Rozszerzenie kaucji czy finansowy audyt? Plany ministerstwa wzbudzają kontrowersje

fot. Adobe Stock

Choć minęło już 6 miesięcy pełnego funkcjonowania systemu kaucyjnego w Polsce, gorąca dyskusja wokół niego trwa. Podczas gdy Ministerstwo chwali się sukcesami i zapowiada rozszerzenie katalogu opakowań zwrotnych, przedstawiciele branży handlowej apelują o wstrzymanie prac. Przede wszystkim postulują o dokładne przeanalizowanie realnych kosztów dotychczas wdrożonych rozwiązań.

Choć formalnie od uruchomienia systemu kaucyjnego w październiku minęło już 9 miesięcy, ostatni kwartał zeszłego roku miał być okresem rozruchowym. Dlatego Ministerstwo Klimatu i Środowiska podsumowało ostatnio „pół roku pełnego działania systemu kaucyjnego”, licząc ten okres od początku 2026 r. Pojawiły się kolejne podsumowania, a jednocześnie pogłębiły się rozbieżności między oczekiwaniami resortu klimatu i środowiska a wątpliwościami zaangażowanych branż.

6 miesięcy pełnego systemu kaucyjnego: resort klimatu planuje rozbudowę

Ministerstwo Klimatu i Środowiska ocenia dotychczasowe działanie przepisów jako jednoznaczny sukces, sygnalizując jednocześnie chęć rozszerzenia systemu o nowe typy opakowań. Zdaniem przedstawicieli ministerstwa, jedynie stopniowe uszczelnianie przepisów i rozbudowa systemu pozwolą osiągnąć wymagane przez Unię Europejską poziomy recyklingu. Jednocześnie przyczyni się do rozwoju obiegu zamkniętego w gospodarce odpadami.

Przedstawiciele resortu już wielokrotnie podkreślali swoją determinację, aby do katalogu opakowań zwrotnych włączyć opakowania szklane (tzw. „małpki”). Ministra Anita Sowińska mówiła o tym m.in. podczas majowego briefingu w sprawie dezinformacji wokół systemu kaucyjnego. Okazuje się, że ta kwestia była niedawno mawiana także w sejmie.

Branża apeluje o rzetelną analizę kosztów

Dwa dni temu relacjonowaliśmy na łamach Munipro.pl wystąpienie wiceministry Anita Sowińskiej podsumowujące wyniki systemu kaucyjnego. Jednak tego dnia w parlamencie wywiązała się również ważna dyskusja dotycząca kwestii dalszej rozbudowy systemu kaucyjnego  Portal odpady.net.pl relacjonuje posiedzenie sejmowej Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.  Okazuje się, że organizacje branży odpadowej, przedstawiciele sieci handlowych oraz producenci napojów zajęli zdecydowanie bardziej powściągliwe stanowisko niż resort, jeżeli chodzi o kwestię nowych rodzajów opakowań w systemie. Zwrócili oni uwagę na brak realnej analizy kosztów systemu w dotychczasowym kształcie. Co więcej, przedsiębiorcy podkreślili, że bez stabilnych i przewidywalnych ram finansowych dalsze rozszerzanie obowiązków kaucyjnych może przełożyć się na wzrost cen produktów dla ostatecznych konsumentów.

Dlatego domagają się oni:

• Przeprowadzenia kompleksowego audytu finansowego oceniającego realny wpływ systemu na finanse sklepów i producentów.

• Wstrzymania nowych inicjatyw legislacyjnych do czasu pełnego podsumowania dotychczasowych efektów wdrażania ustawy.

• Optymalizacji procedur: uproszczenia rozliczeń i usprawnienia transportu zebranych surowców.

Co dalej z gospodarką obiegu zamkniętego?

