Monitorowanie owadów zapylających z unijnym wsparciem

fot. Adobe Stock

Monitorowanie owadów zapylających to pionierski projekt ogłoszony przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Połączy on zaawansowaną naukę, nowoczesne technologie oraz działania samorządowe na rzecz ochrony owadów zapylających. Niewątpliwie ta wspierana środkami unijnymi inicjatywa to pierwszy program o tak dużej skali w naszym kraju.

Owady zapylające są fundamentem ekosystemów oraz stabilności produkcji żywnościowej. Choć w przestrzeni publicznej od lat mówi się o konieczności ich ochrony, dotychczas brakowało systemowych, ogólnokrajowych narzędzi do monitorowania ich populacji. Jednak nowy projekt ma to diametralnie zmienić.

Fundusze Europejskie na straży bioróżnorodności

Projekt pt. „Opracowanie systemu monitorowania owadów zapylających w Polsce wraz z infrastrukturą techniczną i bazą danych” zyskał zielone światło dzięki umowie podpisanej przez NFOŚiGW. Co ważne, finansowania pochodzi z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS).

Monitorowanie owadów zapylających: kluczowe dane

W szczegółach, wartość całkowita przedsięwzięcia to ponad 45 mln zł. Z kolei wysokość dofinansowania unijnego wyniesie blisko 36,5 mln zł. Co wazne, beneficjentem głównym będzie Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (GDOŚ). Ponadto instytucja ta podejmie współpracę z wiodącymi ośrodkami naukowymi i badawczymi w kraju.

Jak podkreślają przedstawiciele GDOŚ:

„To strategiczny krok w kierunku nowoczesnego zarządzania zasobami przyrodniczymi Polski. Efekty tego projektu będą kluczowym źródłem wiedzy nie tylko dla administracji rządowej, ale przede wszystkim dla samorządów, które odpowiadają za lokalne plany zagospodarowania przestrzennego i zarządzanie zielenią miejską.”

Co zakłada innowacyjny program?

Inicjatywa monitorowania owadów zapylających nie ogranicza się wyłącznie do tradycyjnych metod liczenia owadów przez entomologów. Przeciwnie – projekt zakłada budowę nowoczesnej architektury informatyczno-badawczej. Dlatego w ramach programu zrealizowane zostaną trzy główne filary:

1. Ogólnopolska sieć stacji monitoringowych: wyznaczone zostaną stałe punkty badawcze reprezentatywne dla różnych ekosystemów – od obszarów rolniczych, przez leśne, aż po zurbanizowane tereny miejskie.

2. Budowa zintegrowanej bazy danych: powstanie nowoczesny system IT gromadzący dane o liczebności, migracji oraz strukturze gatunkowej zapylaczy w czasie rzeczywistym.

3. Wykorzystanie AI i teledetekcji: do identyfikacji gatunków oraz analizy trendów środowiskowych zostaną zaprzęgnięte algorytmy sztucznej inteligencji. Niewątpliwie pozwoli to na bezprecedensową dokładność analiz.

Monitorowanie owadów zapylających: lokalne znaczenie

Dla miast, gmin i powiatów wdrożenie ogólnokrajowego systemu monitoringu to ogromna szansa na optymalizację polityki komunalnej i środowiskowej. Ponadto samorządy zyskają dostęp do twardych danych analitycznych, które ułatwią wdrażanie mądrych zmian w przestrzeni publicznej.

Tabela: Przełożenie efektów projektu na codzienne działania samorządów

Dlaczego systemowy monitoring jest konieczny?

Podczas gdy dotychczasowe inicjatywy monitorowania owadów zapylających miały charakter rozproszony, ogłoszony projekt ma ogólnopolski charakter. Brakowało narzędzia, które odpowiedziałoby na pytanie o realną kondycję zapylaczy w skali całego kraju, w tym o stopień wymierania rzadszych gatunków pszczół dziko żyjących, trzmieli czy bzygów.

Dzięki unijnym środkom i technologii GDOŚ stworzy mapę drogową, która pozwoli przewidywać kryzysy ekologiczne. Chodzi m.in. o załamanie populacji z powodu chemizacji rolnictwa lub zmian klimatycznych) zanim ich skutki staną się nieodwracalne.

Podsumowanie i perspektywy

Niewątpliwie uruchomienie projektu to kamień milowy w polskiej ochronie przyrody. Dla samorządów to jasny sygnał, że nadchodzi era „Green Data” – zarządzania ochroną środowiska w oparciu o precyzyjne wskaźniki i algorytmy. Dlatego wyniki monitoringu będą stanowiły nieocenioną pomoc przy aplikowaniu przez gminy o kolejne środki zewnętrzne na rewitalizację parków, tworzenie miejskich lasów kieszonkowych czy transformację terenów poprzemysłowych.

Źrodlo: NFOŚiGW