Spalarnie a ETS. Czy ciepło i śmieci zdrożeją nawet o połowę?

fot. Adobe Stock

Spalarnie a ETS – ta kwestia rozpala coraz bardziej gorącą dyskusję. Komisja Europejska zaproponowała objęcie spalarni odpadów komunalnych obowiązkiem zakupu uprawnień do emisji CO₂. Unia Metropolii Polskich – jako kolejne gremium samorządowe – ostrzega, że takie rozwiązanie może zwiększyć koszty zagospodarowania odpadów o 50–60 proc. i podnieść rachunki za ciepło z miejskich sieci o ponad połowę. Dlatego samorządy apelują do rządu o wspólne działania na forum Unii Europejskiej.

Czy objęcie spalarni odpadów komunalnych systemem EU ETS podniesie koszty usług komunalnych? W kwestii „spalarnie a ETS” Unia Metropolii Polskich sprzeciwia się włączeniu instalacji termicznego przekształcania odpadów do systemu ETS  ostrzega, że proponowane przez Komisję Europejską opłaty za emisje CO₂ mogą oznaczać wzrost kosztów przetwarzania odpadów o 50–60 proc. i wyższe rachunki za ciepło systemowe. Samorządy apelują do rządu o interwencję na forum Unii Europejskiej.

Od kiedy spalarnie miałyby płacić za emisje CO₂?

Zgodnie z propozycją Komisji Europejskiej z 17 lipca 2026 r. instalacje termicznego przekształcania odpadów komunalnych miałyby zostać objęte opłatami za emisje w ramach unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji EU ETS. Według przedstawionych założeń obowiązek miałby być wprowadzany stopniowo: od 2031 r. opłaty obejmowałyby 25 proc. emisji, a od 2034 r. – całość emisji objętych regulacją.

Są to jednak propozycje zmian, a nie informacja o obowiązku, który już wszedł w życie. Ich ostateczny kształt zależy od dalszych decyzji na poziomie unijnym. Dlatego Unia Metropolii Polskich im. Pawła Adamowicza sprzeciwia się planowanym rozwiązaniom. W stanowisku przekazanym 16 września 2026 r. Ministerstwu Klimatu i Środowiska organizacja zwróciła uwagę na możliwe konsekwencje finansowe dla mieszkańców oraz funkcjonowania miejskich systemów gospodarki odpadami i ciepłownictwa.

Koszty spalania odpadów i produkcji ciepła wyższe nawet o połowę?

Spalarnie odpadów komunalnych, określane również jako instalacje termicznego przekształcania odpadów, zagospodarowują pozostałości, których nie można już ponownie wykorzystać ani poddać recyklingowi. W wielu miastach instalacje te służą również do produkcji energii elektrycznej i ciepła.

Według wyliczeń przywołanych przez Unię Metropolii Polskich wprowadzenie nowych opłat mogłoby zwiększyć koszt przyjęcia odpadów w spalarniach o 50–60 proc., czyli o około 50 euro na tonę. Organizacja szacuje również, że rachunki za ciepło dostarczane z miejskich sieci mogłyby wzrosnąć o ponad 50 proc.

Skala ewentualnych podwyżek będzie zależała m.in. od ostatecznych zasad naliczania opłat, poziomu emisji poszczególnych instalacji oraz sposobu przenoszenia dodatkowych kosztów na odbiorców. Podawane wartości należy zatem traktować jako szacunki przedstawione przez samorządy, a nie przesądzone podwyżki taryf.

Unia Metropolii Polskich zwraca uwagę, że operatorzy spalarni realizują zadania publiczne i nie mogą po prostu zrezygnować z przetwarzania odpadów, gdy wzrastają koszty działalności. Jednocześnie nie decydują o tym, jakie opakowania trafiają na rynek ani w jakim stopniu nadają się do recyklingu.

Zdaniem organizacji, przy braku pełnego systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta, który zapewniałby odpowiedni udział producentów w finansowaniu zagospodarowania opakowań, dodatkowe obciążenia mogą w dużej mierze przełożyć się na wydatki mieszkańców.

Czy opłaty za emisje mogą zwiększyć atrakcyjność składowania odpadów?

Jednym z głównych argumentów samorządów jest ryzyko pogorszenia ekonomicznej opłacalności nowoczesnych metod przetwarzania odpadów. Jeżeli spalanie stanie się droższe, a składowanie nie zostanie objęte porównywalnymi obciążeniami, część strumienia odpadów może ponownie trafiać na składowiska.

Unia Metropolii Polskich wskazuje, że składowiska generują m.in. metan, który ma znaczny wpływ na klimat. Z tego względu organizacja kwestionuje rozwiązanie, które – w jej ocenie – może pogorszyć konkurencyjność instalacji odzyskujących energię z odpadów.

Dla samorządów jest to również kwestia planowania inwestycji. Budowa instalacji termicznego przekształcania odpadów wymaga znacznych nakładów finansowych i długoterminowego planowania. Niepewność dotycząca przyszłych kosztów emisji może wpływać na ocenę opłacalności projektów oraz na koszty funkcjonowania już istniejących zakładów.

Warto przy tym rozróżnić argumenty przedstawiane przez samorządy od ostatecznych skutków regulacji. Wpływ nowych zasad na ilość odpadów kierowanych do spalarni i na składowiska będzie zależał także od pozostałych przepisów, dostępnej infrastruktury oraz kosztów alternatywnych metod zagospodarowania odpadów.

Samorządy chcą wspólnego stanowiska państw UE

Unia Metropolii Polskich zaapelowała do polskiego rządu o podjęcie rozmów z innymi państwami członkowskimi. Według organizacji podobne obawy dotyczą m.in. Czech, Słowacji, Węgier, Rumunii i Bułgarii. Sprzeciw wobec proponowanych opłat miały również wyrazić Francja i Włochy.

16 września 2026 r. stanowisko Unii Metropolii Polskich otrzymali wiceministrowie klimatu i środowiska Krzysztof Bolesta oraz Anita Sowińska. Przygotowano we współpracy z organizacjami branżowymi. Wśród wymienionych partnerów znalazły się Krajowa Izba Gospodarki Odpadami, Krakowski Holding Komunalny, Polska Izba Gospodarki Odpadami oraz Stowarzyszenie Producentów Energii z Odpadów.

Samorządy zadeklarowały gotowość przekazania ministerstwu szczegółowych danych i wyliczeń, które mogłyby zostać wykorzystane podczas rozmów na forum europejskim.

ETS a koszty gospodarki odpadami w Polsce

Dyskusja o objęciu spalarni systemem EU ETS wpisuje się w szerszą debatę o wpływie unijnej polityki klimatycznej na koszty usług komunalnych. Dla samorządów istotne jest nie tylko ograniczanie emisji, ale również zapewnienie ciągłości odbioru i przetwarzania odpadów oraz utrzymanie akceptowalnych kosztów ciepła i usług dla mieszkańców.

Podobne obawy dotyczące finansowych konsekwencji systemu ETS przedstawił wcześniej Związek Województw RP. Szerzej opisaliśmy je w artykule „Spalarnie odpadów w systemie ETS. Związek Województw RP przestrzega przed wzrostem kosztów”.

Oba stanowiska zwracają uwagę na potrzebę oceny wpływu nowych regulacji na budżety samorządów i mieszkańców. Ostateczne znaczenie propozycji Komisji Europejskiej będzie można ocenić po ustaleniu jej finalnego kształtu oraz sposobu wdrożenia. Dla mieszkańców miast kluczowe pozostaje znalezienie rozwiązań, które pozwolą realizować cele klimatyczne bez nieproporcjonalnego zwiększania kosztów gospodarki odpadami i dostaw ciepła.

Źródło: Unia Metropolii Polskich