System kaucyjny w 2026 bije rekordy: 520 mln opakowań. Kartony po sokach też będą z kaucją?

fot. Ministerstwo Klimatu i Środowiska

Ministerstwo Klimatu i Środowiska podsumowało pierwsze miesiące działania systemu kaucyjnego w 2026 roku, kiedy to wszedł w fazę pełnej mocy. Tylko w pierwszym kwartale Polacy oddali ponad pół miliarda opakowań. A resort nie wyklucza rozszerzenia systemu o kolejne frakcje.

Rekordowe statystyki: Jak system kaucyjny w 2026 funkcjonuje w Polsce?

Polacy bardzo szybko przystosowali się do nowych nawyków ekologicznych – tak uważa Anita Sowińska, wiceministra klimatu i środowiska. W połowie kwietnia jej resort podsumował pierwsze trzy miesiące systemu kaucyjnego w 2026 r. Jest to o tyle ważne, że od stycznia system działa już w pełnej formie.

– System kaucyjny działa z pełną mocą od ponad trzech miesięcy i realnie zmienia codzienne nawyki konsumentów – mówi Anita Sowińska, wiceministra klimatu i środowiska.

Resort na potwierdzenie tej tezy przedstawił także dane. Wynika z nich, że od początku stycznia 2026 roku obserwujemy gwałtowny wzrost liczby opakowań, które wracają do powtórnego przetworzenia. Od początku funkcjonowania systemu Polacy oddali już około 520 milionów opakowań. Jednak z każdym tygodniem ta skala szybko rośnie.

– W połowie marca informowaliśmy, że było ich 300 milionów. Więc widać wyraźny postęp. W ciągu dwóch tygodni liczba zebranych opakowań wzrosła o 66 procent. Szacujemy, że miesięcznie będziemy zbierać około pół miliarda sztuk opakowań – dodaje Anita Sowińska.

Gdzie oddać opakowania kaucyjne? Sieć punktów w całym kraju

Na efektywność systemu kaucyjnego duży wpływ ma liczba punktów zwrotu opakowań objętych kaucją. Pod tym względem system również szybko się rozwija i obecnie są aż 52 tysiące miejsc, gdzie mogą zostawić opakowania kaucyjne.

Natomiast najpopularniejszym rozwiązaniem okazały się automatyczne urządzenia RVM (recyklomaty), które popularnie są nazywane kaucjomatami lub butelkomatami. Według resortu klimaty, automaty te obsługują aż 78 proc. całego strumienia zwracanych opakowań kaucyjnych. Dodatkowo warto zwrócić uwagę, że w Polsce działa niemal 10 tys. butelkomatów. Z tych dwóch danych wynika, że recyklomaty pozwalają na bardzie efektywną zbiórkę i po części odpowiadają za to jak wygląda system kaucyjny w 2026 r. w Polsce.

– Do końca roku pojawi się pewnie około 12–14 tys. maszyn. W perspektywie najbliższych dwóch–trzech lat osiągniemy pełne nasycenie rynku maszynami do zwrotu – prognozuje Piotr Okurowski, prezes Kaucja.pl – Krajowego Systemu Kaucyjnego w rozmowie z agencją Newseria.

Małe sklepy wchodzą w system kaucyjny w 2026 r. Jakie są korzyści i obowiązki?

Jednak system to nie tylko nowoczesne maszyny, ale przede wszystkim szeroka sieć punktów zbiórki ręcznej. W ponad 40 tysiącach sklepów zwrotu można dokonać bezpośrednio u pracownika, co jest równie skuteczną metodą odzyskania kaucji. Z tego powodu brak kaucjomatu w danej placówce wcale nie oznacza, że klient nie odejdzie z kwitkiem. Sklepy mają bowiem obowiązek przyjąć opakowania kaucyjne w zbiórce ręcznej, jeśli urządzenie jest zapełnione lub chwilowo nieczynne.

Choć ustawowy obowiązek zbiórki opakowań dotyczy dużych marketów (powyżej 200 mkw.), to również mniejsze sklepy dołączają do systemu. Już 24 tysiące małych punktów handlowych zdecydowało się dobrowolnie przyjmować opakowania kaucyjne. A to oznacza, że niemal połowa wszystkich miejsc zwrotu w Polsce obsługuje tzw. mały handel.

Dla lokalnych sklepów jest to szansa na przyciągnięcie stałych klientów, którzy przy okazji oddawania butelek dokonują codziennych zakupów. Dodatkowo, właściciele mniejszych placówek czerpią z tego tytułu bezpośrednie korzyści finansowe. Udział w mechanizmie wiąże się z otrzymywaniem tzw. opłaty handlingowej, która stanowi dodatkowy przychód dla biznesu. Z tego powodu system kaucyjny w 2026 roku stał się dla wielu lokalnych przedsiębiorców elementem budowania przewagi konkurencyjnej.

