Projekt nowelizacji ustawy śmieciowej: ZPP wskazuje problemy z odbiorem odpadów, opłatami i karami

fot. Munipro.pl

Związek Powiatów Polskich zgłosił uwagi do projektu nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Wątpliwości dotyczą m.in. odbioru niektórych frakcji odpadów, różnicowania opłat, zasad zaskarżania uchwał oraz planowanych zmian w karach pieniężnych. Część propozycji może mieć znaczenie zarówno dla samorządów, jak i dla firm realizujących usługi komunalne.

Projekt nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska i oznaczony numerem UD252, ma wpływ na zasady organizowania gminnych systemów gospodarowania odpadami. Związek Powiatów Polskich (ZPP) przedstawił swoje uwagi w ramach uzgodnień z Komisją Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego.

Wśród poruszonych zagadnień znalazły się kwestie związane z praktyczną organizacją odbioru odpadów, stabilnością finansową systemów gminnych oraz odpowiedzialnością podmiotów działających w branży komunalnej. ZPP zwraca uwagę, że niektóre proponowane rozwiązania mogą zwiększyć złożoność systemu albo wywołać dodatkowe konsekwencje finansowe. Są to postulaty organizacji przedstawione na etapie prac nad projektem, a nie ostatecznie przyjęte rozstrzygnięcia.

Odbiór baterii, akumulatorów i chemikaliów może wymagać specjalistycznego sprzętu

Jedna z uwag ZPP dotyczy projektowanego przepisu określającego sposób odbioru poszczególnych frakcji odpadów. Związek postuluje ponowne przeanalizowanie, czy wszystkie frakcje wymienione w projekcie mogą być odbierane w przewidziany tam sposób.

Szczególne wątpliwości dotyczą baterii, akumulatorów i chemikaliów. Jak wskazuje ZPP, ich odbiór może wiązać się z koniecznością wynajęcia lub posiadania specjalistycznych pojazdów, a tym samym z dodatkowymi kosztami.

Dla gmin planujących system odbioru odpadów oznacza to konieczność uwzględnienia nie tylko harmonogramów i częstotliwości odbioru, lecz także wymagań dotyczących transportu poszczególnych rodzajów odpadów. Z kolei z perspektywy przedsiębiorstw komunalnych istotne pozostaje natomiast to, czy do realizacji nowych obowiązków wystarczą posiadane pojazdy, czy potrzebne będą dodatkowe inwestycje.

ZPP postuluje przemyślenie projektowanego rozwiązania. Nie oznacza to jednak, że organizacja kwestionuje samą potrzebę właściwego odbioru tych odpadów. Jej uwagi dotyczą przede wszystkim praktycznej możliwości realizacji obowiązku i związanych z tym kosztów.

Różne stawki za różne frakcje odpadów? ZPP obawia się komplikacji

Kolejna uwaga dotyczy propozycji różnicowania stawek opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w zależności od frakcji odpadów. Zdaniem ZPP takie rozwiązanie może nadmiernie skomplikować system opłat.

Związek zwraca uwagę, że stawki mogłyby podlegać częstym zmianom nie tylko ze względu na rzeczywiste koszty funkcjonowania systemu, lecz także pod wpływem oczekiwań społecznych. W ocenie organizacji mogłoby to utrudnić prowadzenie stabilnej polityki opłat za odpady.

Dla samorządów ustalanie stawek jest elementem zarządzania systemem gospodarowania odpadami, który musi być organizacyjnie i finansowo wykonalny. Zbyt złożony mechanizm może oznaczać większe trudności w jego obsłudze oraz komunikowaniu zasad mieszkańcom.

ZPP postuluje przeanalizowanie konieczności wprowadzenia takiego rozwiązania. Stanowisko organizacji wobec projektu przesądza, czy różnicowanie opłat zostanie ostatecznie wprowadzone lub odrzucone.

Zaskarżanie uchwał: postulat ograniczenia czasu

Związek Powiatów Polskich odniósł się również do projektowanych regulacji dotyczących możliwości zaskarżania uchwał związanych z systemem gospodarowania odpadami.

ZPP postuluje wprowadzenie ograniczenia czasowego możliwości zaskarżania uchwał przez wszystkie podmioty. Alternatywnie proponuje, aby skutki zaskarżenia przez instytucje ochrony prawa obejmowały maksymalnie rok wstecz od momentu wniesienia skargi.

Uzasadnieniem jest wpływ uchwał rad gmin na finansowe bilansowanie systemów gospodarowania odpadami. Jeżeli uchwała przez dłuższy czas stanowi podstawę naliczania i pobierania opłat, późniejsze zakwestionowanie jej legalności może wywołać konsekwencje dla rozliczeń.

Według ZPP brak zaskarżenia uchwały przez właściwy organ przez dłuższy okres powinien przemawiać za stabilnością zasad, na których opiera się system. Organizacja zaznacza jednocześnie, że nie wyklucza to zmiany uchwały, jeśli zostaną dostrzeżone błędy lub zmienią się okoliczności. To zagadnienie ZPP pozostawia do dalszej dyskusji.

