Poziomy recyklingu wg PIGO – orzeczenia potwierdzają argumenty Izby

fot. Munipro.pl

Kolejne orzeczenie Krajowej Izby Odwoławczej zwraca uwagę na problem przerzucania na firmy odpadowe odpowiedzialności za osiąganie ustawowych poziomów recyklingu. Polska Izba Gospodarki Odpadami apeluje o pilne zmiany przepisów, dostosowanie wymagań przetargowych do realiów oraz podział odpowiedzialności odpowiadający faktycznym możliwościom gmin i przedsiębiorców.

Osiąganie wymaganych poziomów recyklingu to jedno z największych wyzwań stojących przed gminami i przedsiębiorstwami zajmującymi się gospodarką odpadami. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy odpowiedzialność za realizację ustawowych wskaźników zostaje w praktyce przeniesiona na firmy odbierające i zagospodarowujące odpady, mimo że nie mają one wpływu na wszystkie czynniki decydujące o końcowym wyniku. Kolejne orzeczenie Krajowej Izby Odwoławczej ponownie podważa zasadność takich praktyk. Polska Izba Gospodarki Odpadami wykorzystuje tę sprawę, by przypomnieć o potrzebie zmian w przepisach i bardziej sprawiedliwego podziału odpowiedzialności.

KIO ponownie kwestionuje nierealne wymagania wobec firm odpadowych

Krajowa Izba Odwoławcza ponownie zajęła się problemem zapisów przetargowych, które nakładają na przedsiębiorców obowiązek osiągnięcia określonych poziomów recyklingu. W sprawie Gminy Strzelno, rozstrzygniętej 14 września 2026 r. (sygn. KIO 3654/26), Izba nakazała usunięcie postanowień wymagających od wykonawcy osiągnięcia poziomów nierealnych w lokalnych warunkach oraz powiązanych z nimi kar umownych.

Orzeczenie, na które zwraca uwagę Polska Izba Gospodarki Odpadami (PIGO), wpisuje się w trwającą dyskusję o odpowiedzialności za realizację obowiązków związanych z recyklingiem. Zdaniem Izby problem nie sprowadza się do pojedynczych postępowań, lecz dotyczy szerszej praktyki stosowanej w zamówieniach publicznych.

Odpowiedzialność za recykling – gmina czy przedsiębiorca?

PIGO podkreśla, że ustawowy obowiązek osiągania poziomów recyklingu spoczywa na gminach. Firmy odbierające i zagospodarowujące odpady realizują zadania w ramach gminnego systemu, ale nie kontrolują wszystkich czynników wpływających na ostateczny wynik.

Szczególne znaczenie mają jakość segregacji odpadów przez mieszkańców oraz sposób organizacji lokalnego systemu gospodarowania odpadami. Przedsiębiorca nie może samodzielnie zagwarantować, że wszystkie odpady zostaną prawidłowo posegregowane i skierowane do odpowiednich procesów przetwarzania.

Dlatego PIGO sprzeciwia się automatycznemu przenoszeniu na wykonawców pełnej odpowiedzialności finansowej za nieosiągnięcie ustawowych poziomów recyklingu. W ocenie Izby wymagania przetargowe powinny uwzględniać rzeczywiste możliwości przedsiębiorców i warunki funkcjonowania konkretnego systemu.

PIGO apeluje o ograniczenie niedozwolonych klauzul w przetargach

Problem nie jest nowy. Już 21 sierpnia 2025 r. PIGO wystąpiła do Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych w sprawie tzw. klauzul abuzywnych, czyli postanowień nakładających na wykonawców obowiązek osiągania poziomów recyklingu i kar za ich nieosiągnięcie.

Izba wnioskowała o uznanie takich zapisów za niezgodne z art. 433 Prawa zamówień publicznych oraz o publiczne wskazanie przykładów niedozwolonych postanowień.

Według PIGO uwzględnienie takich klauzul na liście niedozwolonych zapisów pomogłoby ograniczyć liczbę sporów pomiędzy gminami a przedsiębiorcami. Zamawiający mogliby wcześniej eliminować wadliwe postanowienia z dokumentacji przetargowej, a firmy uniknęłyby kosztów kolejnych odwołań i postępowań.

Poziomy recyklingu – konieczna pilna korekta przepisów

Drugim ważnym postulatem PIGO jest dostosowanie krajowych poziomów recyklingu do derogacji uzyskanej z Komisji Europejskiej. Izba apeluje o obniżenie wymaganego poziomu z 55% do 50% za 2025 r. oraz odpowiednie dostosowanie wymagań na lata 2026–2029.

PIGO już 3 marca 2026 r. wystąpiła w tej sprawie, również do Ministerstwa Klimatu i Środowiska, domagając się odrębnej i pilnej nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Izba ostrzega, że utrzymywanie wymagań niedostosowanych do realnych możliwości systemu może prowadzić do kolejnych problemów finansowych i prawnych. Gminy pozostają bowiem pod presją realizacji ustawowych obowiązków, a przedsiębiorcy mogą być obciążani konsekwencjami wyników, na które mają jedynie częściowy wpływ.

Poziomy recyklingu wg PIGO: dlaczego Izba sprzeciwia się powiązaniu zmian z projektem UC100?

Zdaniem PIGO nie należy uzależniać korekty poziomów recyklingu od losów rozbudowanego projektu UC100, dotyczącego reformy systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP).

Izba wskazuje, że takie rozwiązanie może niepotrzebnie opóźnić wejście w życie potrzebnych zmian. W konsekwencji gminy i przedsiębiorcy nadal będą funkcjonować w warunkach niepewności, a obowiązujące wymagania mogą prowadzić do kolejnych postępowań dotyczących kar i odpowiedzialności za niewykonanie obowiązków.

PIGO podtrzymuje zatem postulat wyłączenia korekty poziomów recyklingu z projektu UC100 i przeprowadzenia jej w ramach odrębnej, krótkiej nowelizacji.

Poziomy recyklingu wg PIGO: potrzeba współpracy gmin i przedsiębiorców

Stanowisko PIGO zwraca uwagę na istotny problem funkcjonowania gospodarki odpadami: poprawa wyników recyklingu nie zależy wyłącznie od przedsiębiorstwa realizującego odbiór i zagospodarowanie odpadów.

Znaczenie mają również jakość selektywnej zbiórki, zachowania mieszkańców, organizacja systemu gminnego oraz warunki umożliwiające skuteczne przetwarzanie poszczególnych frakcji.

Kolejne orzeczenie KIO pokazuje, że wymagania przetargowe muszą być powiązane z rzeczywistymi możliwościami wykonawców. Nie powinny zastępować systemowych rozwiązań ani przenosić na firmy odpowiedzialności za wszystkie elementy, na które nie mają wpływu.

Dla samorządów i przedsiębiorstw komunalnych oznacza to potrzebę uważnego analizowania zapisów przetargowych, zasad naliczania kar oraz podziału obowiązków w umowach. Jednocześnie bez pilnych zmian legislacyjnych i lepszej organizacji selektywnej zbiórki trudno oczekiwać trwałej poprawy poziomów recyklingu.

Źródło: Polska Izba Gospodarki Odpadami – PIGO: wyroki nie zastąpią pilnych zmian przepisów o recyklingu.