Palisz drewnem w kominku? Kogo można ukarać i kiedy grzywna sięga 5 tys. zł

fot. Jeremi Szczepanowski

Za spalanie zbyt mokrego drewna w kominku może odpowiadać także mieszkaniec prywatnego domu. Warunkiem jest naruszenie przepisów obowiązujących w danej lokalizacji. Zwykły mandat za złamanie uchwały antysmogowej może wynieść do 500 zł, a grzywna sądowa — do 5 tys. zł. Własność nieruchomości nie przesądza jednak sama o odpowiedzialności: trzeba ustalić konkretnego sprawcę i jego winę.

Nie obowiązuje jeden ogólnopolski zakaz palenia drewnem w domowych kominkach. O możliwości korzystania z urządzenia decydują jednak lokalne ograniczenia, jego parametry i rodzaj opału. W wielu regionach zakazane jest spalanie biomasy o wilgotności powyżej 20 proc.

Kary za palenie mokrym drewnem mogą dotyczyć także mieszkańców

Uchwały antysmogowe nie są skierowane wyłącznie do dużych zakładów i przedsiębiorstw energetycznych. Mogą obejmować również użytkowników domowych kotłów, pieców i kominków.

Przykładowo oficjalne wyjaśnienia województwa łódzkiego wymieniają zarówno mieszkańców, jak i podmioty gospodarcze eksploatujące instalacje objęte uchwałą. Prywatny charakter budynku nie daje więc ogólnego zwolnienia z przestrzegania ograniczeń dotyczących paliwa i urządzenia.

Przed rozpaleniem trzeba sprawdzić przede wszystkim miejsce użytkowania kominka i obowiązujące tam przepisy. Sam fakt, że drewno zostało legalnie kupione, nie rozstrzyga, czy można już je spalać. Opał może wymagać dalszego suszenia.

Także okazjonalne używanie kominka nie oznacza automatycznego zwolnienia z uchwały. Jeżeli dane urządzenie lub paliwo jest objęte zakazem, rozpalenie tylko w weekend nie usuwa tego ograniczenia.

Właściciel, najemca czy domownik — kto odpowiada za wykroczenie?

Właściciel domu i osoba korzystająca z kominka nie zawsze są tą samą osobą. Budynek może być wynajmowany, a urządzenie może obsługiwać jeden z domowników.

Dlatego ustalenie właściciela nieruchomości nie wystarcza do automatycznego przypisania mu wykroczenia. Trzeba wyjaśnić, kto naruszył konkretny obowiązek i czy można przypisać tej osobie winę. Kodeks wykroczeń wyklucza odpowiedzialność sprawcy, któremu winy przypisać nie można.

Ministerialny poradnik kontroli palenisk zaleca ustalenie, kto faktycznie obsługuje urządzenie: dokłada paliwo, usuwa popiół i je czyści. Pomaga to wskazać użytkownika instalacji. Nie oznacza jednak, że każda osoba wykonująca jedną z tych czynności automatycznie odpowiada za wszystkie stwierdzone nieprawidłowości.

Obowiązek wymiany urządzenia i odpowiedzialność za sposób jego używania to osobne kwestie. W wynajmowanym lokalu wymiana pieca co do zasady należy do obowiązków wynajmującego. Nie daje to jednak najemcy swobody spalania paliwa zakazanego przez lokalną uchwałę.

Przy konkretnym naruszeniu znaczenie mają obowiązki stron, faktyczna eksploatacja urządzenia i okoliczności sprawy. Nie można z góry przyjąć, że zawsze odpowiada właściciel albo zawsze najemca.

Czy kominek w firmie też podlega ograniczeniom?

Kominek w lokalu usługowym, warsztacie czy obiekcie przedsiębiorcy również może podlegać uchwale antysmogowej. Sama działalność gospodarcza nie tworzy zwolnienia.

Trzeba jednak odróżnić podmiot objęty obowiązkami od konkretnego sprawcy wykroczenia. Odpowiedzialność za wykroczenie przypisuje się osobie fizycznej. Nie należy zakładać, że mandat automatycznie otrzyma spółka albo jej prezes wyłącznie z racji pełnionej funkcji.

Istotne wyłączenie dotyczy określonych instalacji. Art. 96 ust. 8 Prawa ochrony środowiska stanowi, że uchwała antysmogowa nie ma zastosowania do instalacji wymagających pozwolenia zintegrowanego, pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza albo dokonania zgłoszenia. Takie instalacje podlegają odrębnym zasadom środowiskowym. Nie jest to ogólne zwolnienie wszystkich firm. Prawo ochrony środowiska, wyjaśnienia Małopolski dla przedsiębiorców.

