Normy emisji spalin ciągników a SCT. Czy w centrach miast można realizować zadania komunalne starszym traktorem?
Wybierając ciągnik do zadań komunalnych warto zwrócić uwagę nie tylko na moc silnika, zużycie paliwa czy wyposażenie, ale również na zastosowane rozwiązania i spełnianą normę emisji spalin. Rodzi się pytanie, czy ciągnikiem wyposażonym w silnik spełniający starsze normy emisji spalin można pracować w miastach ze strefą czystego transportu (SCT)?
Nie każdy ciągnik o podobnej mocy musi mieć jednak taki sam układ oczyszczania spalin. Wynika to między innymi z generacji silnika, jego parametrów, kategorii oraz przepisów obowiązujących w chwili wprowadzania danego typu pojazdu na rynek. Warto przy tym rozróżnić dwie kwestie: homologację całego ciągnika oraz wymagania środowiskowe dotyczące jego silnika. To powiązane zagadnienia, ale nie oznaczają tego samego. Niemniej jednak dużo mówi się o ograniczeniach wjazdu do SCT dla starszych pojazdów samochodowych. Czy to samo dotyczy ciągników?
Spis treści
Homologacja ciągnika a wymagania emisyjne silnika – jaka jest różnica?
Homologacja typu pojazdu potwierdza, że określony typ ciągnika spełnia wymagania techniczne i prawne przewidziane dla jego kategorii. W przypadku ciągników rolniczych i leśnych podstawowym aktem prawnym jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 167/2013. Określa ono ramy homologacji i nadzoru rynku pojazdów rolniczych i leśnych.
Jednym z obszarów objętych tymi przepisami jest oddziaływanie pojazdu na środowisko. Szczegółowe wymagania dotyczące między innymi jednostek napędowych, emisji zanieczyszczeń i osiągów układu napędowego zostały określone w przepisach wykonawczych.
W praktyce należy więc rozróżnić:
- homologację całego ciągnika – dotyczy pojazdu jako całości, jego konstrukcji, wyposażenia i zgodności z wymaganiami właściwymi dla danej kategorii;
- wymagania homologacyjne silnika – odnoszą się do jednostki napędowej, w tym dopuszczalnych poziomów emisji zanieczyszczeń;
- zgodność układu oczyszczania spalin – obejmuje rozwiązania zastosowane w konkretnym silniku i pojeździe, które mają ograniczać emisję szkodliwych substancji.
Silnik oceniany jest więc pod wieloma różnymi względami, a nie tylko przez pryzmat jego mocy. Znaczenie mają również jego moc referencyjna, rodzaj zapłonu, konstrukcja, przeznaczenie oraz kategoria, do której został przypisany w przepisach.
Stage IIIA, Stage IIIB, Stage IV i Stage V – co oznaczają normy emisji?
Oznaczenia Stage określają kolejne etapy wymagań dotyczących emisji zanieczyszczeń przez silniki maszyn mobilnych nieporuszających się po drogach, w tym silniki wykorzystywane w ciągnikach rolniczych i leśnych.
W kolejnych etapach zaostrzano dopuszczalne limity emisji takich substancji jak:
- tlenki azotu (NOx);
- cząstki stałe (PM);
- liczba cząstek stałych (PN);
- węglowodory (HC);
- tlenek węgla (CO).
Wymagania nie są jednak identyczne dla wszystkich silników. Przepisy uwzględniają między innymi zakres mocy oraz kategorię jednostki napędowej. W przypadku obecnie oferowanych silników kluczowe znaczenie ma norma Stage V, czyli etap określony w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1628. Weszła ona w życie od stycznia 2019 r., a w późniejszych latach była rozszerzana na silniki reprezentujące kolejne kategorie mocy.
Warto pamiętać, że samo oznaczenie Stage V nie oznacza obowiązku stosowania identycznego zestawu podzespołów w każdym ciągniku. Producent może wykorzystać różne rozwiązania konstrukcyjne, jeżeli pozwalają one spełnić wymagania dla danego silnika.
Dlaczego Stage V to nie to samo co Euro 5?
Co bardzo istotne, normy Stage I-V to zupełnie oddzielna kategoryzacja od znanych z samochodów osobowych i ciężarowych norm EURO (1-6d). Tak więc wpisywanie w szczegółowych warunków zamówienia (SWZ) normy EURO dla ciągnika stanowi błąd, który warto sprostować. Innymi słowy, oznaczenia norm emisji spotykane w opisach ciągników, ładowarek, koparek, maszyn komunalnych stanowią inną kategoryzację niż normy w opisach samochodów ciężarowych.
Przykładowo Stage V jest oznaczeniem stosowanym w przepisach dotyczących silników ciągników rolniczych, maszyn budowlanych i innych maszyn roboczych nie poruszających się po drogach. .
Strefy czystego transportu w Warszawie, Krakowie i Katowicach – czy starszym ciągnikiem można wjechać do centrum?
