Rząd zmienia przepisy o elektroodpadach. Co się zmieni?

fot. Jan Chrobot

Rząd przyjął projekt zmian w przepisach o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym. Dla mieszkańca najważniejsze jest jednak to, czego projekt nie zmienia: starej lodówki, telewizora czy drobnej elektroniki nadal nie będzie można wyrzucić do zwykłego pojemnika, a podstawowe zasady odbioru przez sklepy i PSZOK-i pozostają bez zmian. Nowelizacja ma przede wszystkim uporządkować odpowiedzialność producentów i zagranicznych sprzedawców oraz zasady finansowania zagospodarowania części elektroodpadów. 

Rada Ministrów przyjęła projekt 20 października 2026 r., a dzień później został on skierowany do Sejmu. To oznacza, że mówimy nadal o projekcie ustawy, a nie o nowych obowiązujących zasadach. Zasadnicza część przepisów ma według założeń wejść w życie 1 stycznia 2027 r., ale wcześniej projekt musi przejść cały proces legislacyjny.

Elektroodpady nadal trzeba zbierać osobno

Obecne przepisy zabraniają wyrzucania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego razem z innymi odpadami. Dla mieszkańca oznacza to, że stary czajnik, laptop, pralka czy telewizor nadal powinny trafić do legalnego systemu zbiórki np. do PSZOK-u albo punktu prowadzonego przez uprawnionego odbiorcę.

Projekt przyjęty przez rząd nie znosi tej zasady i nie tworzy nowego obowiązku segregowania elektroodpadów w gospodarstwach domowych.

Sklep nadal musi odebrać stary sprzęt przy zakupie nowego

Obowiązujące prawo przewiduje zasadę „jeden za jeden”. Jeżeli dystrybutor dostarcza klientowi nowy sprzęt przeznaczony dla gospodarstwa domowego, musi nieodpłatnie odebrać w miejscu dostawy zużyty sprzęt tego samego rodzaju i pełniący te same funkcje.

Przykładowo przy dostawie nowej pralki można oddać starą pralkę. Ta zasada nie jest nowością wynikającą z projektu z 20 października.

Małą elektronikę można oddać bez zakupu

Duże sklepy ze sprzętem mają dodatkowy obowiązek. Placówka handlowa o powierzchni co najmniej 400 m², przeznaczonej na sprzedaż sprzętu gospodarstwa domowego, musi nieodpłatnie przyjąć drobny zużyty sprzęt. Żaden z jego zewnętrznych wymiarów nie może przekraczać 25 cm, a klient nie musi kupować nowego urządzenia.

Dotyczy to więc np. części drobnej elektroniki i niewielkich urządzeń elektrycznych. Także tego rozwiązania przyjęty projekt nie zastępuje nowym systemem.

Co więc rzeczywiście chce zmienić rząd dla elektroodpadów?

Najważniejsza część projektu dotyczy rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Zagraniczni przedsiębiorcy sprzedający bezpośrednio polskim konsumentom określone produkty mają dostać bardziej jednoznaczne obowiązki. W szczególności będą musieli wyznaczać autoryzowanego przedstawiciela odpowiedzialnego za realizację obowiązków odpadowych w Polsce.

Zmiany dotyczą nie tylko elektroodpadów, ale również baterii, akumulatorów, opakowań i pojazdów. Dla systemu ma to znaczenie, bo odpowiedzialność za odpady ma być skuteczniej przypisana także wtedy, gdy towar trafia bezpośrednio do polskiego konsumenta od sprzedawcy mającego siedzibę poza Polską.

Zakupy internetowe są jednym z powodów zmian

Rozwój sprzedaży transgranicznej utrudnia egzekwowanie części obowiązków ROP. Jeżeli zagraniczna firma sprzedaje bezpośrednio polskiemu konsumentowi sprzęt, baterie czy produkty w opakowaniach, system musi wskazywać podmiot odpowiedzialny za obowiązki dotyczące późniejszych odpadów.

Projekt ma tę odpowiedzialność uporządkować poprzez mechanizm autoryzowanego przedstawiciela.  To zmiana niewidoczna przy samym oddawaniu starego telefonu do punktu zbiórki, ale istotna dla finansowania i organizacji całego systemu.

Osobny problem elektroodpadów to stare panele fotowoltaiczne

Jednym z ważniejszych elementów projektu są zużyte panele fotowoltaiczne. Zmiana wynika m.in. z prawa unijnego i wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE dotyczącego niedopuszczalnego działania przepisów wstecz. Projekt ma uporządkować, kto odpowiada za finansowanie zagospodarowania paneli wprowadzonych do obrotu w różnych okresach.

W polskiej wersji projektu szczególne znaczenie ma data 1 stycznia 2016 r., od kiedy krajowa ustawa zaczęła obejmować panele fotowoltaiczne.  To ważne także dla gmin, bo wraz ze starzeniem się instalacji fotowoltaicznych będzie rosła liczba paneli wymagających legalnego zagospodarowania.

Co projekt oznacza dla PSZOK-ów?

Bezpośrednio mniej, niż może sugerować sam tytuł ustawy. Projekt nie wprowadza obecnie rewolucji w sposobie, w jaki mieszkaniec oddaje typowe elektroodpady do PSZOK-u. Punkty selektywnej zbiórki nadal pozostają jednym z legalnych elementów systemu zbierania zużytego sprzętu. Obowiązujące przepisy wprost wymieniają prowadzących PSZOK-i i odbierających odpady komunalne wśród podmiotów uprawnionych do zbierania zużytego sprzętu.

Dla samorządów ważniejszy może być więc pośredni efekt zmian: lepsze przypisanie odpowiedzialności finansowej producentom i importerom powinno ograniczać sytuacje, w których część kosztów pozostaje w systemie komunalnym.

Mieszkaniec nie musi czekać na nowe przepisy

Jeżeli w domu leży zużyta elektronika, nie ma powodu czekać na zakończenie prac nad nowelizacją. Dziś nadal można korzystać z obecnego systemu:

• PSZOK-u,
• odbioru starego urządzenia przy dostawie nowego,
• dużego sklepu przy drobnym sprzęcie do 25 cm,
• innych legalnych punktów zbiórki.

Najważniejsza zasada pozostaje ta sama: elektroodpadów nie należy wrzucać do pojemnika na odpady zmieszane ani zostawiać przy altanie śmietnikowej bez sprawdzenia lokalnych zasad odbioru.

Rząd zmienia odpowiedzialność za elektroodpady, nie zasady dla mieszkańca

Projekt z 20 października jest ważny, ale jego znaczenia nie należy przeceniać z punktu widzenia codziennego segregowania odpadów. Dla mieszkańca podstawowe kanały oddawania starego sprzętu pozostają na razie takie same.

Największa zmiana dotyczy zaplecza systemu: kto odpowiada finansowo za odpady po produktach sprzedawanych w Polsce, także przez firmy zagraniczne, oraz kto ma pokrywać koszty zagospodarowania określonych paneli fotowoltaicznych.

Źródła:

• Projekt ustawy o zmianie ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym oraz niektórych innych ustaw
• Rząd przyjął projekt zmian dotyczących zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego

Zobacz również: PSZOK w 2006 r. przyjmie więcej. Ale nie wszystko