System kaucyjny po roku. Jak zmieni się podejście do alkoholu?

fot. Adobe Stock piotrszczepanek

System kaucyjny działa w Polsce od roku i według Ministerstwa Klimatu i Środowiska objął już ponad 5 mld zwróconych opakowań. Co jest naprawdę sporym osiągnięciem, ponieważ od początku jego wprowadzenia było pełno problemów wokół butelkomatów. Resort zapowiada teraz kolejną zmianę: chce włączyć do systemu małe jednorazowe butelki szklane po alkoholu, czyli tzw. małpki. Na razie nie są one jednak objęte powszechnym systemem kaucyjnym, a ich dołączenie wymaga zmiany przepisów.

Po roku działania system kaucyjny przeszedł z etapu wdrożenia do masowej obsługi zwrotów. Ministerstwo podaje, że w całym kraju działa już ponad 65,5 tys. punktów zbiórki, z czego 23,5 tys. wykorzystuje automaty kaucyjne. Za ich pośrednictwem odbywa się około 90 proc. wszystkich zwrotów. Jednocześnie resort przygotowuje kolejne zmiany. Najbardziej widoczna dotyczy małych butelek szklanych po alkoholu, które obecnie pozostają poza systemem.

System kaucyjny zebrał 5 mld opakowań w rok

Według danych MKiŚ od października 2025 r. do końca września 2026 r. zwrócono ponad 5 mld opakowań. Resort podaje również, że niemal połowa wszystkich punktów zwrotu działa w małych sklepach, a poza placówkami handlowymi utworzono blisko 750 dodatkowych punktów zbiórki.

Dla porównania, jeszcze 21 sierpnia ministerstwo informowało o 3,2 mld zwróconych opakowań i ponad 60 tys. punktów. Oznacza to bardzo szybki przyrost liczby zwrotów w końcówce pierwszego roku działania systemu. A pamiętamy przecież jakie negatywne nastawienie panowało podczas wprowadzania systemu.

Małe butelki po alkoholu nadal są poza systemem

Najważniejsze rozróżnienie dotyczy szklanych opakowań. Obecnie system obejmuje szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra. Nie oznacza to jednak, że każda szklana butelka po napoju lub alkoholu jest objęta kaucją.

Małe jednorazowe butelki po alkoholu, potocznie nazywane „małpkami”, dziś nie należą do powszechnego systemu kaucyjnego. Ministerstwo 1 października 2026 r. poinformowało, że pracuje nad przepisami, które mają to zmienić. To jednak zapowiedź legislacyjna, a nie obowiązujące prawo.

„Małpki” z kaucją wymagają osobnej zmiany ustawy

MKiŚ podkreśla, że objęcie małych szklanych butelek po alkoholu systemem będzie wymagało przyjęcia odrębnych przepisów oraz okresu dostosowawczego. Chodzi o czas potrzebny producentom, sklepom i operatorom na przygotowanie infrastruktury oraz logistyki.

Dlatego nie należy dziś pisać, że od określonej daty małpki „wejdą do systemu”, jeśli data ta nie została jeszcze wprowadzona do obowiązujących przepisów. Resort analizował taki kierunek już wcześniej. W sierpniu informował o możliwości objęcia systemem jednorazowych butelek szklanych, w tym właśnie małych opakowań po alkoholu. Październikowy komunikat potwierdza więc kierunek prac, ale jeszcze nie kończy procesu legislacyjnego.

Dlaczego resort chce objąć małpki kaucją?

Ministerstwo wskazuje przede wszystkim na problem porzuconych małych butelek szklanych w przestrzeni publicznej. Według resortu po uruchomieniu systemu kaucyjnego wyraźnie zmniejszyła się liczba porzuconych puszek i butelek PET, podczas gdy niewielkie opakowania szklane nadal pozostają widocznym elementem zaśmiecenia ulic, parków i terenów rekreacyjnych.

MKiŚ powołało się również na wyniki akcji Czysta Odra. Według danych przytoczonych przez resort podczas ostatniej akcji sprzątania zebrano o 80 proc. mniej puszek aluminiowych i o 90 proc. mniej butelek PET niż rok wcześniej. To jednak dane z konkretnej akcji sprzątania, a nie ogólnopolskie badanie ilości odpadów porzucanych w przestrzeni publicznej.