Mandat do 500 zł, grzywna do 5 tys. zł

Podstawą odpowiedzialności za naruszenie uchwały antysmogowej jest art. 334 Prawa ochrony środowiska. Wysokość sankcji zależy od trybu postępowania.

Podstawy: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, art. 96, Kodeks wykroczeń, art. 24.

Kwota 5 tys. zł jest maksymalną grzywną sądową, a nie standardowym mandatem za mokre polano. Nie każda kontrola kończy się skierowaniem sprawy do sądu ani wymierzeniem najwyższej sankcji.

Przy ustalaniu grzywny uwzględnia się m.in. dochody, warunki osobiste i rodzinne, sytuację majątkową oraz możliwości zarobkowe sprawcy.

Wyższe kary za zagrożenie pożarowe mają inną podstawę

Od 2 stycznia 2026 r. za określone wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu pożarowemu obowiązują wyższe sankcje, w tym mandat do 5 tys. zł i maksymalna grzywna sądowa do 30 tys. zł.

Nie dotyczą one automatycznie każdego przypadku spalania mokrego drewna. O zastosowaniu sankcji decyduje zachowanie sprawcy i właściwy przepis.

Jak suche musi być drewno do kominka?

W wielu uchwałach antysmogowych obowiązuje zakaz stosowania biomasy o wilgotności w stanie roboczym powyżej 20 proc.

Przy tym brzmieniu przepisu zakazane jest przekroczenie 20 proc., a nie osiągnięcie dokładnie tej wartości. Graniczne wskazanie domowego miernika nie daje jednak pewności, że opał spełnia wymagania. Trzeba uwzględnić dokładność urządzenia i sposób wykonania pomiaru. WIOŚ Warszawa.

Limit należy sprawdzić w uchwale właściwej dla konkretnego adresu. Nie jest to jeden identyczny przepis dla całej Polski.

Drewno „opałowe” nie zawsze jest gotowe do spalania

Nazwa produktu określa jego przeznaczenie, ale nie gwarantuje odpowiedniej wilgotności w dniu zakupu. Drewno opałowe może wymagać dalszego suszenia.

Podobnie określenie „sezonowane” nie zastępuje pomiaru. Liczy się rzeczywisty parametr paliwa, a nie wyłącznie czas przechowywania.

Lasy Państwowe wskazują orientacyjnie sezonowanie przez co najmniej rok, a dla niektórych gatunków, m.in. grabu, buku i dębu — nawet dwa lata. Czas zależy od gatunku, rozdrobnienia i warunków przechowywania. To zalecenie praktyczne, a nie jeden ustawowy termin dla wszystkich użytkowników kominków.

Przed zakupem warto ustalić, czy drewno nadaje się do użycia w obecnym sezonie. Informację o wilgotności dobrze zachować razem z rachunkiem.

Czy kontroler może zmierzyć wilgotność polan?

Tak. Takie pomiary są stosowane podczas kontroli palenisk. O możliwości zbadania wilgotności drewna informowała w lutym 2026 r. m.in. gmina Kocmyrzów-Luborzyca.

NIK opisała stosowanie wilgotnościomierzy wykorzystujących zależność oporu elektrycznego od zawartości wilgoci w drewnie. W badanym przypadku gmina posiadała urządzenie ze świadectwem wzorcowania, a osoba uczestnicząca w kontroli została przeszkolona.

Dla mieszkańca oznacza to, że ocena „polano wygląda na suche” może być niewystarczająca. Przy własnym sprawdzaniu opału należy stosować instrukcję miernika, zbadać kilka kawałków i uwzględnić dokładność urządzenia.

Mokre drewno składowane do dalszego suszenia nie powinno być automatycznie utożsamiane z dowodem jego spalania. Kontrola musi wyjaśnić, jakie paliwo stosowano i jaki przepis naruszono. Istotne okoliczności powinny znaleźć się w protokole.

Suche drewno też może być niedozwolonym materiałem

Wilgotność nie jest jedynym warunkiem. Osobną kwestią pozostaje spalanie odpadów.

Fragmenty mebli, płyty drewnopochodne czy odpadowe drewno pokryte farbą, lakierem lub impregnatem nie stają się właściwym opałem tylko dlatego, że są suche. Domowy kominek nie służy do pozbywania się takich materiałów.

Za termiczne przekształcanie odpadów wbrew art. 155 ustawy o odpadach art. 191 przewiduje karę aresztu albo grzywny. To odrębna podstawa odpowiedzialności.

Zalecenia dotyczące gatunku drewna również trzeba odróżnić od zakazów prawnych. Nie ma podstaw do uznania, że każdy gatunek drewna iglastego jest zakazany w każdym kominku. Znaczenie mają instrukcja urządzenia i miejscowe przepisy.