Wybierając używany ciągnik do prac komunalnych, można zastanawiać się, czy starszy silnik, niespełniający najnowszych norm emisji spalin Stage V, nie będzie przeszkodą w poruszaniu się po centrach dużych miast i realizacji tam zadań komunalnych. W Warszawie, Krakowie i Katowicach funkcjonują Strefy Czystego Transportu (SCT), w których obowiązują ograniczenia dotyczące wjazdu pojazdów niespełniających określonych wymagań emisyjnych. Nie oznacza to jednak, że ograniczenia te automatycznie obejmują również ciągniki rolnicze.
Podstawą prawną funkcjonowania SCT jest art. 39 ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych. Przepis ten odnosi się do pojazdów samochodowych w rozumieniu Prawa o ruchu drogowym. Tymczasem art. 2 pkt 33 tej ustawy wyraźnie wskazuje, że określenie „pojazd samochodowy” nie obejmuje ciągnika rolniczego. Oznacza to, że ciągnik zarejestrowany jako ciągnik rolniczy nie podlega ograniczeniom SCT ustanowionym dla pojazdów samochodowych wyłącznie z powodu wieku silnika lub niespełniania określonej normy Euro.
Jak działa SCT w Warszawie?
Warszawska Strefa Czystego Transportu działa od 1 lipca 2024 r. Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje drugi etap ograniczeń. W przypadku samochodów z silnikiem Diesla wymagane jest spełnienie normy Euro 5 lub rok produkcji co najmniej 2009. Dla samochodów benzynowych wymagane jest Euro 3 lub rok produkcji co najmniej 2000. W kolejnych latach przewidziano zaostrzanie wymagań.
Limity te dotyczą pojazdów objętych przepisami SCT, a nie ciągników rolniczych. Starszy ciągnik zarejestrowany w tej kategorii nie musi więc spełniać wymagań Euro 5 tylko dlatego, że ma wjechać na obszar warszawskiej strefy.
Jak działa SCT w Krakowie?
Krakowska Strefa Czystego Transportu obowiązuje od 1 stycznia 2026 r. i obejmuje około 60 proc. powierzchni miasta. Dla samochodów osobowych i dostawczych do 3,5 t dopuszczono pojazdy benzynowe spełniające co najmniej Euro 4 lub wyprodukowane od 2005 r. oraz diesle spełniające co najmniej Euro 6 lub wyprodukowane od 2014 r. Dla pojazdów powyżej 3,5 t obowiązują odrębne kryteria.
Również w tym przypadku ograniczenia odnoszą się do pojazdów samochodowych. Ciągnik rolniczy nie jest pojazdem samochodowym w rozumieniu Prawa o ruchu drogowym, dlatego nie podlega tym wymaganiom tylko z powodu starszej generacji silnika.
Jak działa SCT w Katowicach?
Strefa Czystego Transportu w Katowicach rozpoczęła funkcjonowanie 29 czerwca 2026 r. Obejmuje część śródmieścia. W pierwszym okresie obowiązywania przewidziano między innymi wymagania Euro 3 dla samochodów benzynowych oraz Euro 5 dla diesli, z uwzględnieniem wyjątków dla określonych grup mieszkańców i pojazdów. Od 2034 r. wymagania mają zostać zaostrzone.
Także katowickie ograniczenia dotyczą pojazdów samochodowych, a nie ciągników rolniczych jako odrębnej kategorii pojazdów.
Czy przy zakupie używanego ciągnika trzeba uważać na normę emisji spalin?
Jeżeli kupujesz używany ciągnik rolniczy z silnikiem starszej generacji, np. spełniającym Stage IIIA lub Stage IIIB, sama norma emisji nie uniemożliwi Ci wjazdu do SCT w Warszawie, Krakowie czy Katowicach. Nie należy przy tym utożsamiać norm Stage stosowanych dla silników maszyn rolniczych z normami Euro, według których określa się wymagania dla objętych strefami pojazdów samochodowych.
Warto również pamiętać, że brak ograniczeń wynikających z SCT nie zwalnia z przestrzegania pozostałych przepisów ruchu drogowego, ograniczeń tonażowych, zakazów wjazdu czy lokalnych zasad organizacji ruchu.
Źródło: materiały własne, ustawa o elektromobilności i paliwach alternatywnych, prawo o ruchu drogowym, UM Warszawa, UM Kraków, UM Katowice
FAQ: Normy emisji spalin ciągników a SCT. Czy w centrach miast można realizować zadania komunalne starszym traktorem?
Czy ciągnik rolniczy spełniający starsze normy emisji może wjeżdżać do Stref Czystego Transportu?
Tak, ciągnik rolniczy nie podlega ograniczeniom SCT dla pojazdów samochodowych zgodnie z ustawą o elektromobilności.
Jaka jest różnica między homologacją ciągnika a wymaganiami emisyjnymi silnika?
Homologacja ciągnika dotyczy jego konstrukcji i zgodności z kategorią, a wymagania emisyjne odnoszą się do jednostki napędowej i poziomów emisji zanieczyszczeń.
Dlaczego normy Stage V różnią się od norm Euro dla samochodów?
Normy Stage dotyczą silników maszyn rolniczych i budowlanych, podczas gdy Euro odnosi się do samochodów osobowych i ciężarowych.
