ROP 2026 a budżety gmin: Czy zmniejszy presję na mieszkańców?

fot. Adobe Stock bnorbert3

ROP 2026 a budżety gmin może wreszcie odciążyć system odpadowy, ponieważ producent ma zacząć finansować realne koszty opakowań. Kluczowe pytanie pozostaje jednak otwarte: czy środki rzeczywiście trafią do gmin i w rezultacie ograniczą presję na opłaty mieszkańców?

ROP 2026 a budżety gmin to dziś nie tylko temat środowiskowy, ale przede wszystkim kwestia finansów publicznych. Dane GUS pokazują wyraźny wzrost kosztów systemu w latach 2019–2024, dlatego każda zmiana w modelu finansowania wpływa bezpośrednio na wynik operacyjny JST. Jednocześnie projekt ustawy UC100, publikowany w wykazie prac rządu, ma wdrożyć pełny mechanizm rozszerzonej odpowiedzialności producenta zgodny z wymogami UE. W praktyce oznacza to przesunięcie ciężaru kosztów z mieszkańca na wprowadzającego opakowania. Skuteczność tego rozwiązania zależy jednak od konstrukcji przepisów wykonawczych. Zależy także od przyjętego modelu przepływu pieniędzy.

Co zmienia projekt ustawy

Projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100) znajduje się w wykazie prac legislacyjnych rządu. Ma on wdrożyć pełny model rozszerzonej odpowiedzialności producenta zgodny z prawem UE. Ministerstwo Klimatu i Środowiska wskazuje, że celem reformy jest przeniesienie kosztów netto zagospodarowania odpadów opakowaniowych z gmin i mieszkańców na wprowadzających produkty w opakowaniach.

Oznacza to zmianę konstrukcji finansowania systemu. Obecnie bowiem koszty selektywnej zbiórki i przetwarzania w dużej części pokrywają mieszkańcy poprzez opłatę śmieciową. W rezultacie skutki dla budżetów JST będą zależeć nie od samej idei ROP. Kluczowe okażą się szczegółowe mechanizmy rozliczeń, wysokość stawek oraz sposób dystrybucji środków do gmin.

Analiza kosztów systemu 2024–2025

Z danych GUS wynika, że w 2024 r. koszt gospodarki odpadami wyniósł 366 zł na mieszkańca. Jednocześnie wydatki budżetowe na zagospodarowanie 1 tony odpadów wzrosły do 0,97 tys. zł, podczas gdy w 2019 r. wynosiły 0,56 tys. zł. Oznacza to wzrost o ponad 70%, dlatego presja na system finansowy JST pozostaje wysoka.

Wzrost wydatków na zagospodarowanie odpadów komunalnych przekłada się na wzrost kosztów dla mieszkańców. W 2024 r. koszt poniesiony przez 1 mieszkańca w Polsce na gospodarkę odpadami wyniósł 366 zł. Najwyższy był w województwach: dolnośląskim 494 zł, zachodniopomorskim prawie 424 zł oraz lubuskim 405 zł, a najmniejszy w województwach: świętokrzyskim niespełna 230 zł, lubelskim 264 zł i podkarpackim 280 zł. GUS, Gospodarka mieszkaniowa i infrastruktura komunalna

Koszty funkcjonowania gospodarki odpadami w 2024 r.

fot. GUS, Gospodarka mieszkaniowa i infrastruktura komunalna

W 2024 r. przeciętny mieszkaniec wytworzył 377 kg odpadów, natomiast selektywnie zebrano 158 kg. Te wskaźniki pokazują skalę kosztów operacyjnych, a jednocześnie pozwalają symulować wpływ ROP na budżet konkretnej gminy. Dane za 2025 r. nie są jeszcze publikowane w pełnym roczniku, dlatego gminy planują 2026 r. w oparciu o trend wzrostowy z lat poprzednich.

ROP 2026 a budżety gmin wpływ na opłaty mieszkańców

ROP wpłynie na opłaty tylko wtedy, gdy producenci pokryją realne koszty netto frakcji opakowaniowych. Jeśli transfer środków do JST będzie pełny i terminowy, wówczas gmina może ograniczyć podwyżki lub ustabilizować stawki. Natomiast jeśli system przewidzi jedynie częściową rekompensatę, presja na mieszkańców pozostanie.

Mechanizm jest prosty: dziś system musi się bilansować, dlatego każda luka finansowa kończy się korektą opłaty. ROP ma zmienić strukturę finansowania, jednak nie zwalnia gmin z obowiązku osiągania poziomów recyklingu ani z odpowiedzialności organizacyjnej. W rezultacie skutki dla mieszkańców będą zależeć nie od samej ustawy, lecz od szczegółów rozliczeń i wysokości stawek dla producentów.

Wymiar inwestycyjny i rola NFOŚiGW

ROP nie zastępuje inwestycji, ponieważ system nadal wymaga modernizacji instalacji i zwiększania mocy przetwarzania. NFOŚiGW prowadzi programy wsparcia dla instalacji gospodarki odpadami, w których poziom dotacji może sięgać nawet 85% kosztów kwalifikowalnych. Dlatego JST mogą łączyć stabilniejsze finansowanie operacyjne z finansowaniem modernizacji infrastruktury.

Co dalej z ustawą wykonawczą

ROP 2026 a budżety gmin zapowiada zmianę strukturalną, ponieważ dane GUS pokazują trwały wzrost kosztów systemu, a projekt ustawy ma przesunąć finansowanie na producentów. Jednak dopiero przepisy wykonawcze rozstrzygną, czy pieniądze trafią bezpośrednio do gmin oraz jak szybko zostaną rozliczone.

Źródła: Projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych

Zobacz również: Kultura organizacyjna jako fundament zarządzania zgodnego z ESG w gminach