Kres „eko-ściemy”: rząd zwiera szyki, a kontrole żywności dają pozytywny wynik

fot. Adobe Stock

Konsumenci mają dość niejasnych komunikatów, dlatego kres „eko-ściemy” i oszustw dotyczących żywności jest już bliski. Chcemy mieć pewność, że napisy typu „eko”, „bio” czy „przyjazny dla planety” to nie obietnice bez pokrycia, lecz rzeczywiste cechy produktu. W tym celu rząd przygotował projekt ustawy piętnującej nadużycia w branży spożywczej. 

Niedawno na Munipro.pl pisaliśmy o nadchodzącej unijnej dyrektywie 2024/825. Także przedstawicielka Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podkreślała, że nowe przepisy rozszerzą „katalog praktyk, które są nieuczciwe w każdych warunkach oraz katalog praktyk handlowych wprowadzających konsumentów w błąd”. Jak się okazuje, podobne zmagania toczą się także w kategorii żywności – choć tutaj chodzi także o walkę z przypadkami tzw. fałszowania żywności.  Jednak są też dobre informacje. Okazuje się, że na polskim rynku świeżej żywności ekologicznej mamy powody do dumy.

Rewolucja w ochronie konsumenta: Unia uderza w greenwashing

Zmiany zaczynają się od samej góry. Unijna dyrektywa 2024/825 wypowiada bezwzględną wojnę wprowadzającym w błąd praktykom marketingowym. Przepisy te uniemożliwią firmom rzucanie haseł o „ekologiczności” urządzeń czy tekstyliów bez twardych, zweryfikowanych dowodów. Co więcej, dyrektywa uderza w celowe postarzanie produktów i ukrywanie wad skracających ich żywotność. Nowe prawo ma w pełni zakorzenić się w polskim porządku prawnym w drugiej połowie 2026 roku.

Jednak walka z manipulacją nie ogranicza się tylko do pralek, smartfonów czy ubrań. Równie dynamiczne działania podejmowane są w sektorze, który karmi nas każdego dnia – w branży spożywczej.

Rząd chce zaostrzyć kary za oszustwa żywnościowe

W odpowiedzi na potrzebę ochrony konsumentów, Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Z oficjalnego komunikatu na stronie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi wynika, że nowe przepisy wprowadzą do polskiego prawa m.in. jasną definicję „oszustwa żywieniowego” jako celowego działania dla zysku.

Jak czytamy na stronie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, fałszowaniem żywności według nowych przepisów będzie chociażby: „podanie nieprawdziwych informacji o pochodzeniu produktu, jego składzie lub terminie przydatności do spożycia”.

Najważniejsze założenia nowych przepisów to:

• Koniec bezkarności w sieci: Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS) zyska prawo do kontrolowania nie tylko fizycznych etykiet. Sprawdzaniu będą podlegały także  opisy na stronach internetowych, w sklepach online, reklamach i ulotkach.

• Uszczelnienie granic: skuteczniejsza kontrola mniejszych partii towarów importowanych, by zapobiec omijaniu procedur.

• Odpowiedzialność karna: za świadome wprowadzanie zafałszowanej żywności do obrotu będą grozić surowe kary, z ograniczeniem i pozbawieniem wolności włącznie.

Kontrola IJHARS: żywność „eko” w Polsce jest naprawdę „eko”

W kontekście nadchodzących, surowych przepisów i walki greenwashingiem, niezwykle optymistycznie brzmią najświeższe wyniki kontroli w sklepach. Choć konsumenci bywają nieufni, najnowszy raport IJHARS opublikowany na stronach rządowych przynosi doskonałe wiadomości.

Na przełomie kwietnia i maja inspektorzy przeprowadzili n doraźną kontrolę świeżych owoców i warzyw ekologicznych w sklepach i marketach na terenie całego kraju. Przebadano produkty zarówno z Polski, jak i z zagranicy (m.in. z Włoch, Hiszpanii czy Ameryki Południowej). Badania laboratoryjne próbek owoców pod kątem obecności pestycydów i innych niedozwolonych w rolnictwie ekologicznym substancji nie wykazały nieprawidłowości.

Oznacza to, że kupując certyfikowane, ekologiczne jabłka, marchew, cytryny czy pomidory, konsumenci mogą mieć pewność, że to produkty pełnowartościowe i czyste biologicznie. Jedyne uchybienia, jakie wykryła inspekcja, dotyczyły kwestii czysto techniczno-formalnych (w ok. 11% partii), takich jak brak podania kalibru (wielkości), klasy jakości czy błędne oznaczenie flagi kraju pochodzenia. Co najważniejsze: nie stwierdzono błędów ani oszustwa w znakowaniu odnoszącym się do samego rolnictwa ekologicznego.

Podsumowanie: kierunek transparentność

Zarówno działania Unii Europejskiej opisane na łamach Munipro, jak i stanowcze kroki legislacyjne polskiego rządu pokazują, że rynek zmierza w stronę absolutnej przejrzystości. Konsument ma prawo wiedzieć, za co płaci. Fakt, że polskie inspekcje potwierdzają uczciwość ekologicznych producentów owoców i warzyw, buduje bezcenne zaufanie. Z nowymi przepisami w ręku, wymierzonymi w oszustów oraz internetową „eko-ściemę”, to zaufanie powinno jedynie rosnąć.

Źródło: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych