Baterie w śmieciach stanowią zagrożenie: IBK apeluje do ministerstwa o systemowe działania

Baterie w śmieciach stanowią zagrożenie nie tylko z powodu trudności w ich selektywnej zbiórce i przetwarzaniu. W swoim piśmie do Ministerstwa Klimatu i Środowiska Izba Branży Komunalnej (IBK) zwraca uwagę na przypadki pożarów śmieciarek i instalacji przetwarzania odpadów. Podkreśla, że takie incydenty stanowią niebezpieczeństwo dla zdrowia pracowników branży komunalnej. Dlatego IBK wystosowała oficjalne pismo zawierające pakiet konkretnych postulatów prawnych, organizacyjnych i edukacyjnych.

Rozwój technologii i powszechna miniaturyzacja urządzeń elektronicznych przyniosły ze sobą nowe wyzwanie. Z poziomu domowego kosza na śmieci przenosi się ono wprost na instalacje przetwarzania odpadów. Wszystko dlatego, że obecność baterii litowo-jonowych w codziennych sprzętach – od smartfonów i bezprzewodowych słuchawek, po zabawki i drobne AGD – stała się standardem. Jednak ich powszechności nie towarzyszy wzrost świadomości dotyczącej bezpiecznej utylizacji akumulatorów litowo-jonowych. Dla wielu mieszkańców najwygodniejszym, odruchowym rozwiązaniem pozostaje wrzucenie zużytego ogniwa do pojemnika na odpady komunalne. Jednak baterie w śmieciach stanowią zagrożenie, a skutki takiego postępowania są  opłakane. W śmieciarkach oraz na liniach sortowniczych dochodzi do mechanicznych uszkodzeń baterii i zjawiska ucieczki termicznej prowadzącego do pożarów. Zagrażają one życiu pracowników, niszczą infrastrukturę wartą setki tysięcy złotych i destabilizują ciągłość odbioru odpadów. W odpowiedzi na eskalujący problem Izba Branży Komunalnej wystosowała oficjalny apel do Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Domaga się w nim pilnego wdrożenia skoordynowanych działań systemowych, które zatrzymają falę niebezpiecznych incydentów.

Niewidoczna iskra, gigantyczne straty

Współczesna elektronika użytkowa zdominowała gospodarstwa domowe. Baterie litowo-jonowe (Li-ion) zasilają już nie tylko laptopy czy smartfony. Także stanowią element bezprzewodowych słuchawek, e-papierosów, elektrycznych szczoteczek do zębów, powerbanków, zabawek i drobnego AGD. Niewielkie rozmiary tych urządzeń sprawiają, że mieszkańcy nagminnie pozbywają się ich w najprostszy sposób. Wrzucają je do pojemników na odpady komunalne, nie zdając sobie sprawy, jak niebezpieczne jest takie postępowanie.

Skutki takiego postępowania bywają opłakane. Akumulator Li-ion w śmieciarce lub w procesie technologicznym w sortowni może ulec zgnieceniu bądź mechanicznemu przerwaniu. Często dochodzi wówczas do zjawiska tzw. ucieczki termicznej (thermal runaway). To gwałtowny, niekontrolowany wzrost temperatury, wydzielania toksycznych gazów, a w konsekwencji samozapłonu lub wybuchu. Gdy ogień pojawia się w głębi sprasowanej masy odpadów, jego wykrycie i ugaszenie stanowi ogromne wyzwanie dla służb ratowniczych.

Dominik Marczyk, przewodniczący Izby Branży Komunalnej, podkreśla w wystosowanym piśmie, że w ostatnich latach w Polsce systematycznie rośnie liczba pożarów pojazdów wywozowych oraz instalacji przetwarzania odpadów. Co ważne, są one spowodowane właśnie obecnością ogniw Li-ion w strumieniu odpadów komunalnych. Pomijając zagrożenie dla systemu odbioru i przetwarzania odpadów, zwraca także uwagę na negatywne skutki środowiskowe. Istnieje paląca potrzeba zbudowania „skutecznego i powszechnie dostępnego systemu prawidłowego postępowania ze zużytymi bateriami i akumulatorami. Osiem postulatów branży komunalnej. W ocenie IBK zmiana tej niekorzystnej sytuacji wymaga szeroko zakrojonych działań na najwyższym szczeblu, gdyż lokalne inicjatywy pozostają dalece niewystarczające. 

Osiem postulatów Izby Branży Komunalnej do Ministerstwa Klimatu i Środowiska

W oficjalnym wystąpieniu do Ministerstwa Klimatu i Środowiska z 15 października 2026 r. Izba Branży Komunalnej wzywa resort do podjęcia ośmiu kluczowych działań na polu edukacyjnym, organizacyjnym i ustawodawczym:

1. Uruchomienia długofalowej, ogólnokrajowej kampanii edukacyjnej – uświadamiającej zagrożenie pożarowe wynikające z wyrzucania baterii i drobnego sprzętu z wbudowanymi ogniwami do pojemników przeznaczonych na odpady zmieszane oraz na inne frakcje selektywnej zbiórki

2. Wprowadzenia jednolitego oznakowania pojemników na odpady, czyli stworzenia czytelnego, powszechnego komunikatu w miejscach gromadzenia odpadów, jednoznacznie zakazującego wrzucania baterii, akumulatorów i elektrośmieci do pojemników na inne rodzaje odpadów zbieranych selektywnie.

