Szerszeń żółtonogi w Polsce. Ministerstwo Klimatu i Środowiska wydało komunikat

fot. Ministerstwo Klimatu i Środowiska

Ministerstwo Klimatu i Środowiska poinformowało o zidentyfikowaniu w Polsce gniazda szerszenia żółtonogiego (Vespa velutina nigrithorax) – inwazyjnego gatunku obcego. Co ważne, gatunek ten nie jest groźniejszy dla ludzi niż zwykłe szerszenie. Jednak owad stanowi zagrożenie przede wszystkim dla pszczół miodnych i innych rodzimych owadów zapylających. Resort przypomina, jak rozpoznać tego szerszenia i jak postępować w przypadku zauważenia pojedynczego osobnika lub jego gniazda.

Pojawienie się szerszenia żółtonogiego w Polsce zwróciło uwagę na zagrożenia związane z rozprzestrzenianiem się inwazyjnych gatunków obcych. Ministerstwo Klimatu i Środowiska ostrzega przed tym owadem przede wszystkim ze względu na jego negatywny wpływ na rodzime owady, w tym pszczoły miodne i inne zapylacze. Nie oznacza to jednak, że jest on szczególnie niebezpieczny dla człowieka. Jak podkreśla resort, szerszeń żółtonogi nie wykazuje większej agresywności wobec ludzi niż rodzimy szerszeń europejski, a skutki jego użądlenia są podobne. Ostrożność powinny zachować przede wszystkim osoby uczulone na jad owadów. Warto zatem wiedzieć, jak rozpoznać ten gatunek i co zrobić w przypadku zauważenia owada lub jego gniazda.

Szerszeń żółtonogi – inwazyjny gatunek, który dotarł do Polski

Szerszeń żółtonogi pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej. W Europie pojawił się po raz pierwszy we Francji w 2004 roku, a następnie stopniowo rozprzestrzeniał się na kolejne kraje. W październiku 2026 roku jego obecność została potwierdzona również w Polsce. Pierwsze rozpoznane stanowisko znajdowało się w Wielkiej Wsi pod Krakowem, gdzie znaleziono gniazdo tego gatunku.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska zwraca uwagę na zagrożenia związane z rozprzestrzenianiem się tego inwazyjnego gatunku obcego. Szerszeń żółtonogi jest drapieżnikiem polującym między innymi na pszczoły miodne, ale jego ofiarami padają również dzikie zapylacze i inne owady. Może w ten sposób osłabiać rodzime ekosystemy oraz powodować straty w gospodarstwach pszczelarskich.

Gatunek znajduje się na unijnej liście inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii Europejskiej, podlegających szybkiej eliminacji.

Jak rozpoznać szerszenia żółtonogiego?

Rozpoznanie gatunku ma istotne znaczenie, ponieważ szerszeń żółtonogi może zostać pomylony z występującym naturalnie w Polsce szerszeniem europejskim (Vespa crabro).

Najbardziej charakterystyczne cechy szerszenia żółtonogiego to:

• ciemne, niemal czarne ubarwienie tułowia – wyraźnie odróżniające go od bardziej rudobrązowego szerszenia europejskiego;
• ciemny odwłok z szeroką pomarańczowo-żółtą przepaską na jednym z segmentów;
• żółte końcówki nóg, przypominające charakterystyczne skarpetki;
• wielkość około 2–3,5 cm u dorosłych osobników.

Szerszeń europejski ma natomiast bardziej żółte ubarwienie odwłoka i tułowia oraz charakterystyczne rdzawobrązowe elementy na głowie i tułowiu.

Warto pamiętać, że samo podobieństwo owada do szerszenia żółtonogiego nie wystarcza do potwierdzenia jego przynależności gatunkowej. Dlatego podejrzane obserwacje powinny być dokumentowane i przekazywane odpowiednim instytucjom.

Co zrobić, gdy zauważysz szerszenia żółtonogiego?

Ministerstwo Klimatu i Środowiska zwraca uwagę na konieczność odpowiedniego reagowania na pojawienie się tego gatunku. Przede wszystkim nie należy podejmować prób chwytania owada ani samodzielnego zwalczania jego gniazda.

W przypadku zauważenia osobnika przypominającego szerszenia żółtonogiego warto:

1. Zachować bezpieczną odległość od owada.
2. Jeśli jest to możliwe bez narażania się na użądlenie, wykonać zdjęcie lub krótki film.
3. Zanotować dokładną lokalizację i datę obserwacji.
4. Zgłosić podejrzenie występowania gatunku do właściwej Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (RDOŚ) oraz odpowiedniego urzędu gminy lub miasta.

Jeżeli uda się zaobserwować kierunek lotu owada, warto również przekazać tę informację. Może ona pomóc specjalistom w odnalezieniu gniazda.