Niejasna „powtarzalność” naruszeń

W uwagach ZPP znalazła się również propozycja doprecyzowania przesłanki „powtarzalności” przewidzianej w projekcie nowelizacji.

Zdaniem związku jest to pojęcie niejednoznaczne, a przez to potencjalnie łatwe do podważenia. Jeżeli od wystąpienia określonej przesłanki mają zależeć konsekwencje prawne, sposób jej rozumienia powinien być możliwie jasny.

Dla podmiotów realizujących zadania związane z gospodarką odpadami precyzyjne określenie obowiązków i przesłanek odpowiedzialności ma praktyczne znaczenie. Pozwala lepiej ocenić, jakie działania mogą prowadzić do naruszenia przepisów i jakie skutki może to wywołać.

ZPP prosi zatem o wyjaśnienie tego elementu projektu.

Co w przypadku unieważnienia uchwały i wcześniejszych opłat?

Osobny problem stanowią skutki finansowe uwzględnienia skargi na uchwałę. ZPP proponuje wprowadzenie ograniczenia czasowego dla wstecznych skutków takiego rozstrzygnięcia.

Wątpliwości wynikają z tego, że uznanie uchwały za nieważną może mieć konsekwencje nie tylko na przyszłość, lecz także dla opłat, które zostały już uiszczone. ZPP wskazuje w tym kontekście m.in. na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie III FSK 1366/25. Przypomnijmy, że w wyroku z 12 października 2026 r. (sygn. III FSK 1366/25) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął sprawę dotyczącą zwrotu nadpłaty w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Spółdzielnia mieszkaniowa domagała się zwrotu części opłat naliczonych według stawki ustalonej w uchwale, której nieważność wcześniej stwierdził sąd administracyjny. NSA oddalił skargi kasacyjne gminy i Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Wyjaśnił, że prawomocne stwierdzenie nieważności uchwały może uzasadniać korektę deklaracji za okres objęty tą uchwałą i wystąpienie o zwrot nadpłaty. Należy przy tym ustalić, jaka kwota była rzeczywiście należna według prawidłowo obowiązujących przepisów. Zwrot nie musi obejmować całej opłaty – może dotyczyć wyłącznie różnicy między kwotą zapłaconą a kwotą należną.

Bezsprzecznie orzeczenie to ma znaczenie dla gmin, ponieważ pokazuje finansowe konsekwencje uchwał określających stawki opłat, które następnie zostają uznane za nieważne. Nie oznacza jednak, że każda wadliwa uchwała automatycznie prowadzi do zwrotu wszystkich wcześniej pobranych opłat. Konieczne jest ustalenie prawidłowej wysokości zobowiązania w konkretnej sprawie.

Według związku przy okazji nowelizacji warto uregulować tę kwestię, aby ograniczyć ryzyko daleko idących konsekwencji finansowych dla systemów gospodarowania odpadami.

Dla gmin stabilność rozliczeń ma znaczenie przy planowaniu przychodów i wydatków związanych z odbiorem oraz zagospodarowaniem odpadów. Ostateczny kształt przepisów będzie jednak zależał od dalszych prac nad projektem.

Kary pieniężne: ZPP sprzeciwia się wprowadzeniu widełek

Związek Powiatów Polskich zgłosił także uwagi do projektowanych zmian w przepisach dotyczących kar pieniężnych. Postuluje pozostawienie obecnych regulacji bez zmian i wykreślenie propozycji wprowadzających widełki kar. Alternatywnie wskazuje na możliwość podwyższenia obowiązujących kwot.

Innymi słowy, ZPP postuluje ustalenie jednej kwoty kary za naruszenie, a w konsekwencji rezygnację z powiązanej zmiany dotyczącej zasad określania jej wysokości. Argumentem związku jest ryzyko, że większa uznaniowość przy wymierzaniu kar może prowadzić do kwestionowania decyzji. Mogłyby je podważać zarówno organy wyższego stopnia, jak i podmioty ukarane. W rezultacie rozwiązanie mające zapewnić elastyczność mogłoby zwiększyć liczbę sporów dotyczących wysokości sankcji.

ZPP ocenia obecny system jako prosty i przejrzysty, dlatego postuluje utrzymanie obowiązujących zasad.

Co projekt oznacza dla samorządów i firm komunalnych?

Uwagi ZPP dotyczą kilku obszarów, które łączy praktyczny wymiar organizacji gminnego systemu gospodarowania odpadami: możliwości technicznych odbioru odpadów, sposobu ustalania opłat, stabilności finansowej oraz zasad odpowiedzialności za naruszenia.

Na obecnym etapie należy traktować postulatów związku jako jeden z głosów w toczącej się dyskusji. Są to uwagi zgłoszone do projektu UD252, które mogą zostać uwzględnione, zmodyfikowane lub odrzucone w toku dalszych prac legislacyjnych.

Samorządy i przedsiębiorstwa komunalne powinny śledzić dalsze losy projektu, szczególnie w zakresie wymagań dotyczących odbioru poszczególnych frakcji, zasad naliczania opłat oraz kar pieniężnych. Ostateczne brzmienie ustawy będzie miało znaczenie dla planowania organizacji usług, zasobów technicznych i kosztów funkcjonowania systemu.

Źródło: ZPP, NSA