Recykling u źródła i miliardy na biometan – Resort Klimatu kreśli mapę drogową dla samorządów

fot. Adobe Stock

Rok 2026 staje się czasem weryfikacji efektywności systemów gospodarki odpadami w gminach w starciu z rygorystycznymi wymogami unijnymi. Wiceministra Klimatu i Środowiska, Anita Sowińska, wyjaśnia, w jaki sposób nowe ekspertyzy oraz miliardowe fundusze na infrastrukturę biogazową mają pomóc samorządom w osiągnięciu brakujących wskaźników recyklingu. W rozmowie poruszono również kluczowe kwestie cyfryzacji systemów typu Smart City oraz wsparcia dla mniejszych gmin w wymianie flot komunalnych na pojazdy zeroemisyjne.

Anita Sowińska, wiceministra klimatu i środowiska

fot. MKiŚ

Munipro.pl: Rok 2026 to czas weryfikacji systemów gospodarki odpadami w gminach. Jakie mechanizmy osłonowe lub motywacyjne planuje Resort, aby pomóc samorządom borykającym się z osiągnięciem unijnych wskaźników?

Anita Sowińska, wiceministra klimatu i środowiska: Ministerstwo prowadzi szereg prac mających na celu wsparcie gmin w osiąganiu wyższych poziomów recyklingu. W tym celu prowadzone są prace legislacyjne, działania edukacyjno-informacyjne, jak również współpracujemy z jednostkami badawczymi.

Jednym z ważniejszych działań podjętych przez Ministerstwo w celu wspierania gospodarki odpadami w gminach w osiąganiu wyższych poziomów recyklingu, jest realizacja ekspertyzy zmierzającej do oszacowania masy bioodpadów posegregowanych i poddanych recyklingowi u źródła w skali kraju. Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy (IOŚ-PIB) opracował dokument pt. „Bioodpady komunalne posegregowane i poddawane recyklingowi u źródła w Polsce”. Wyniki tej ekspertyzy mogą być wykorzystywane do obliczania ilości bioodpadów komunalnych posegregowanych i poddanych recyklingowi u źródła za rok 2024 i lata kolejne. Wykorzystanie przez gminy wyników tej pracy pozwoli zwiększyć wykazywany poziom recyklingu.

W 2025 r. IOŚ-PIB realizował kolejny etap tej ekspertyzy, który obejmował analizę masy bioodpadów kompostowanych na terenie Rodzinnych Ogrodów Działkowych (ROD). Wnioski z badania umożliwią gminom, na terenie których znajdują się ROD-y, uwzględnienie w obliczeniach bioodpadów powstających na ich terenie i wykazanie wyższych poziomów recyklingu. Zaplanowano również szkolenia dla gmin, które będą realizowane przez IOŚ-PIB, tak aby ułatwić wykorzystanie wyników ekspertyzy w praktyce.

W ramach aktualnie prowadzonych prac należy jeszcze wspomnieć o trwającym procesie nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (UD252). Projekt ten zakłada doprecyzowanie przepisów i uszczelnienie systemu gospodarowania odpadami komunalnymi. Ponadto ma dać samorządom możliwość doskonalenia optymalnego systemu gospodarowania tymi odpadami, dostosowanego do lokalnych warunków.

Jak MKiŚ widzi rolę gminnych systemów gospodarki odpadami w krajowym miksie energetycznym, szczególnie w kontekście biogazowni i odzysku energii z odpadów (waste-to-energy)?

W zakresie kompetencji Ministra Klimatu i Środowiska pozostało inicjowanie i monitorowanie działań dotyczących odnawialnych źródeł energii oraz inicjowanie zmian prawnych dotyczących rozwoju technologii biomasy, biogazu i biometanu.

Ministerstwo dostrzega istotną rolę oraz potencjał biogazu i biometanu. Wspominamy o nim w projekcie Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu (KPEiK) do 2030 r., jako o źródle stabilizującym OZE i mogącym stanowić uzupełnienie krajowego miksu energetycznego.

Mając na uwadze tak ważną rolę biogazu i biometanu, Ministerstwo wspiera rozwój instalacji służących do zagospodarowania odpadów. W kwestii wsparcia finansowego instalacji, w których mogą być zagospodarowane bioodpady, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) prowadził nabór wniosków o dofinansowanie instalacji wykorzystujących biogaz i biometan – aktualnie trwa ocena wniosków.

Wśród inicjatyw wspieranych przez NFOŚiGW na szczególną uwagę zasługują m.in. działania wpływające na rozwój wytwarzania biogazu i biometanu z biomasy, które realizowane są w ramach programów „Wysokosprawna kogeneracja z biogazu wytwarzanego z biomasy, w tym z odpadów komunalnych”, z budżetem 1 mld zł, oraz „Poprawa bezpieczeństwa energetycznego poprzez wykorzystanie biometanu”, z budżetem 800 mln zł.