Znalazłeś gniazdo? Nie próbuj usuwać go samodzielnie

Szczególnej ostrożności wymaga sytuacja, w której na drzewie, budynku lub innym obiekcie zostanie zauważone gniazdo przypominające gniazdo szerszenia żółtonogiego.

W takim przypadku należy:

• zachować odpowiedni dystans;
• nie dotykać gniazda ani nie próbować go strącać;
• nie potrząsać drzewem lub jego gałęziami;
• nie stosować samodzielnie środków owadobójczych;
• nie podejmować prób likwidacji gniazda bez udziału odpowiednio przygotowanych służb.

Naruszenie gniazda może sprowokować robotnice do jego obrony, co wiąże się z ryzykiem licznych użądleń. Zgłoszenie obserwacji pozwala odpowiednim instytucjom ocenić sytuację i podjąć działania zaradcze.

Czy szerszeń żółtonogi jest bardziej niebezpieczny dla człowieka niż szerszeń europejski?

Pojawienie się szerszenia żółtonogiego w Polsce nie oznacza, że należy się szczególnie obawiać każdego spotkania z tym owadem. Jak podkreśla Ministerstwo Klimatu i Środowiska, gatunek ten nie jest bardziej agresywny wobec ludzi niż występujący naturalnie w Polsce szerszeń europejski. Podobne są również skutki ich użądleń. Nie ma więc podstaw, aby traktować szerszenia żółtonogiego jako szczególne zagrożenie dla człowieka tylko ze względu na jego inwazyjny status.

Nie oznacza to jednak, że można lekceważyć jego obecność. Podobnie jak inne szerszenie, może bronić swojego gniazda, dlatego nie należy się do niego zbliżać ani podejmować prób jego usuwania. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby uczulone na jad owadów błonkoskrzydłych. W ich przypadku użądlenie może wywołać poważną reakcję alergiczną, wymagającą natychmiastowej pomocy medycznej.

Zagrożenie dla pszczół i rodzimych owadów

Szerszeń żółtonogi poluje przede wszystkim na pszczoły miodne, które chwyta w locie. Może w ten sposób osłabiać rodziny pszczele, ograniczać aktywność robotnic i powodować straty w pasiekach.

Jego ofiarami są również dzikie owady zapylające oraz inne gatunki owadów. W przypadku zadomowienia się i rozprzestrzenienia szerszenia żółtonogiego w Polsce może to negatywnie wpłynąć na lokalną bioróżnorodność.

Pojawienie się nowego gatunku wymaga więc czujności nie tylko ze strony pszczelarzy, ale również zarządców terenów zieleni, właścicieli nieruchomości, firm komunalnych i osób zajmujących się utrzymaniem parków oraz ogrodów.

Obserwacja i zgłaszanie zamiast samodzielnego zwalczania

Ostrzeżenie Ministerstwa Klimatu i Środowiska przypomina, że rozpoznawanie i monitorowanie inwazyjnych gatunków obcych ma znaczenie dla ochrony rodzimej przyrody. W przypadku szerszenia żółtonogiego szczególnie ważne jest szybkie przekazywanie informacji o podejrzanych obserwacjach i lokalizacji gniazd.

Osoby odpowiedzialne za utrzymanie terenów zielonych powinny zwracać uwagę na nietypowe owady oraz gniazda pojawiające się na drzewach i obiektach infrastruktury. Nie oznacza to jednak konieczności samodzielnego podejmowania działań. Najważniejsze jest zachowanie bezpieczeństwa, udokumentowanie obserwacji i powiadomienie właściwych instytucji.

Jeśli zauważysz owada przypominającego szerszenia żółtonogiego, nie próbuj go łapać ani zabijać. Najlepiej wykonać zdjęcie lub krótki film z bezpiecznej odległości, a następnie zanotować datę i dokładne miejsce obserwacji. Jeżeli uda się zaobserwować kierunek lotu owada, również warto przekazać tę informację.

Podejrzenie występowania inwazyjnego gatunku obcego należy zgłosić do właściwego miejscowo urzędu gminy lub miasta (wójta, burmistrza albo prezydenta miasta). Informację można przekazać pisemnie, elektronicznie, np. pocztą e-mail lub przez elektroniczną skrzynkę podawczą. Zgłoszenie powinno zawierać:

• imię i nazwisko oraz dane kontaktowe zgłaszającego;

• nazwę podejrzewanego gatunku – szerszeń żółtonogi (Vespa velutina nigrithorax);

• datę i dokładną lokalizację obserwacji;

• informację o liczbie zauważonych osobników, jeśli można ją określić;

• fotografię potwierdzającą obserwację, jeśli udało się ją wykonać.

Zgłoszenie pozwoli właściwym instytucjom zweryfikować obserwację i podjąć odpowiednie działania. Warto również pamiętać, że szerszeń żółtonogi podlega szybkiej eliminacji, a działania zaradcze należą do kompetencji właściwych organów ochrony środowiska.