Jak jednostki samorządu terytorialnego powinny budować odporność lokalnych społeczności na kryzysy?
Budowanie odporność społeczności lokalnych na kryzysy stanowiła temat pierwszej debaty strategicznej podczas 19. Forum Bankowo-Samorządowego. Panel nosił tytuł: „Od stabilności do odporności – czy system finansowania JST nadąża za nowymi wyzwaniami”. Przedstawiciel Munipro.pl z uwagą przysłuchiwał się tej dyskusji, w której udział wzięli m.in. dr hab Mirosław Czekaj, Prezes Zarządu Banku Gospodarstwa Krajowego oraz Stanisław Jastrzębski, Przewodniczący Związku Gmin Wiejskich.
W debacie pod tytułem „”Od stabilności do odporności – czy system finansowania JST nadąża za nowymi wyzwaniami” uczestnicy usiłowali zdiagnozować, jak można pomóc jednostkom samorządu terytorialnego budować odporność lokalnych społeczności. Głos zabrali przedstawiciele komercyjnego sektora bankowego (Michał Sobolewski – wiceprezes Zarządu PKO Banku Polskiego S.A.), jedynej państwowej instytucji bankowej (dr hab Mirosław Czekaj, Prezes Zarządu Banku Gospodarstwa Krajowego), a także bankowości spółdzielczej (Krzysztof Karwowski, Prezes Zarządu Banku Spółdzielczego w Szczytnie). Z kolei stronę samorządową reprezentowali Panowie Stanisław Jastrzębski, Przewodniczący Związku Gmin Wiejskich oraz wójt gminy Długosiodło, a także Marek Miesztalski, Skarbnik Województwa Mazowieckiego. Głos ekspercki należał do dr Dionizego Smolenia, Partera PwC Polska. Przyjrzyjmy się, jakie wnioski płynęły z tej debaty.
Spis treści
Jak JST radzą sobie finansowo?
We wprowadzeniu do debaty Prof. Paweł Swianiewicz, Dyrektor Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego, skupił się na roli dochodów własnych JST. Niewątpliwie właśnie ten zasób stanowi podstawę projektów budowania odporności lokalnych społeczności. Prelegent podkreślił, że w ostatnich latach udział takich dochodów systematycznie malał na rozszerzania katalogu zadań gmin i powiatów przy względnie stałych przychodach. Nowa ustawa o dochodach JST niewiele w tym zmieniła, choć jej złożoność pozwala na precyzyjne badanie finansów samorządu terygorialnego. Według Prof. Swianiewicza sukces ustawy stanowi zróżnicowanie potrzeb wydatkowych JST za pomocą determinant potrzeb wydatkowych. Ogólnie Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego pozytywnie ocenia zmiany wprowadzone nową ustawą, choć nadal widoczne są obszary wymagające doprecyzowania.
Podobne zdanie wyraził Marek Miesztalski. Skarbnik Województwa Mazowieckiego przyznał, że płunność bieżąca województw polskich jest stabilna. Choć ekspert nie zauważył, aby województwa nie zyskały ani nie straciły na wprowadzeniu nowej ustawy, przyznał, że te największe jednostki samorządu nie mają praktycznie żadnych własnych dochodów. Ogólnie, ocenił stan finansów województw na 8 w skali 1-10.
Gminy wiejskie mierzą się z wieloma problemami.
Następny w debacie „Od stabilności do odporności” głos zabrał Stanisław Jastrzębski, Przewodniczący Związku Gmin Wiejskich i wójt gminy Długosiodło. Niestety jego spojrzenie było zgoła odmienne niż Marka Misztalskiego. Podkreślił, że gminy wiejskie już mierzą się z wieloma wyzwaniami, nie wspominając nawet o budowie odporności społeczności lokalnych na kryzysy. Takie gminy mierzą się np. z wyższymi kosztami budowy i utrzymania infrastruktury spowodowanymi rozprszoną zabudową. Kolejna bolączka to zapaść demograficzna obszarów wiejskich mająca bardzo szerokie konsekwencje. Można tu wymienić spadek dochodów z PIT i CIT na skutek opuszczania rynku pracy przez emerytów, a także konieczność tworzenia infrastruktury wspierającej osoby starsze. W końcu powstaje pytanie, co dalej z pustoszejącymi szkołami. Wszystko to sprawia, że według Stanisława Jastrzębskiego wydatki w wielu gminach wiejskich rosną szybciej niż dochody.
