Schron, ukrycie czy MDS? Samorządy projektują setki obiektów

fot. Adobe Stock burnstuff2003

Samorządy wracają do inwestycji w obiekty ochrony mieszkańców, ale nie każdy z nich jest schronem. Na Mazowszu podpisano już umowy za ponad 190 mln zł: w 2026 r. ma zostać zmodernizowanych prawie 90 istniejących obiektów, a dokumentacja powstanie dla ponad 500 kolejnych miejsc doraźnego schronienia, ukryć i schronów.

W praktyce powstają bardzo różne rozwiązania: adaptowane piwnice szkół, dokumentacje nowych schronów, obiekty podwójnego zastosowania i miejsca doraźnego schronienia w istniejących budynkach. Dlatego kluczowe jest precyzyjne nazewnictwo. Piwnica szkoły nie staje się schronem tylko dlatego, że ma chronić mieszkańców. Status i wymagania techniczne zależą od rodzaju obiektu.

Schron, ukrycie i MDS to trzy różne rzeczy

Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej rozróżnia budowle ochronne i miejsca doraźnego schronienia. Jest to obiekt o konstrukcji zamkniętej i hermetycznej, wyposażony w urządzenia filtrowentylacyjne albo pochłaniacze regeneracyjne. Ukrycie jest budowlą ochronną o konstrukcji niehermetycznej. Ma zapewniać niższy poziom ochrony niż schron.

Miejsce doraźnego schronienia, czyli MDS, to obiekt przystosowany do tymczasowego ukrycia ludzi. Może nim być np. odpowiednio przygotowana piwnica, garaż podziemny, tunel albo przejście podziemne. To rozróżnienie jest ważne również przy analizie samorządowych inwestycji. Część dotyczy bowiem prawdziwych schronów, część adaptacji do funkcji MDS, a część dopiero dokumentacji projektowej.

Mazowsze planuje około 600 obiektów

Największą skalę dobrze pokazuje województwo mazowieckie. Wojewoda mazowiecki podpisał z samorządami umowy na ponad 190 mln zł z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej. W ramach tych środków w 2026 r. ma zostać zmodernizowanych prawie 90 istniejących obiektów.

Samorządy mają również przygotować dokumentację dla ponad 500 kolejnych miejsc doraźnego schronienia, ukryć i schronów. Nie oznacza to jednak, że 500 nowych schronów zostanie od razu zbudowanych. Znaczna część przedsięwzięć jest na etapie dokumentacji.

Płońsk projektuje schron dla 2 tys. osób

Jednym z największych konkretnych projektów jest Płońsk. Miasto przygotowuje dokumentację dla schronu kategorii S-2 przeznaczonego dla maksymalnie 2 tys. osób. W czasie pokoju obiekt ma pełnić funkcję strzelnicy sportowo-szkoleniowej.

Wartość zadania dotyczącego dokumentacji określono na 2,5 mln zł, natomiast mazowieckie zestawienie wskazuje 2 mln zł finansowania na przygotowanie inwestycji. Najważniejsze zastrzeżenie: schron jeszcze nie istnieje. Na obecnym etapie przygotowywana jest dokumentacja do inwestycji planowanej w kolejnych latach.

Ostrów Mazowiecka adaptuje piwnice trzech szkół

Inny model przyjęto w Ostrowi Mazowieckiej. Za 1,5 mln zł mają powstać miejsca doraźnego schronienia w piwnicach trzech szkół podstawowych. Chodzi o budynki z lat 60., których piwnice wcześniej pełniły funkcje związane z obroną cywilną.

Nie są to więc schrony w rozumieniu ustawy. To przykład wykorzystania istniejącej infrastruktury i dostosowania jej do podstawowej ochrony mieszkańców.

Nur przygotowuje MDS dla 60 osób

W gminie Nur pomieszczenia po kotłowni i magazynach szkoły mają zostać przebudowane na miejsce doraźnego schronienia.
Planowana pojemność to 60 osób, a wartość zadania przekracza 481 tys. zł.

MDS ma znajdować się w sąsiedztwie Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego i Dziennego Domu Opieki Medycznej. To pokazuje, że lokalizacja może wynikać nie tylko z dostępnej piwnicy, ale także z potrzeby ochrony osób przebywających w pobliskich obiektach opieki.

Szkolne piwnice wracają do funkcji ochronnej

Podobny kierunek widać w kolejnych gminach. Łąck ogłosił przebudowę i dostosowanie piwnic szkoły podstawowej do funkcji MDS.
Ogrodzieniec przygotowuje podobną adaptację kondygnacji podziemnej szkoły w Gieble.

Z kolei w Gowidlinie pomieszczenia szkoły mają nadal pełnić podstawową funkcję magazynową, ale w sytuacji zagrożenia zostać wykorzystane jako miejsca doraźnego schronienia. Takie rozwiązanie ma ważną zaletę: pomieszczenie nie pozostaje bezużyteczne przez większość czasu.