Suche drewno nie wystarczy. Liczą się także kominek i lokalne przepisy

Nawet odpowiednio przygotowane polana nie przesądzają, czy można legalnie rozpalić kominek.

W Krakowie od 1 września 2019 r. obowiązuje zakaz stosowania paliw stałych w instalacjach objętych uchwałą, w tym drewna. Suchy opał i nowoczesny kominek nie znoszą tego ograniczenia.

W Małopolsce, w zakresie objętym zasadami wojewódzkimi, od maja 2024 r. dla istniejących kominków znaczenie ma spełnianie wymagań ekoprojektu albo sprawność cieplna co najmniej 80 proc. Przewidziano również możliwość odpowiedniego ograniczenia emisji pyłu.

Przepisy o drewnie energetycznym nie zakazały domowych kominków

Ministerstwo Klimatu i Środowiska wyjaśniło, że rozporządzenie dotyczące cech jakościowo-wymiarowych drewna energetycznego nie wprowadza zakazu spalania drewna w indywidualnych gospodarstwach domowych.

Regulacja weszła w życie 7 września 2025 r. Dotyczy kwalifikacji surowca na potrzeby przepisów energetycznych. Drewno energetyczne i drewno opałowe nie są pojęciami równoważnymi. Wyjaśnienie MKiŚ, rozporządzenie, Dz.U. 2025 poz. 746.

Brak ogólnopolskiego zakazu domowych kominków nie uchyla jednak lokalnych uchwał antysmogowych.

Także wyrok NSA z 7 lipca 2026 r. dotyczący określonych zapisów mazowieckiego planu działań krótkoterminowych nie zniósł wszystkich ograniczeń dotyczących drewna. Sprawa odnosiła się do nieuzasadnionego zróżnicowania instalacji spalających biomasę i węgiel.

Co sprawdzić przed rozpaleniem i przygotować do kontroli?

1. Sprawdź przepisy dla swojego adresu. Uwzględnij uchwałę wojewódzką i ewentualne odrębne zasady miejskie.
2. Odszukaj dokumentację kominka. Instrukcja i dane techniczne pomagają wykazać parametry urządzenia.
3. Zweryfikuj opał. Sprawdź wilgotność, pochodzenie materiału i paliwo przewidziane przez producenta.
4. Zachowaj dokumenty zakupu. Rachunek i informacje o jakości drewna mogą pomóc wyjaśnić okoliczności sprawy.
5. Sprawdź bieżące komunikaty lokalne. Osobno mogą obowiązywać czasowe ograniczenia związane z jakością powietrza.

Kontrolę mogą prowadzić upoważnieni pracownicy urzędu lub funkcjonariusze straży gminnej i miejskiej. Brak straży miejskiej nie oznacza braku możliwości kontroli.

Na nieruchomościach niezwiązanych z działalnością gospodarczą uprawnienie do wstępu obejmuje godziny 6–22, a na terenach prowadzenia działalności gospodarczej — całą dobę.

Mieszkaniec powinien sprawdzić tożsamość kontrolującego i upoważnienie oraz zgłosić uwagi do protokołu. Gmina powinna jasno wskazać podstawę kontroli, dokumentować ustalenia i wyjaśnić odpowiedzialność konkretnego sprawcy. Sam wynik pomiaru wilgotności nie zastępuje tych ustaleń.

Zobacz również: gdzie można palić drewnem w sezonie 2026/2027

źródła:

• WIOŚ w Warszawie — przepisy antysmogowe w województwie mazowieckim.
• Ustawa — Prawo ochrony środowiska, w szczególności art. 96, 334 i 379.
• Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 1 i 24.
• Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia — art. 96.
• MKiŚ — poradnik dla gmin dotyczący kontroli palenisk i uchwał antysmogowych.
• Samorząd Województwa Małopolskiego — wymagania uchwał antysmogowych dla przedsiębiorców.
• Ministerstwo Sprawiedliwości — surowsze kary za wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu pożarowemu.
• Lasy Państwowe — przygotowanie drewna opałowego i sezonowanie.
• Gmina Kocmyrzów-Luborzyca — kontrole domowych palenisk.
• NIK — dokument pokontrolny opisujący m.in. pomiary wilgotności drewna.
• Ustawa o odpadach, w szczególności art. 155 i 191.
• Samorząd Województwa Małopolskiego — uchwała antysmogowa dla Krakowa.
• Samorząd Województwa Małopolskiego — uchwała antysmogowa dla Małopolski.
• MKiŚ — wyjaśnienie dotyczące spalania drewna w gospodarstwach domowych.
• Rozporządzenie z 30 maja 2025 r. w sprawie szczegółowych cech jakościowo-wymiarowych drewna energetycznego.
• NSA — omówienie wyroku z 7 lipca 2026 r., sygn. III OSK 3207/23.