doświadczenia Głuchołaz przedstawione w kontekście powodzi z 2024 r. pokazały przy tym, że przygotowanie do sytuacji kryzysowej nie jest wyłącznie kwestią planów na przyszłość. Lokalne społeczności muszą brać pod uwagę różne scenariusze zagrożeń – od powodzi i innych zjawisk pogodowych po przerwy w dostawach energii czy zakłócenia funkcjonowania infrastruktury krytycznej.

Forum Miasteczek Polskich 2026: nie tylko ochrona ludności

Ochrona ludności i obrona cywilna są jednym z głównych tematów tegorocznego Forum, ale program wydarzenia jest znacznie szerszy. Organizatorzy zaplanowali dyskusje dotyczące m.in. budżetów samorządowych na 2027 r., funduszy europejskich i KPO, kosztów energii, energetycznej samowystarczalności, OZE, elektromobilności, inteligentnych systemów zarządzania ruchem, gospodarki odpadami, depopulacji, cyberbezpieczeństwa, planowania przestrzennego oraz lokalnego budownictwa mieszkaniowego.

Pierwszy dzień Forum, 16 września, obejmował sesję inauguracyjną, kilka bloków paneli tematycznych oraz sesję plenarną. Wieczorem odbyła się Gala Miasteczek Polskich. Drugi dzień, 17 września, rozpoczęła sesja plenarna „Miasteczka wykorzystujące szanse i przyjazne dla mieszkańców”, po której zaplanowano kolejne panele. Forum kończy sesja podsumowująca.

Podsumowanie

Forum Miasteczek Polskich 2026 pokazuje, że bezpieczeństwo lokalnych społeczności coraz wyraźniej staje się jednym z kluczowych zadań samorządów. W debacie o ochronie ludności szczególnie mocno wybrzmiały trzy kwestie: przygotowanie ludzi i procedur, stworzenie jasnych standardów dla infrastruktury ochronnej oraz zapewnienie odpowiedniego finansowania. Równie ważna pozostaje współpraca administracji rządowej, samorządów, służb, wojska, nauki i przedsiębiorstw. Ostatecznie skuteczność systemu będzie zależeć od tego, czy rozwiązania wypracowywane na poziomie ustaw i programów uda się przełożyć na praktykę funkcjonowania poszczególnych gmin.

Źródło: Forum Miasteczek Polskich, materiały własne