Nowe MDS powstają także poza Mazowszem

Inwestycje nie ograniczają się do jednego województwa. Miasto Kwidzyn prowadziło postępowanie na dostosowanie części szkoły z oddziałami mistrzostwa sportowego do funkcji MDS. Gmina Poraj przygotowuje dostosowanie piwnic szkoły w Kuźnicy Starej, natomiast Gmina Jarosław przebudowuje część podziemną zespołu szkolno-przedszkolnego w Wólce Pełkińskiej.

W Parzęczewie również organizowane jest miejsce doraźnego schronienia w budynku szkoły. W tych przypadkach także nie należy używać słowa „schron”, jeżeli dokumentacja mówi o MDS.

Są też projekty nowych schronów

Nie wszystkie inwestycje polegają na adaptacji istniejących piwnic. Gmina Kobylnica zamówiła dokumentację projektowo-kosztorysową dla podziemnego schronu kategorii S-1. Gmina Nadarzyn zakończyła natomiast postępowanie dotyczące dokumentacji schronu U1 dla 200 osób.

W Sieciechowie postępowanie również dotyczy dokumentacji budowy schronu. To nadal przede wszystkim etap projektowy. Dopóki obiekt nie powstanie i nie spełni wymagań technicznych, nie należy przedstawiać go jako istniejącego schronu.

Dębica chce modernizować istniejący schron

Jeszcze inna sytuacja występuje w Dębicy. Miasto zleciło przygotowanie dokumentacji remontu i modernizacji istniejącego schronu na potrzeby ochrony ludności i obrony cywilnej.

Tutaj nie chodzi więc o adaptację zwykłej piwnicy ani projekt zupełnie nowego obiektu. Takie inwestycje pokazują trzeci kierunek: przywracanie sprawności infrastruktury ochronnej, która już istnieje, ale wymaga modernizacji.

Dziesięć przykładów pokazuje trzy różne modele

Wybrane samorządowe przedsięwzięcia można uporządkować tak:

Tabela pokazuje, dlaczego określenie „budowa schronów” jest zbyt szerokie. W praktyce samorządy adaptują MDS, modernizują istniejące schrony i projektują nowe budowle ochronne.

Obiekt podwójnego zastosowania może obniżyć koszt utrzymania

Ciekawym kierunkiem są obiekty, które w czasie pokoju mają normalną funkcję użytkową. Płońsk planuje połączenie schronu ze strzelnicą sportowo-szkoleniową. W innych miejscach rolę ochronną mają pełnić szkoły, magazyny czy parkingi podziemne.

Taki model pozwala uniknąć sytuacji, w której kosztowny obiekt przez lata pozostaje zamknięty i używany wyłącznie podczas ćwiczeń albo zagrożenia.

Nie każda piwnica jest miejscem doraźnego schronienia

Samo istnienie kondygnacji podziemnej nie przesądza o jej statusie. MDS musi zostać przystosowane do tymczasowego ukrycia ludzi, a budowla ochronna musi spełnić jeszcze bardziej szczegółowe wymagania.

Dlatego mieszkańcy nie powinni zakładać, że każda piwnica szkoły, bloku albo urzędu jest automatycznie miejscem wskazanym do ochrony. Ustawa przewiduje również oznaczanie obiektów napisami „SCHRON”, „UKRYCIE” albo „MIEJSCE DORAŹNEGO SCHRONIENIA”.

Setki dokumentacji nie oznaczają setek gotowych schronów

To najważniejsze zastrzeżenie przy analizowaniu nowych inwestycji. Na Mazowszu dokumentacja ma powstać dla ponad 500 kolejnych obiektów różnych typów. Jednocześnie w 2026 r. modernizacja ma objąć prawie 90 już istniejących obiektów.

Te liczby nie są równoważne z liczbą nowych gotowych schronów. Między dokumentacją projektową a oddaniem obiektu do użytkowania pozostają jeszcze decyzje administracyjne, finansowanie robót, wykonawstwo i weryfikacja wymagań technicznych.

Schrony wracają, ale najpierw wracają projekty i adaptacje

Samorządowe inwestycje pokazują wyraźny trend: infrastruktura ochronna ponownie staje się częścią lokalnych inwestycji.
>Jednak najszybciej powstają dziś miejsca doraźnego schronienia w istniejących budynkach, zwłaszcza szkołach. Budowa pełnowartościowego schronu jest bardziej skomplikowana i w wielu przypadkach dopiero wchodzi w etap projektowania.

Dlatego właściwe pytanie nie brzmi dziś wyłącznie: „ile nowych schronów powstaje?”, lecz ile miejsc ochrony mieszkańców będzie faktycznie gotowych, jaką kategorię uzyskają i ile osób będą mogły przyjąć.

Źródła:

• Kolejny krok na rzecz bezpieczeństwa mieszkańców
• Mazowieckie samorządy planują zmodernizować lub wybudować 600 obiektów zbiorowej ochrony z Programu OLiOC
• Przykładowe obiekty zbiorowej ochrony, które powstaną w województwie mazowieckim
• USTAWA z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej

Zobacz również: Koniec z prowizorką w bezpieczeństwie. 5 mld zł na budowę schronów w gminach