Urzędy wciąż niedostępne. Miażdżący raport NIK z kontroli polskich samorządów
Żadna ze zbadanych przez Najwyższą Izbę Kontroli samorządowych stron internetowych nie spełniała wszystkich kryteriów dostępności cyfrowej, a w ponad 87% urzędów wykryto istotne bariery architektoniczne i informacyjno-komunikacyjne. Najnowszy raport NIK o dostępności pokazuje, że osoby ze szczególnymi potrzebami nadal napotykają trudności w samodzielnym korzystaniu z usług publicznych.
Najwyższa Izba Kontroli przeanalizowała 16 jednostek samorządu terytorialnego – gmin i starostw powiatowych – z województw kujawsko-pomorskiego, zachodniopomorskiego, podkarpackiego i opolskiego. Jak wskazuje raport NIK o dostępności, działania podejmowane przez samorządy były niewystarczające do spełnienia minimalnych wymagań ustawowych w zakresie dostępności architektonicznej, cyfrowej oraz informacyjno-komunikacyjnej.
Jak podkreśla Bartłomiej Pograniczny, rzecznik prasowy NIK:
„Choć urzędy mają służyć wszystkim mieszkańcom, wiele z nich wciąż nie zapewnia samodzielnego korzystania z usług publicznych osobom ze szczególnymi potrzebami. NIK skontrolowała 16 jednostek z terenu czterech województw: kujawsko-pomorskiego, zachodniopomorskiego, podkarpackiego i opolskiego. Raport pokazuje, że działania podejmowane w skontrolowanych samorządach w latach 2019–2025 okazały się niewystarczające do spełnienia minimalnych ustawowych wymagań w zakresie dostępności”.
Spis treści
Raport NIK o dostępności wskazuje na liczne bariery architektoniczne
W 14 z 16 skontrolowanych jednostek stwierdzono niezgodność z wymogami ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Ponad 80% zbadanych budynków – 17 z 21 obiektów – nie spełniało co najmniej dwóch z pięciu podstawowych warunków dostępności.
Do najczęściej stwierdzanych problemów należały:
- zbyt wysokie progi w drzwiach, przekraczające dopuszczalne 2 cm;
- zbyt wąskie korytarze i drzwi do gabinetów, utrudniające poruszanie się osobom na wózkach;
- brak wind lub innych rozwiązań umożliwiających dostęp do wszystkich kondygnacji;
- brak informacji o rozkładzie pomieszczeń w formie wizualnej, dotykowej lub głosowej;
- niewystarczające przygotowanie do ewakuacji osób z niepełnosprawnościami.
W 11 budynkach nie zapewniono informacji o rozkładzie pomieszczeń w formie wizualnej, dotykowej lub głosowej. Z kolei w 12 z 21 budynków nie zadbano o odpowiednie procedury ewakuacyjne dla osób z niepełnosprawnościami.
Kontrolerzy odnotowali również inne uchybienia, takie jak brak odpowiednio dostosowanych toalet, zbyt wysokie lady w punktach obsługi czy brak kontrastowych oznaczeń na szklanych drzwiach.
Dostępność cyfrowa: żadna strona nie spełniła wszystkich wymagań
Raport NIK o dostępności zwraca szczególną uwagę na problemy związane z dostępnością cyfrową. Kontrolerzy sprawdzili 34 strony internetowe należące do skontrolowanych instytucji i żadna z nich nie spełniała wszystkich wymagań kryteriów dostępności cyfrowej.
Na 24 stronach pojawiły się elementy graficzne bez opisów umożliwiających ich odczytanie przez programy asystujące wykorzystywane przez osoby niewidome. Na 10 stronach brakowało opisów dźwiękowych lub tekstowych do materiałów multimedialnych, a na kolejnych 10 zawartość stawała się niewidoczna po znacznym powiększeniu ekranu. Dodatkowo cztery strony przekazywały ważne informacje wyłącznie za pomocą kolorów lub odwołań do kolorów.
Problemy z dostępnością informacyjno-komunikacyjną
Jak wskazuje raport NIK o dostępności, ponad 87% skontrolowanych jednostek nie spełniało również wymogów dotyczących dostępności informacyjno-komunikacyjnej. W wielu urzędach brakowało urządzeń wspomagających słyszenie, takich jak pętle indukcyjne.
Samorządy często nie publikowały również informacji o swojej działalności w formacie łatwym do czytania i zrozumienia (Easy-to-Read). Brakowało też materiałów dostępnych w polskim języku migowym.
NIK zwróciła także uwagę na nieprawidłowości w sprawozdawczości. W 12 urzędach raporty o stanie zapewniania dostępności zawierały dane niezgodne ze stanem faktycznym. Również deklaracje dostępności cyfrowej nie spełniały wszystkich wymogów formalnych i technicznych.
Raport NIK o dostępności: potrzebne zmiany w przepisach
Trzeba zauważyć, by kontrolerzy odnotowali również pozytywne przykłady działań. Przykład może stanowić skuteczna współpraca z konserwatorami zabytków przy usuwaniu barier architektonicznych. Inny przykład to aktywna działalność zespołów ds. dostępności, skala stwierdzonych nieprawidłowości skłoniła Izbę do przedstawienia wniosków legislacyjnych.
Najwyższa Izba Kontroli zwróciła się do Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej o zmianę definicji dostępności w ustawie. Chodzi o to, aby większy nacisk położono na projektowanie uniwersalne. NIK postuluje również doprecyzowanie wytycznych dotyczących realizacji obowiązków związanych z zapewnianiem dostępności przez samorządy oraz podmioty wykonujące zadania publiczne.
Raport NIK o dostępności: podsumowanie
Raport NIK o dostępności pokazuje, że mimo podejmowanych działań wiele urzędów nadal nie zapewnia osobom ze szczególnymi potrzebami pełnego i samodzielnego dostępu do usług publicznych, do czego zobowiązują je obowiązujące przepisy. Kontrola wykazała liczne bariery architektoniczne, cyfrowe i informacyjno-komunikacyjne, a żadna ze sprawdzonych stron internetowych nie spełniała wszystkich wymogów dostępności. Najwyższa Izba Kontroli wskazuje na konieczność skuteczniejszego wdrażania standardów dostępności oraz zmian w przepisach. Dzięki temu będą one lepiej odpowiadać na potrzeby osób z niepełnosprawnościami i innych grup wymagających wsparcia.
Źródło: NIK
