Rząd szykuje rewolucję w mieszkalnictwie. Dla kogo będą mieszkania bez wkładu?

fot. Canva

Ministerstwo Rozwoju i Technologii zapowiada rewolucję w sektorze lokali czynszowych.  Reforma modelu finansowania inwestycji w mieszkalnictwo społeczne zakłada nakłady aż 200 mld zł. Pieniądze będą przeznaczone m.in. na inwestycje, tańsze kredyty dla TBS i SIM oraz niższe wpłaty własne dla najemców, w tym zerowa stawka dla młodych. Zwiększy się także rola samych najemców.

Mieszkalnictwo społeczne czeka reforma. Co się zmieni?

Jak podaje Ministerstwo Rozwoju i Technologii, jeszcze w tym roku do Sejmu trafi projekt ustawy o społecznych zasobach mieszkaniowych oraz o wsparciu inwestycji mieszkaniowych. Głównym założeniem nowego prawa jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych Polaków o niskich i umiarkowanych dochodach. Ma to dotyczyć przede wszystkim osób, których dochody są zbyt wysokie na mieszkanie komunalne, ale zbyt niskie na komercyjny kredyt hipoteczny. W tym celu mieszkalnictwo społeczne zostanie zintegrowane z nowymi instrumentami prawnymi, które zwiększą spójność całego systemu wsparcia.

Z tego powodu reforma kładzie duży nacisk na włączenie spółdzielni mieszkaniowych do systemu publicznego finansowania, co dotychczas było utrudnione. Autorzy projektu chcą, aby proces inwestycyjny był bardziej przewidywalny także dla Towarzystw Budownictwa Społecznego (TBS) czy Społecznych Inicjatyw Mieszkaniowych (SIM).

– Chcemy ostatecznie określić warunki, na podstawie których młodzi ludzie będą mieli prostą drogę do najmu mieszkania społecznego – podkreśla Tomasz Lewandowski, wiceminister rozwoju i technologii.

Na jakie wsparcie finansowe mogą liczyć beneficjenci i kim są?

Reforma zakłada ogromny impuls finansowy – w ciągu najbliższej dekady wyniesie ponad 200 mld zł. Beneficjentami tych środków będą przede wszystkim spółki TBS i SIM oraz spółdzielnie mieszkaniowe.

Kluczową zmianą dla tych podmiotów jest rezygnacja z pośrednictwa gmin przy przydzielaniu grantów, co znacząco przyspieszy całą procedurę administracyjną. Mieszkalnictwo społeczne ma odtąd bazować na jednym, zintegrowanym wniosku o grant i kredyt, zamiast dwóch osobnych dokumentów.

Wsparcie finansowe będzie realizowane przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK). Dodatkowo inwestorzy będą mogli ubiegać się o:

• preferencyjne kredyty ze stałym oprocentowaniem na poziomie 1 proc. lub 2 proc.,
• wydłużenie okresu spłaty zadłużenia z obecnych 30 do aż 50 lat,
• bezpośrednie granty z budżetu państwa łączone z finansowaniem zwrotnym.

Jednak to nie tylko kwestia długości spłaty, ale przede wszystkim efektywności kapitału. Dzięki nowemu modelowi finansowania, ta sama kwota z budżetu państwa ma pozwolić na sfinansowanie dwukrotnie większej liczby inwestycji niż dotychczas. Z tego powodu mieszkalnictwo społeczne stanie się bardziej dostępne, a nowa struktura kosztów kredytowych pozwoli utrzymać czynsze na dość niskim poziomie.

Mieszkalnictwo społeczne z korzystniejszymi zasadami dla najemców

Dla osób szukających mieszkania najważniejszą informacją jest radykalne obniżenie progu wejścia, czyli tzw. partycypacji w kosztach budowy. Obecnie najemcy często muszą wpłacać nawet 30 proc. wartości lokalu. Dla wielu rodzin jest to bariera nie do przejścia. Nowe przepisy zakładają, że maksymalna wpłata własna wyniesie zaledwie 10 proc. kosztów budowy.

Natomiast w specjalnej puli mieszkań dedykowanej osobom poniżej 35. roku życia, mieszkalnictwo społeczne będzie dostępne bez żadnej wpłaty wstępnej.

Dodatkowo system stanie się bardziej elastyczny pod względem weryfikacji dochodów. Projekt przewiduje sprawiedliwy mechanizm, w którym osoby zarabiające więcej będą płacić proporcjonalnie wyższy czynsz, ale jednocześnie system zabezpieczy seniorów. Jeżeli po przejściu na emeryturę dochody najemcy znacząco spadną, będzie on mógł liczyć na automatyczne obniżki opłat. W ten sposób mieszkalnictwo społeczne ma gwarantować bezpieczeństwo bytowe na każdym etapie życia, reagując na zmieniającą się sytuację finansową lokatorów.

Jakie uprawnienia zyska samorząd?

Natomiast samorządy zyskają realne narzędzia do kontroli tego, jak realizowane jest mieszkalnictwo społeczne na ich terenie. Gminy otrzymają nowe kompetencje w zakresie nadzoru nad inwestorami społecznymi, co pozwoli im egzekwować obowiązki wobec mieszkańców. Jednocześnie wysokość wsparcia dla samych gmin będzie teraz mocniej powiązana z ich aktywnością w prowadzeniu własnej polityki mieszkaniowej.

Przeczytaj także ten artykuł: Nawet 16 tys. zł dotacji na magazyny energii. Sprawdź NOWE zasady dofinansowania.

Nowe zasady w zarządzaniu mieszkaniami społecznymi – czym zajmie się rada najemców?

Reforma zakłada także powoływanie rady najemców, która stanie się oficjalnym reprezentantem mieszkańców w społecznym zasobie czynszowym. Rady najemców będą miały konkretne zadania i uprawnienia:

• opiniowanie zmian wysokości stawek czynszów,
• konsultowanie planów remontowych i nowych inwestycji,
• uczestnictwo przedstawicieli rady w posiedzeniach rad nadzorczych spółek (bez prawa głosu).

Z tego powodu najemcy przestaną być jedynie biernymi użytkownikami lokali, a zyskają realny wpływ na zarządzanie budynkiem i otoczeniem. To oznacza, że mieszkalnictwo społeczne zbliży się modelem do wspólnot mieszkaniowych, zachowując jednak swój publiczny i dostępny charakter.

Kto i na jakie wsparcie może jeszcze liczyć?

Reforma nie zapomina o najbardziej tradycyjnej formie wsparcia, jaką są mieszkania komunalne. Gminy nadal będą mogły liczyć na dofinansowanie ich tworzenia, przy czym system będzie premiował te samorządy, które znajdują się w trudniejszej sytuacji finansowej. Dzięki temu mieszkalnictwo społeczne i komunalne będą się uzupełniać, tworząc szczelny system osłony dla osób o najniższych dochodach.

Dodatkowo, wsparcie zostanie utrzymane dla uczelni publicznych, które planują budowę lub modernizację domów studenckich. Jest to kluczowy element polityki państwa, mający na celu obniżenie kosztów życia młodych ludzi w dużych ośrodkach akademickich. W ten sposób mieszkalnictwo społeczne w szerokim ujęciu obejmie nie tylko rodziny czy seniorów, ale także studentów, ułatwiając im start w dorosłe życie bez konieczności zaciągania drogich kredytów na wolnym rynku.

To także Cię zainteresuje: Dotacje do 500 tys. zł na wsparcie seniorów i dzieci. Kto może otrzymać pieniądze?

Źródło: Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Rządowe Centrum Legislacji