Wsparcie systemu bankowego dla budowania odporności
Następnie głos zabrał Dr hab Mirosław Czekaj, Prezes Zarządu Banku Gospodarstwa Krajowego. Wyraził on oponię, że w budowaniu odporności gniny są istotnymi partnerami sektora bankowego, podobnie jak spółki komunalne. W podobnych tonie wypowiadał się Michał Sobolewski – wiceprezes Zarządu PKO Banku Polskiego S.A. Podkreślił, że jego bank ma 20% udział w finansowaniu jednostek samorządu terytorialnego. Z kolei Krzysztof Karwowski, Prezes Zarządu Banku Spółdzielczego w Szczytnie, dodał, iż bankowość spółdzielcza uzupełnia ofertę współpracy banków z samorządami.
Bogactwo źródeł finansowania dla budowy bezpieczeństwa
W końcu mikrofon przeszedł w ręce eksperta z firmy audytorskiej PwC. Potwierdził on, że bezpieczeństwo może być rozumiane na wiele sposobów. Jednak dla wzmacniania odporności społeczności lokalnych niezbędna jest współpraca ze wszystkimi podmiotami jednostek samorządu terytorialnego. Co ważne, dr Dionizy Smoleń podkreślił także, że JST mają różne źródła finansowania dostępne do wykorzystania. Niemniej klucz do wydajnej realizacji takich projektów stanowi działanie w sposób zintegrowany.
Najważniejsze wyzwania dla jednostek samorządu terytorialnego
W końcowej części debaty uczestnicy dyskutowali na temat najbardziej palących zadań czekających JST. Przedstawiciel Związku Gmin Wiejskich argumentował, że gminy wiejskie nie mają zasobów, aby samodzielnie zapewnić bezpieczeństwo obywateli. Tak więc niezbędna staje się ścisła współpraca poszczególnych jednostek samorządowych. Z kolei prezes zarządu BGK wymienił kilka instrumentów dostępnych dla gmin w celu wsparcia budowania odporności. Są to między innymi środki z KPO na zieloną transformację miast, ale również budowany w tej chwili Fundusz Bezpieczeństwa. Ta nowa inicjatywa ma zagwarantować pomoc przy budowie schronów i miejsc doraźnego schronienia, realizację budowli podwójnego przeznaczenia. Inny cel powstania Funduszu to wsparcie kapitałowe dla rozwoju polskiego przemysłu obronnego. W końcu Krzysztof Karwowski uwypuklił rolę banków spółdzielczych, które docierają do najmniejszych jednostek samorządu terytorialnego i tworzą oferty dopasowane do ich specyficznej sytuacji.
Budowanie odporności społeczności lokalnych – konieczność systemowego podejścia
Całość debaty na temat budowania odporności społeczności lokalnych na kryzysy podsumował dr Dionizy Smoleń z PwC. Zaakcentował on potrzebę budowy wielowątkowych i zintegrowanych strategii do zagadnienia zwiększania odporności na zmiany klimatyczne oraz kryzysy geopolityczne. Niewątpliwie takie systemowe podejście musi brać pod uwagę specyfiki różnych kategorii podmiotów spośród jednostek samorządu terytorialnego. Ekspert zasugerował przydatność analizy scenariuszowej w budowaniu wariantów postępowania w przypadku różnych zagrożeń.
Źródło: Forum Bankowo-Samorządowe, materiały własne
FAQ: Jak jednostki samorządu terytorialnego powinny budować odporność lokalnych społeczności na kryzysy?
Jakie są najważniejsze wyzwania dla jednostek samorządu terytorialnego?
Główne wyzwania to zapewnienie bezpieczeństwa obywatelom, co wymaga ścisłej współpracy pomiędzy jednostkami samorządowymi. Inne wyzwania obejmują zieloną transformację i rozwój infrastruktury obronnej.
Jak gminy wiejskie radzą sobie z problemami finansowymi?
Gminy wiejskie mierzą się z wyższymi kosztami budowy i utrzymania infrastruktury oraz zapaścią demograficzną, co prowadzi do wzrostu wydatków szybciej niż dochodów.
Jakie wsparcie finansowe oferują banki dla JST?
Banki, w tym Bank Gospodarstwa Krajowego i bankowość spółdzielcza, oferują finansowanie i współpracę z JST jako partnerzy w budowie odporności lokalnych społeczności.
Dlaczego ważne jest systemowe podejście w budowaniu odporności społeczności lokalnych?
Systemowe podejście pozwala uwzględniać specyfikę różnych podmiotów JST i tworzyć zintegrowane strategie zwiększające odporność na kryzysy klimatyczne i geopolityczne.
Jak JST radzą sobie z finansowaniem swoich projektów?
Dochody własne JST stanowią podstawę budowy odporności, ale ich udział maleje. Nowa ustawa o dochodach JST wprowadza zróżnicowanie potrzeb wydatkowych, choć wciąż wymaga doprecyzowania.