3. Rozbudowy i zagęszczenia sieci zbiórki – ułatwienia mieszkańcom legalnego pozbywania się baterii poprzez montaż bezpiecznych pojemników w marketach, szkołach, urzędach i na klatkach schodowych budynków wielorodzinnych.

4. Doprecyzowania standardów technicznych dla pojemników i magazynowania – określenia wytycznych bezpieczeństwa dla pojemników zbierających ogniwa Li-ion oraz wymogów dotyczących częstotliwości ich opróżniania i warunków czasowego magazynowania.

5. Zacieśnienia współpracy z Państwową Strażą Pożarną – wypracowania wspólnych rekomendacji zapobiegawczych z udziałem PSP, samorządów oraz operatorów instalacji i firm wywozowych.

6. Uruchomienia mechanizmów ROP w celu przeniesienia ciężaru finansowania kampanii i infrastruktury na producentów baterii i sprzętu (w myśl zasad Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta), tak by koszty nie obciążały wyłącznie gmin i przedsiębiorstw komunalnych.

7. Wprowadzenia proporcjonalnych sankcji za rażące naruszenia – rozważenia kar dla osób świadomie i rażąco stwarzających zagrożenie pożarowe poprzez wyrzucanie niebezpiecznych odpadów do strumienia komunalnego (pod warunkiem wcześniejszego zapewnienia łatwej, bezpłatnej zbiórki).

8. Wzięcia pod uwagę bezpieczeństwa pożarowego w projektach ustaw – uwzględnienia specyfiki ryzyka ogniw litowo-jonowych w toczących się pracach legislacyjnych wdrażających unijne rozporządzenie bateryjne (UE 2023/1542).

ROP i infrastruktura zamiast przerzucania kosztów

Izba jednoznacznie wskazuje, że obecny model, oparty jedynie na deklaratywnym obowiązku segregacji przez mieszkańców, wyczerpał swoje możliwości. Sam zakaz nie zadziała, jeśli mieszkaniec nie ma w zasięgu ręki bezpiecznego pojemnika. Dlatego IBK postuluje m.in. wdrożenie centralnej, cyfrowej wyszukiwarki lub mapy punktów bezpłatnego odbioru zużytych baterii i drobnego sprzętu.

Równie istotny jest aspekt finansowy. Unijne rozporządzenie w sprawie baterii i zużytych baterii (UE 2023/1542) przewiduje obowiązki producentów związane z organizacją zbierania baterii oraz informowaniem użytkowników. IBK postuluje, aby mechanizmy rozszerzonej odpowiedzialności producenta zostały wykorzystane również w taki sposób, by koszty działań informacyjnych i rozwoju infrastruktury zbiórki nie obciążały wyłącznie gmin i przedsiębiorstw komunalnych.. Dzisiaj koszty zniszczonych śmieciarek, uszkodzonych linii sortowniczych i gaszenia pożarów ponoszą operatorzy komunalni. Jednak ta sytuacja w ostatecznym rozrachunku uderza w budżety gmin i stawki opłat pobierane od mieszkańców.

Przedstawiciele branży zaapelowali również o przeprowadzenie we współpracy z PSP kompleksowej analizy skali zjawiska. Chodzi o zebranie twardych danych o liczbie pożarów, ich przyczynach, zniszczonym mieniu oraz kosztach społeczno-gospodarczych.

Izba Branży Komunalnej zadeklarowała pełną gotowość do udziału w konsultacjach, pracach legislacyjnych oraz przygotowywaniu jednolitych wytycznych i materiałów edukacyjnych.

Baterie w śmieciach stanowią zagrożenie

Problem baterii i akumulatorów trafiających do odpadów komunalnych dotyczy nas wszystkich. Nie jest to zagrożenie jedynie dla pracowników branży komunalnej, samorządów oraz przedsiębiorstw zajmujących się odbiorem i przetwarzaniem śmieci. Nieprawidłowo wyrzucone ogniwa mogą doprowadzić do pożarów śmieciarek i sortowni, ale także pojemników na śmieci i wiat śmietnikowych. Jest to więc istotne zagrożenie dla mienia oraz zdrowiu i życiu ludzi.

Dlatego o tej kwestii należy mówić głośno. Apel Izby Branży Komunalnej pokazuje, że skuteczna zmiana wymaga odpowiedzialności mieszkańców, ale również systemowych rozwiązań. Niewątpliwie chodzi o łatwo dostępne punkty zbiórki, edukację i wsparcie ze strony producentów. Bezpieczeństwo gospodarki odpadami zaczyna się od codziennych decyzji każdego z nas, ale nie może kończyć się na indywidualnej odpowiedzialności. To wspólne wyzwanie, którego nie wolno lekceważyć.

Źródło: Izba Branży Komunalnej