Dla sklepów małpki oznaczałyby nowy strumień opakowań

Rozszerzenie systemu nie sprowadza się do dopisania kolejnego rodzaju butelki do ustawy. Sklepy i operatorzy musieliby przygotować sposób przyjmowania, magazynowania i transportowania dodatkowego strumienia szkła.

Dziś małe sklepy poniżej 200 m² sprzedające napoje w butelkach PET i puszkach muszą co najmniej pobierać kaucję, ale mogą dobrowolnie prowadzić ich zbiórkę. Inaczej jest w przypadku szklanych butelek wielokrotnego użytku jeżeli sklep je sprzedaje, ma także obowiązek uczestniczenia w zwrocie kaucji i zbieraniu opakowań.

Wprowadzenie jednorazowych butelek szklanych wymaga więc odpowiedzi na kilka praktycznych pytań: które sklepy będą musiały je odbierać, jak będzie wyglądać transport szkła oraz czy istniejące automaty będą mogły obsługiwać nowe opakowania. Na te szczegóły trzeba poczekać do projektu przepisów.

System kaucyjny ma jeszcze jeden planowany element do poprawy

Małpki nie są jedyną planowaną zmianą. MKiŚ zapowiada również wydłużenie okresu ważności bonów wydawanych przez automaty kaucyjne z 30 do 90 dni. Według ministerstwa część sieci handlowych już dobrowolnie zdecydowała się wydłużyć czas realizacji bonów.

Także tutaj trzeba jednak rozróżnić praktykę poszczególnych sklepów od obowiązujących zasad ustawowych. Zapowiedź zmiany terminu nie oznacza jeszcze, że 90-dniowy okres obowiązuje automatycznie we wszystkich punktach.

Po roku system jest znacznie większy niż jeszcze latem

Dynamikę rozwoju dobrze pokazują dane z kilku miesięcy 2026 r. 21 sierpnia resort informował o 3,2 mld zwróconych opakowań, ponad 60 tys. punktów zbiórki i 17,5 tys. punktów wyposażonych w automaty. Na 1 października dane wzrosły do:

Dane pokazują szybkie zwiększenie skali systemu, szczególnie liczby automatów i obsługiwanych zwrotów. Nie odpowiadają jednak jeszcze na wszystkie pytania dotyczące kosztów systemu, jakości zebranego materiału czy jego wpływu na gminne systemy gospodarki odpadami.

Co system kaucyjny oznacza dla gmin?

System kaucyjn tworzy oddzielny strumień zbiórki części opakowań, które wcześniej trafiały przede wszystkim do żółtych pojemników i gminnych systemów odbioru odpadów. To ma znaczenie dla samorządów, bo wraz ze wzrostem liczby opakowań zwracanych w sklepach zmienia się skład odpadów pozostających w systemie komunalnym.

Munipro analizowało ten problem już po pierwszych sześciu miesiącach działania systemu. W rozmowach branżowych pojawiały się pytania m.in. o wpływ systemu kaucyjnego na ilość cennych surowców pozostających w gminnej zbiórce oraz ekonomikę instalacji komunalnych. Po pełnym roku działania warto ten bilans ponownie policzyć tym razem na danych z całych 12 miesięcy.

System kaucyjny po roku wchodzi w kolejny etap

Pierwsze 12 miesięcy systemu kaucyjnego zakończyło się wynikiem ponad 5 mld zwróconych opakowań i siecią ponad 65,5 tys. punktów zbiórki. Teraz dyskusja przesuwa się z pytania, czy system ruszy, na pytanie, co jeszcze powinien obejmować i jak poprawić jego działanie.

Małe szklane butelki po alkoholu są jednym z najważniejszych przykładów. Ministerstwo chce objąć je kaucją, ale na 12 października 2026 r. pozostaje to kierunek zmian wymagający nowych przepisów. Dopiero konkretny projekt pokaże, kiedy i na jakich zasadach producenci, handel i konsumenci mieliby wejść w nowy etap systemu.

Źródła:

• 5 mld opakowań w 12 miesięcy: System kaucyjny rozwija się w ekspresowym tempie
• System kaucyjny – oddaj opakowanie, odbierz kaucję

Zobacz również: System kaucyjny 2026: jak działa i czy działa