Najbliższe miesiące pokażą, czy resort klimatu uwzględni postulaty rynkowe i zdecyduje się na korektę terminów rozszerzenia systemu, czy też pozostanie przy szybkiej ścieżce jego rozbudowy. Kluczowym wyzwaniem dla obu stron dyskusji pozostaje wypracowanie kompromisu, który pozwoli zrealizować wyśrubowane cele środowiskowe bez nadmiernego obciążania polskich firm i klientów.

Izba Branży Komunalnej znów zwraca uwagę na niezwróconą kaucję

W niedawnym wywiadzie Karola Wójcika, przewodniczącego rady programowej Izby Branży Komunalnej, dla radia Wnet, ponownie padły pytania o środki z niezwróconej kaucji oraz sposób gospodarowania nimi w ramach ustawowego zapisu o wykorzystaniu tych pieniędzy na rozwój systemu kaucyjnego. Przypomnijmy, że w zeszłotygodniowym podsumowaniu dotychczasowych wyników systemu Ministerstwo Klimatu i Środowiska odniosło się do tej kwestii:

Opakowania w obiegu nie mogą być więc traktowane jako trwale niezwrócone. Ich liczbę dodatkowo podwyższa sezonowość rynku. Producenci i importerzy napojów w okresie wiosennym celowo zwiększają produkcję, by przed wakacjami wprowadzić do obrotu zapasy na cały okres letniego zwiększenia konsumpcji.  Pełna, rzetelna ocena skuteczności systemu kaucyjnego będzie możliwa dopiero po zamknięciu pełnego rocznego cyklu obiegu opakowań, kiedy dane obejmą wszystkie etapy funkcjonowania systemu – informacja prasowa MKiŚ z 30.07.2026r.

Natomiast sama wiceminister Anita Sowińska dodała:

Od wprowadzenia butelki czy puszki na rynek do jej zwrotu mija często kilka miesięcy, dlatego nie da się zestawiać liczby opakowań wprowadzonych w danym momencie z liczbą opakowań zebranych. Te wartości się nie skalują. Dodatkowo system cały czas rośnie, co miesiąc przybywa opakowań w obiegu.

Jednak jak widać, te kategoryczne stwierdzenia pozostają mało przekonujące dla branży odpadowej i komunalnej. Kilka dni temu, relacjonując wypowiedzi ministerstwa na Munipro.pl zwróciliśmy uwagę na pewną niekonsekwencję działań komunikacyjnych resortu – z jednej strony regularne chwalenie się liczbą zebranych opakowań, z drugiej – niechęcią do dyskusji na temat środków z niezwróconej kaucji i odsuwaniem jej w czasie do zamknięcia pierwszego roku działania systemu. Niewątpliwie pierwsze urodziny systemu kaucyjnego będą momentem wielkiego „sprawdzam” dla resortu i wszystkich interesariuszy systemu kaucyjnego.

6 miesięcy pełnego funkcjonowania systemu kaucyjnego: podsumowanie

6 miesięcy pełnego funkcjonowania systemu kaucyjnego, a dziewięć od jego formalnego wprowadzenia, nie zlikwidowało otaczających go kontrowersji. Z jednej strony Ministerstwo Klimatu i Środowiska dąży do szybkiego rozszerzenia zakresu kaucji na nowe opakowania. Z drugiej – branża handlowa i produkcyjna wskazuje na wysokie koszty operacyjne. Równocześnie domaga się dokładnej analizy finansowej i czasowego wstrzymania prac nad rozszerzeniem katalogu opakowań kaucyjnych. Niewątpliwie kompromis między celami ekologicznymi a stabilnością ekonomiczną firm pozostaje kluczowym warunkiem sprawnego funkcjonowania gospodarki obiegu zamkniętego w Polsce. Z kolei Izba Branży Komunalnej powtarza znane i regularnie pojawiające się pytania, na które Ministerstwo Klimatu i Środowiska uparcie milczy, przesuwając odpowiedź w czasie do pierwszych urodzin systemu kaucyjnego.

Źródło: IBK, radio Wnet, odpady.net.pl, materiały własne