Rewolucja w ochronie konsumenta: czy to koniec z eko-ściemą i postarzaniem produktów?

fot. Adobe Stock

Dyrektywa 2024/825 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) wprowadza przełomowe zmiany w europejskim prawie konsumenckim, stawiając czoła nieuczciwym praktyk rynkowym. Nowe przepisy mają na celu realne wsparcie obywateli w procesie transformacji ekologicznej poprzez eliminację wprowadzających w błąd komunikatów marketingowych. Drugi cel to walka z celowym skracaniem życia produktów.

Wejście w życie dyrektywy 2024/825 z dnia 28 lutego 2024 roku stanowi kamień milowy w dążeniu Unii Europejskiej do gospodarki o obiegu zamkniętym. Przepisy te zmieniają dotychczasowe ramy prawne zawarte w dyrektywach 2005/29/WE oraz 2011/83/UE, kładąc szczególny nacisk na przejrzystość informacji. Ustawodawca unijny dostrzegł, że bez rzetelnej wiedzy o wpływie towarów na środowisko, konsumenci nie są w stanie dokonywać wyborów wspierających zrównoważony rozwój. Nowa regulacja ma za zadanie usunąć z rynku te praktyki, które dotychczas uniemożliwiały rzetelną ocenę trwałości i ekologiczności nabywanych przedmiotów.

Dyrektywa 2024/825 wzmacnia pozycję konsumentów w procesie transformacji ekologicznej poprzez lepszą ochronę przed nieuczciwymi praktykami oraz lepsze informowanie. Celem jest ochrona konsumentów wobec zjawiska greenwashingu, czyli posługiwania się przez przedsiębiorców nieprawdziwymi czy też niezweryfikowanymi twierdzeniami na temat ekologiczności produktu lub jego wpływu na środowisko – Kamila Guzowska, Biuro Prasowe Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK)

Projekt ustawy znajduje się obecnie na etapie prac Komitetu do Spraw Europejskich. Kolejne kroki to: posiedzenie Stałego Komitetu Rady Ministrów, prace Komisji Prawniczej, a dalej – rozpatrzenie przez Radę Ministrów. Zakładamy, że projekt trafi do Sejmu po przerwie wakacyjnej.

Koniec ery nieuzasadnionych haseł ekologicznych

W wyniku wdrożenia nowej dyrektywy przedsiębiorcy nie będą już mogli stosować ogólnych twierdzeń dotyczących ochrony środowiska bez posiadania konkretnych, uznanych dowodów. O jakie slogany chodzi? Na przykład „przyjazny dla planety” czy „eko”. Jak podkreśla Kamila Guzowska z UOKiK:

Dyrektywa precyzuje zasady certyfikacji dotyczące oznakowani zrównoważonego rozwoju. Ponadto, rozszerza się katalog praktyk, które są nieuczciwe w każdych warunkach oraz katalog praktyk handlowych wprowadzających konsumentów w błąd. Rozwiązania te będą stosowane w obrocie konsumenckim (B2C) i pozwolą zapewnić konsumentom wyższy poziom ochrony wobec pseudoekologicznych praktyk

O jakie praktyki chodzi? Nowe prawo zakazuje na przykład formułowania komunikatów o neutralności emisyjnej produktu, gdy osiągnięcie tego „wyniku” stanowi jedynie efekt mechanizmu kompensacji emisji gazów cieplarnianych. Takie hasła będzie można stosować tylko w przypadku, gdy neutralność emisji wynika z realnej redukcji śladu węglowego w procesie produkcji. Dzięki temu konsument zyska pewność, że informacja o ekologicznym charakterze towaru wynika z jego rzeczywistych cech. Oznacza to wyraźne ograniczenie dowolność interpretacji zabiegów marketingowych.

Inne mechanizmy chroniące konsumentów

Oprócz eliminacji greenwashingu, omawiana dyrektywa przewiduje także:

Ochronę przed przedwczesnym zużyciem sprzętu, wprowadzając surowe restrykcje wobec praktyk związanych z planowanym postarzaniem produktów, które od lat budziły sprzeciw społeczny. Zabronione staje się zatajanie informacji o cechach towaru, które mogą ograniczać jego trwałość. Ponadto nie wolno też wprowadzać mechanizmów skracających żywotność urządzenia po upływie określonego czasu. Producent będzie miał obowiązek informowania o braku możliwości naprawy produktu lub o tym, że zastosowane rozwiązania techniczne utrudniają jego serwisowanie. Dodatkowo, zakazane będzie zmuszanie użytkowników do wymiany materiałów eksploatacyjnych wcześniej, niż jest to technicznie niezbędne. Niewątpliwie to bezpośrednio przełoży się na oszczędności w portfelach konsumentów i mniejszą ilość generowanych odpadów.

Transparentność gwarancji i aktualizacji poprzez nowe przepisy kładące duży nacisk na obowiązki informacyjne dotyczące oprogramowania oraz gwarancji komercyjnych. Sprzedawcy będą zobowiązani do jasnego komunikowania, przez jaki okres producent zapewnia aktualizacje oprogramowania dla urządzeń cyfrowych. Ma to zapobiec sytuacjom, w których w pełni sprawny sprzęt staje się bezużyteczny z powodu braku wsparcia systemowego. Ponadto, wprowadzone zostanie jednolite oznakowanie informujące o dodatkowej gwarancji trwałości oferowanej przez producenta. Taka zharmonizowana informacja pozwoli konsumentom łatwo porównać różne oferty. Łatwiej też wybiorą te produkty, za których jakość producent ręczy przez dłuższy czas.

Dyrektywa 2024/825: podsumowanie

Niewątpliwie prowadzana dyrektywa wzmacnia pozycję konsumenta w starciu z producentami i usługodawcami. Przede wszystkin ugruntowuje w społecznej świadomości przekonanie, że greenwashing, postarzanie produktu itd. to praktyki naganne. Jak podkreśla przedstawicielka UOKiK, dotychczasowa ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym już pozwalała kwestionować podobne działania. Jednak najnowszy dokument podkreśla determinację UE w kwestii ich ścigania i karania.  Jednak zgodnie z normalną praktyką legislacyjną, zapisy dyrektywy zostaną teraz zaimplementowane na polski grunt za pomocą nowelizacji tej właśnie wspomnianej ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Jak dowiadujemy się z UOKiK:

Projekt ustawy znajduje się obecnie na etapie prac Komitetu do Spraw Europejskich. Kolejne kroki to: posiedzenie Stałego Komitetu Rady Ministrów, prace Komisji Prawniczej, a dalej – rozpatrzenie przez Radę Ministrów. Zakładamy, że projekt trafi do Sejmu po przerwie wakacyjnej – Kamila Guzowska, Biuro Prasowe UOKiK

Wdrożenie dyrektywy 2024/825 to proces, który w pełni odczujemy w drugiej połowie 2026 roku. Wzmocnienie pozycji konsumenta w procesie transformacji ekologicznej nie jest tylko ideą, ale konkretnym zestawem narzędzi prawnych, które mają ukrócić manipulacje i przywrócić zaufanie do oznaczeń ekologicznych na europejskim rynku.

Źródło: UOKiK