Nadchodzi rewolucja w opakowaniach. Wytyczne do rozporządzenia PPWR są już znane.

fot. Munipro.pl

Z naszego otoczenia znikną zafoliowane jabłka, miniaturowe szampony w hotelach i paczki kurierskie pełne plastikowych poduszek z powietrzem. Zmienią się także opakowania do przewożenia sprzętu RTV. Nadchodzi rozporządzenie PPWR – nowe unijne prawo, które całkowicie zredefiniuje sposób, w jaki produkujemy, pakujemy i kupujemy codzienne produkty. To nie są kosmetyczne zmiany, lecz największa rewolucja w handlu i logistyce od dekad.

Jeśli wydaje Ci się, że segregacja śmieci w Twoim domu to szczyt ekologicznych możliwości, Unia Europejska właśnie mówi: sprawdzam. Każdy mieszkaniec Europy generuje dziś średnio niemal 190 kg odpadów opakowaniowych rocznie. Aby zatrzymać tę lawinę śmieci, Komisja Europejska wprowadza rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation) – czyli dokument w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych. Dodajmy, że za punkt odniesienia posłużyły dane za rok 2021/2022, kiedy średnia dla całej UE według Eurostatu wynosiła dokładnie 186,5 kg na mieszkańca.

Zmiana, przed którą nie ma ucieczki

W przeciwieństwie do dotychczasowych, unijnych dyrektyw, które każdy kraj mógł wdrażać po swojemu, rozporządzenie PPWR zadziała jak odgórny dekret. Przepisy te wejdą w życie jednocześnie w całej Unii Europejskiej, przynosząc rewolucję opartą na trzech prostych zasadach: redukcji zbędnych opakowań, obowiązkowym recyklingu oraz przejściu na opakowania wielorazowe.

Dla producentów oznacza to konieczność całkowitego przeprojektowania swoich produktów, dla handlu – reorganizację logistyki, a dla nas, konsumentów – zupełnie nowe nawyki zakupowe. Jest to tak fundamentalna zmiana, że zapytaliśmy o skutki rozporządzenia PPWR przedstawicieli branży hotelarskiej, e-commerce, gastronomicznej i przesyłek kurierskich. Jak podkreślił Pan Marcin Gruszka, Rzecznik Prasowy Allegro:

Regulacje PPWR wprowadzają m.in. wymóg stosowania materiałów nadających się do recyklingu, ograniczania pustej przestrzeni w opakowaniach oraz zmniejszania wpływu opakowań na środowisko – i to właśnie te standardy będą obowiązkowe

Uważamy, że warto tej rewolucji poświęcić więcej niż jeden artykuł. W kolejnych częściach szczegółowo przeanalizujemy, jak nowe unijne wymogi wpłyną na konkretne branże, kto najgłębiej sięgnie do kieszeni i jak w praktyce zmienią się nasze codzienne zakupy. Dziś przyjrzymy się filarom nowej reformy.

Filar I: projektowanie dla recyklingu (design for recycling)

Docelowo wszystkie opakowania wprowadzane na rynek UE będą musiały nadawać się do recyklingu. Taka sytuacja ma nastąpić już 1 stycznia 2030 roku. Jednak Komisji Europejskiej nie wystarczą deklaracje producentów, w grę wejdą twarde kryteria oceny. PPWR przewiduje system ocen recyklingowalności, którego szczegółowe zasady będą doprecyzowywane w aktach wykonawczych.

Klasy zdatności do recyklingu (Kategorie A, B, C)

Opakowania będą badane pod kątem tego, jak łatwo można je posortować i przetworzyć w masowej skali. Zostaną przypisane do konkretnych klas jakościowych:

• Rozporządzenie przewiduje minimalne progi recyklingowalności i stopniowe zaostrzanie wymagań. Niewątpliwie opakowania o najniższej klasie E najszybciej znikną z rynku.

• Wysokie klasy (A lub B) będą premiowane finansowo w ramach tzw. ekomodulacji stawek ROP (Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta). Oznacza to, że firmy projektujące opakowania trudne w recyklingu zapłacą drastycznie wyższe kary i opłaty rynkowe.

Opakowania kompostowalne – ścisły podział

Unia robi porządek z tzw. plastikiem bio. Od 2030 roku wyłącznie konkretne rodzaje opakowań będą musiały być kompostowalne w warunkach przemysłowych (i trafiać do bioodpadów):

• lekkie plastikowe torby na zakupy (tzw. zrywki),

• filtry do kawy i herbaty (oraz saszetki/kapsułki z kawą o charakterze jednorazowym),

• naklejki przyklejane na owoce i warzywa.

Filar II: obowiązkowy poziom recyklatu (recycled content)

Aby wzmacniać gospodarkę w obiegu zamkniętym, UE chce sztucznie napędzić popyt na przetworzone tworzywa sztuczne. Od 2030 roku producenci nie będą mogli produkować nowych opakowań w 100% z plastiku „virgin” (pierwotnego). Przeciwnie, wprowadzono sztywne progi minimalnej zawartości surowca z recyklingu (pochodzącego z odpadów konsumenckich).

Filar III: cel redukcji masy i restrykcje „pustej przestrzeni”

Głównym celem PPWR jest zmniejszenie całkowitej ilości odpadów w UE o 5% do 2030 roku, o 10% do 2035 roku i o 15% do 2040 roku (w porównaniu do roku 2018). Jak urzędnicy chcą to osiągnąć?

