Sklep ma awarię butelkomatu i nie chce przyjąć opakowań? Grozi mu 500 000 zł kary

fot. Canva

System kaucyjny w Polsce bywa dla konsumentów uciążliwy z kilku powodów. Problemem są m.in. przepełnione lub awaryjne butelkomaty, wydawanie kuponów zamiast gotówki oraz konieczność przynoszenia niezgniecionych butelek i puszek. Które z tych działań handlowców są zgodne z prawem, a za co sklepom grozi do 0,5 mln zł kary?

System kaucyjny w Polsce – już ponad 1 mld opakowań zwróconych

System kaucyjny stał się stałym elementem codziennych zakupów Polek i Polaków. Wskazują na to także najnowsze dane Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Wynika z nich, że od początku funkcjonowania systemu do końca kwietnia 2026 r., już ponad 1 miliard opakowań objętych kaucją.

Resort podaje także, że w całej Polsce działa obecnie 57 tys. punktów zwrotu. Spośród nich 12,5 tys. wyposażonych jest w automaty kaucyjne. Jednak system kaucyjny nie jest wolny od problemów i wad. Na te bolączki zwraca uwagę Jarosław Wieczorek w interpelacji poselskiej.

Problemy z systemem kaucyjnym: awarie i przepełnione butelkomaty

– Powszechnym problemem zgłaszanym przez konsumentów stały się częste awarie tzw. butelkomatów, jak również ich niedostępność wynikająca z przepełnienia. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której oddanie opakowań objętych systemem kaucyjnym jest istotnie utrudnione lub wręcz niemożliwe – uważa Jarosław Wieczorek, poseł Prawa i Sprawiedliwości.

Parlamentarzysta wskazuje także na pewien problem ze zwrotem opakowań w przypadku awarii recyklomatów. W takiej sytuacji sklepy mają obowiązek przyjąć opakowania bezpośrednio od konsumenta i zwrócić należną kaucję. Jednak parlamentarzysta podkreśla, że część sieci handlowych ogranicza możliwość ręcznego przyjmowania opakowań przy kasie w przypadku przepełnienia lub awarii urządzeń. Zdaniem posła, to prowadzi do faktycznego uchylania się od obowiązków wynikających z systemu kaucyjnego oraz przerzucania niedogodności organizacyjnych na konsumentów.

Czy sklep może wypłacić kaucję w formie bonu?

Poseł wskazuje także, że część sieci handlowych nie zwraca kaucji w formie gotówki lub środków płatniczych. Zamiast tego generują kupony o ograniczonym terminie ważności (np. 30 dni), możliwe do zrealizowania wyłącznie w danym sklepie.

– W praktyce wymusza to na konsumencie ponowną wizytę przy kasie oraz często dokonanie zakupu, co może budzić wątpliwości co do zgodności z ideą neutralności systemu kaucyjnego – podkreśla Jarosław Wieczorek.

System kaucyjny a problem z przechowywaniem butelek i puszek

Według posła, dla Polaków uciążliwy jest jeszcze jeden obowiązek związany z systemem kaucyjnym. Można zwracać jedynie opakowania, które nie zostały zgniecione. W praktyce oznacza to konieczność przechowywania pustych, ale objętościowo dość dużych opakowań w domu czy mieszkaniu.

– Prowadzi to do zajmowania znacznej przestrzeni użytkowej, co jest szczególnie uciążliwe w budynkach wielorodzinnych o ograniczonym metrażu. Sytuacja ta generuje frustrację konsumentów oraz może pośrednio prowadzić do zwiększonego ruchu samochodowego związanego z częstszym transportem opakowań do punktów zwrotu – uważa poseł PiS.

Właśnie dlatego parlamentarzysta dopytuje się, czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska zamierza wprowadzić zmiany w systemie kaucyjnym.

Jaka kara grozi sklepowi za odmowę przyjęcia butelek?

Natomiast Anita Sowińska, wiceminister klimatu i środowiska wskazuje, że wszystkie sklepy o powierzchni powyżej 200 mkw. mają obowiązek przyjąć opakowania z systemu kaucyjnego, jeśli tylko oferują napoje w opakowaniach kaucyjnych. Taki obowiązek wprost wynika z art. 44 ust. 2 ustawy o systemie kaucyjnym w Polsce.

– Sklep może realizować obowiązek poprzez zbiórkę automatyczną lub manualną. W przypadku awarii butelkomatu, nie dochodzi do wyłączenia obowiązku ustawowego. Sklep objęty obowiązkiem nadal powinien zapewnić przyjmowanie opakowań – w praktyce w formie zbiórki manualnej – podkreśla wiceminister Sowińska.

Jeśli jednak sklep uchyla się od tego obowiązku i nie zbiera pustych opakowań, nie pobiera lub nie zwraca kaucji, wówczas może być nałożona na niego kara. Jej wysokość może wynieść od 10 000 do nawet 500 000 zł.

Sklepy mogą stosować kupon z kaucją, ale pod pewnym warunkiem

Ministerstwo podkreśla również, że dopuszczalne jest stosowanie kuponów z wydrukowaną kwotą kaucji. Jednak klient musi mieć możliwość łatwego spieniężenia kuponu.

– To oznacza, że z bonem kaucyjnym klient ma prawo udać się do kasy sklepu, do którego należy automat i zażądać wypłaty pieniędzy. Sklep musi zapewnić możliwość realizacji bonu w formie pieniężnej i nie może uzależniać wypłaty od dokonania w nim zakupów – podkreśla Anita Sowińska.

Co ciekawe, resort wskazuje, że zwrot opakowań w formie niezgniecionej nie wynika z ustawy. Jest to podyktowane ograniczeniami technicznymi zastosowanymi w butelkomatach. Natomiast ministerstwo nie wyklucza, że w przyszłości nastąpi zmiana w zakresie możliwości maszyn.

Przeczytaj także ten artykuł: Rząd szykuje rewolucję w mieszkalnictwie. Dla kogo będą mieszkania bez wkładu?