Problemy z logistyką największą bolączką systemu

Jednak system kaucyjny w 2026 r. wciąż jeszcze jest na etapie rozruchu i ma wiele „chorób wieku dziecięcego”. Widać to również po wynikach z badania zrealizowanego przez Instytut Badań Opinii IQS. Co prawda, aż 62 proc. ankietowanych korzysta z systemu kaucyjnego, z czego 40 proc. robi to regularnie, to jednak wiele osób wskazuje na pewne problemy z tym związane.

Dla aż 46 proc. badanych największym wyzwaniem i uciążliwością jest przechowywanie opakowań kaucyjnych w domu. Kolejne 41 proc. ankietowanych wskazuje na nieczynne butelkomaty jako ważny problem. Natomiast 32 proc. ankietowanych skarży się na dużą odległość od punktów zbiórki. Również 32 proc. uważa, że bolączką systemu kaucyjnego są zapchane recyklomaty. Dodatkowo warto zwrócić uwagę, że spośród niezbierających opakowań aż 34 proc. przyznało, że brak punktów zwrotu w okolicy jest dla nich głównym wyzwaniem.

– Jako operatorzy patrzymy na rozwój infrastruktury jako proces, który ma swoje etapy i postępuje zgodnie z założonym planem. Natomiast konsument może to widzieć jako niedogodność. Udaje się z opakowaniami do maszyny, których nie ma tak wiele, jak powinno być. One mogą być zapchane i kilka razy dziennie wymagają opróżnienia. To są bolączki wieku dziecięcego, o których wiemy i je rozumiemy. Natomiast konsument oczekuje i ma do tego pełne prawo, żeby system działał idealnie od pierwszego dnia – komentuje Piotr Okurowski, prezes Kaucja.pl

Natomiast posłanka Gabriela Lenartowicz z Koalicji Obywatelskiej wskazuje na konieczność zmian w sposobie odzyskiwania kaucji. Według niej, powinna być możliwość kasowania kaucji za pomocą karty kredytowej lub od razu przy kasie.

– Bony cieszą się złą oceną. Zwłaszcza że one mają swoją żywotność. I to nie tylko formalną, ale też fizyczną ze względu na jakość wydruku – podkreśla Gabriela Lenartowicz.

Czy system kaucyjny będzie rozszerzony o kolejne frakcje?

Jednak rozwój infrastruktury być może będzie musiał przyspieszyć ze względu na możliwość włączenia do systemu kolejnych frakcji. Dotyczy to zwłaszcza opakowań wielomateriałowych na napoje, czyli np. kartonów na soki.

– Analizujemy zgłaszane w tym zakresie postulaty jednak temat ten musi zostać poddany dyskusji w gronie eksperckim. Objęcie systemem kolejnej frakcji, obok dodatkowego obciążenia sklepów oraz zmniejszenia strumienia danych odpadów w systemie komunalnym, wymagałoby istotnych inwestycji w infrastrukturę. Obecnie systemy kaucyjne zaplanowane są dla frakcji jasno wskazanych w ustawie i dla tych strumieni budowana jest infrastruktura i logistyka. Jednak ministerstwo nie wyklucza zmian w tym zakresie w kolejnych latach funkcjonowania systemu – wskazuje Anita Swoińska w odpowiedzi na interpelację posła Grzegorza Matusiaka.

Resort podejmie decyzję o ewentualnych zmianach prawa jeszcze w 2026 r.

Kaucja bez paragonu – jak odebrać pieniądze w małym sklepie?

Dodatkowo warto przypomnieć, że system kaucyjny w 2026 roku działa w modelu bezparagonowym. Oznacza to, że aby odzyskać kaucję, nie musimy okazywać dowodu zakupu napoju w danej placówce. Sklepy uczestniczące w systemie mają obowiązek przyjąć opakowanie posiadające znak kaucji i to niezależnie od tego, czy dany produkt znajduje się w ich aktualnej ofercie.

Natomiast wysokość zwrotu musi zawsze odpowiadać kwocie wskazanej na etykiecie produktu, a informacja o stawkach powinna być widoczna przy półce z napojami. W przypadku korzystania z automatów, klient otrzymuje bon, który na jego życzenie musi zostać wymieniony na gotówkę w kasie sklepu. Jeśli jednak napotkamy jakiekolwiek trudności, pamiętajmy, że przedsiębiorca ma obowiązek udostępnić w widocznym miejscu jasne zasady zwrotu i sposób odzyskania pieniędzy. Dzięki temu opakowania kaucyjne stają się cennym surowcem, a nie uciążliwym odpadem.

Warto również pamiętać o stawkach za poszczególne opakowania kaucyjne:

• Butelki plastikowe: 0,50 zł;
• Metalowe puszki: 0,50 zł;
• Butelki szklane: 1 zł.

To także Cię zainteresuje: Odpady przestaną być zmorą mieszkańców? PSZOK odbierze je spod domu, a nawet naprawi.

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Sejm, Newseria