Jeśli chodzi o odzysk energii z odpadów, to warto zaznaczyć, że obowiązujące przepisy nakazują w pierwszej kolejności traktować odpady jako cenne surowce, które mogą być wykorzystywane w dalszych procesach produkcyjnych. Oznacza to, że zagospodarowanie jak największej ilości odpadów powinno odbywać się przez recykling. Jeżeli jednak takie wykorzystanie odpadów nie jest możliwe, np. z przyczyn technologicznych, to należy je zagospodarować w inny użyteczny sposób, np. poprzez odzyskiwanie z nich energii.

Zatem priorytetem powinny być działania związane z dalszym rozwojem systemu selektywnego zbierania odpadów (co pozwala na pozyskanie dobrej jakości odpadów, które nadają się do recyklingu) oraz infrastruktury zapewniającej ich recykling. Instalacje do termicznego przekształcania odpadów należy natomiast traktować jako uzupełnienie krajowego systemu gospodarki odpadami. Do spalania powinny być kierowane wyłącznie odpady nienadające się do recyklingu, które w przeciwnym razie trafiłyby na składowisko. Funkcjonowanie instalacji do termicznego przekształcania odpadów (jako element domykający system zagospodarowania odpadów) powinno zatem prowadzić przede wszystkim do ograniczenia masy składowanych odpadów.

Skoro optymalizacja wykorzystania bioodpadów w gospodarce odpadami w gminach jest niezbędna do spełnienia norm, czy planowane są nowe programy dotacyjne na nowoczesną infrastrukturę kompostowniczą?

Rozwój infrastruktury do przetwarzania bioodpadów jest jednym z kierunków wspieranych przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Fundusz finansuje projekty zwiększające poziom recyklingu i odzysku bioodpadów oraz rozwój instalacji przetwarzania biomasy i biogazu. Przykładem są programy wspierające instalacje fermentacji biomasy i produkcję biometanu.

Tego typu instrumenty mogą obejmować zarówno budowę nowych instalacji przetwarzania bioodpadów, jak i modernizację istniejących instalacji komunalnych.

W praktyce oznacza to, że w najbliższych latach samorządy i przedsiębiorstwa komunalne będą mogły korzystać z nowych instrumentów finansowych wspierających rozwój nowoczesnej infrastruktury zagospodarowania bioodpadów, co jest kluczowe dla osiągnięcia wymaganych poziomów recyklingu.

Jak już wspomniałam wcześniej, NFOŚiGW przewidział dwa programy wspierające działania ukierunkowane na rozwój wytwarzania biogazu i biometanu z biomasy, których łączna kwota wsparcia to 1,8 mld zł.

Na targach Ekotech silnie reprezentowany jest sektor zeroemisyjnych pojazdów i maszyn komunalnych. Jak Resort wspiera wymianę flot komunalnych na napędy alternatywne w mniejszych gminach z ograniczonymi budżetami?

Wsparcie transformacji transportu komunalnego jest jednym z kluczowych obszarów działalności NFOŚiGW. Fundusz prowadzi programy finansujące zakup pojazdów zeroemisyjnych oraz rozwój infrastruktury ładowania, przeznaczając na ten cel wielomiliardowe środki z Krajowego Planu Odbudowy i funduszy krajowych.

NFOŚiGW prowadzi m.in. program „Wsparcie zakupu lub leasingu pojazdów zeroemisyjnych kategorii N2 i N3”, z budżetem wynoszącym 2 mld zł. W naborze można starać się o dofinansowanie zakupu lub leasingu pojazdów ciężarowych. Pojazdy mogą być przeznaczone do realizacji zadań publicznych określonych w ustawach o samorządzie gminnym, o samorządzie powiatowym i o samorządzie województwa, z wyłączeniem publicznego transportu zbiorowego (np. pojazdu do odbioru odpadów komunalnych). Dzięki programowi przedsiębiorcy będą mogli zmodernizować swoją flotę pojazdów oraz zmniejszyć ślad węglowy i wpływ na środowisko. Wnioski o dofinansowanie w formie dotacji można składać do 30 czerwca 2029 r.

NFOŚiGW prowadzi również programy takie jak „Zielony Transport Publiczny” oraz inne inicjatywy wspierające elektromobilność, które przewidują dotacje na zakup pojazdów elektrycznych, autobusów czy ciężarówek oraz rozwój infrastruktury ładowania.

Istotnym elementem tych instrumentów jest również rozwój infrastruktury ładowania i sieci energetycznych, co ma zwiększyć dostępność elektromobilności także w małych i średnich miejscowościach, a tym samym umożliwić gminom o mniejszych budżetach stopniową modernizację flot komunalnych.

Dziękujemy za rozmowę.

Zapraszamy również do przeczytania rozmowy Munipro.pl z mecenasem M.Kiełbusem, który podsumował dla nas 15 lat rewolucji odpadowej.