• Zasada minimalizacji wagi: Producenci będą musieli udowodnić, że ich opakowanie zostało zaprojektowane z użyciem absolutnego minimum materiału niezbędnego do zapewnienia bezpieczeństwa produktu. Dodawanie grubego plastiku „dla prestiżu” czy luksusowego wyglądu staje się nielegalne.

• Maksymalnie 50% „powietrza”: W obszarze e-commerce oraz opakowań zbiorczych i transportowych, pusta przestrzeń (wypełniana papierem, styropianem czy poduszkami powietrznymi) nie może przekraczać połowy objętości. Wyjątek stanowią produkty chronione specjalnymi normami bezpieczeństwa.

Filar IV: systemy ponownego użycia (reuse & refill)

Komisja Europejska przesuwa ciężar z „recyklingu” na „ponowne użycie”. Wprowadzono obowiązkowe udziały opakowań wielorazowych w strukturze sprzedaży firm do 2030 i 2040 roku.

Wskaźniki dla biznesu (cele na 2030 rok):

• Urządzenia AGD i transport dużych gabarytów: rozporządzenie zawiera cel 40% ponownego użycia dla określonych transportowych opakowań zbiorczych do 2030 r.

• E-commerce (przesyłki kurierskie): co najmniej 10% przesyłek w handlu internetowym musi być realizowanych w systemie opakowań zwrotnych.

• Napoje (piwo, woda, bezalkoholowe): minimum 10% napojów (z wyłączeniem win i mocnych alkoholi) musi być sprzedawanych w butelkach zwrotnych / wielorazowych.

Rewolucja w gastronomii

Restauracje oferujące dania i napoje na wynos będą musiały od 2030 roku dążyć do tego, by 10% ich oferty stanowiły opakowania wielorazowe. Co kluczowe dla klienta – PPWR wymaga umożliwienia klientom korzystania z własnych pojemników przy sprzedaży na wynos. Jednak jednocześnie przewiduje ochronę przedsiębiorców w kwestiach higieny i bezpieczeństwa żywności. Nie jest to więc absolutny obowiązek bez wyjątków.

Filar V: systemy Kaucyjne (DRS)

Do 1 stycznia 2029 roku państwa członkowskie muszą zapewnić selektywną zbiórkę jednorazowych butelek plastikowych (do 3 litrów) oraz metalowych puszek na napoje na poziomie minimum 90%.

Komisja Europejska wskazuje system kaucyjny (Deposit Return Scheme) jako domyślne narzędzie do osiągnięcia tego celu. Kraje, które do 2026 roku udowodnią, że za pomocą innych metod zbiórki osiągają stabilne 80%, mogą zostać zwolnione z obowiązku wprowadzania kaucji. Jednak dla większości państw (w tym Polski) oznacza to konieczność pełnego wdrożenia butelkomatów i zbiórki w sklepach.

Filar VI: znakowanie i cyfryzacja

Aby uniknąć chaosu na rynkach międzynarodowych, rozporządzenie PPWR wprowadza pełną standaryzację etykietowania.

• Ujednolicone piktogramy: każde opakowanie otrzyma dokładne oznaczenie graficzne informujące, do którego kosza (tworzywa, papier, szkło, bio) powinno trafić. Te same symbole pojawią się na kontenerach na śmieci w całej UE.

• Paszporty Opakowań: Zaawansowane technologicznie opakowania będą posiadały kod QR lub inny nośnik danych, który pozwoli cyfrowo prześledzić drogę surowca, poziom recyklatu oraz instrukcję bezpiecznego demontażu wielomateriałowego (np. oddzielenia folii od tektury).

Rozporządzenie PPWR: podsumowanie

Rozporządzenie PPWR to bez wątpienia najgłębsza i najbardziej bezkompromisowa reforma rynku opakowań w historii Unii Europejskiej. Obejmuje ono ograniczenie jednorazowego plastiku w hotelach czy gastronomii. Ponadto wprowadza surowe kary za pakowanie „powietrza” w przesyłkach kurierskich oraz obowiązkowe paszporty cyfrowe dla produktów. Dlatego biznes nie może już dłużej odkładać zmian. Nadchodzące przepisy przestają sprawiają, że to, co dotąd było domeną działów CSR (społecznej odpowiedzialności biznesu), staje się twardym prawem.

PPWR to także szansa na realne odciążenie lokalnych systemów gospodarki odpadami. Przerzucenie odpowiedzialności finansowej na producentów (poprzez ekomodulację stawek ROP) oraz jasne, ujednolicone znakowanie opakowań w całej Europie powinno drastycznie zwiększyć efektywność recyklingu. Zanim jednak zaczniemy cieszyć się z czystszych miast i mniejszej masy odpadów, czeka nas burzliwy okres przejściowy. W jego trakcie gospodarka będzie musiała na nowo wymyślić procesy logistyczne i produkcyjne.

W kolejnych artykułach na łamach Munipro.pl szczegółowo przeanalizujemy, co te filary PPWR oznaczają dla konkretnych branż. Spróbujemy też przewidzieć, co nowe prawo oznacza dla portfela przeciętnego Polaka.

Źródło: wytyczne komisji Europejskiej do rozporządzenia PPWR.