Plan dla Puszczy Białowieskiej z akceptacją UNESCO. Czy to koniec wieloletniego sporu?
Polska zrealizowała zobowiązanie wobec UNESCO, a ochrona Puszczy Białowieskiej zyskała nowe, trwałe podstawy. Ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska podpisała Plan Zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa Puszcza Białowieska. Co ważne, dokument ten wcześniej uzyskał akceptację Centrum Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Plan zarządzania Puszczą Białowieską powstał na podstawie szerokich analiz oraz konsultacji społecznych. Dlatego zawarte w nim wytyczne wyznaczają kierunki ochrony tego unikatowego obszaru na najbliższe 25 lat, czyli do 2051 roku. Ponadto przyjęcie planu to realizacja zobowiązania wynikającego z wpisania całej Puszczy Białowieskiej na Listę Światowego Dziedzictwa w 2014 roku.
Spis treści
Co zmienia nowy plan zarządzania? Trzy kluczowe filary
Zintegrowany plan zarządczy to kompleksowe opracowanie składające się ze 184 stron i 11 załączników. Co więcej, uwzględniają one rekomendacje UNESCO oraz Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN). Dlatego założenia dokumentu opierają się na trzech obszarach:
Prymat ochrony procesów naturalnych.
Na podstawie podpisanego Planu aż 96% powierzchni polskiej części Puszczy Białowieskiej zostanie oddane we władanie procesom naturalnym. Dla porównania, dotychczas było to jedynie 37%. Na obszarze tym całkowicie wykluczona zostanie tradycyjnie rozumiana gospodarka leśna oraz polowania. Ma to pozwolić zachować ekosystemy dla przyszłych pokoleń w możliwie niezmienionej i pierwotnej formie.Wiceminister Mikołaj Dorożała tak opisuje to podejście:
Plan Zarządzania dla Puszczy Białowieskiej to nie tylko ochrona cennego dziedzictwa przyrodniczego. To także konkretne działania na rzecz zwiększania retencji wody, odtwarzania naturalnych procesów i ograniczania presji człowieka na najcenniejsze obszary. Będziemy sukcesywnie usuwać nieużytkowane drogi, rozwijać projekty zatrzymywania wody i wdrażać rozwiązania, które pozwolą lepiej chronić ten wyjątkowy las w czasach kryzysu klimatycznego. Puszcza żyje, zmienia się i odzyskuje swoją naturalną dynamikę – naszym zadaniem jest jej w tym nie przeszkadzać
Ochrona unikatowej bioróżnorodności.
Dokument precyzyjnie wskazuje istniejące oraz potencjalne ryzyka w zarządzaniu obszarem. W rezultacie priorytetem staje się ochrona grup organizmów kształtujących ekosystem puszczy. Trzeba podkreślić, że jest on siedliskiem tysięcy gatunków – w tym ponad 3 500 gatunków grzybów, ponad 12 000 bezkręgowców, 250 gatunków ptaków oraz 59 gatunków ssaków, na czele z żubrem.Wsparcie dla regionu i dialog społeczny
Niewątpliwie istotnym jest, że plan zachowuje dotychczasowe zasady dostępu do Puszczy. Ponadto w pełni uwzględnia potrzeby lokalnych społeczności. Działaniom tym towarzyszy wsparcie finansowe dla samorządów w ramach subwencji ogólnej uwzględniającej potrzeby ekologiczne (w kwocie 21,6 mln zł).
Następne kroki: czas na implementację
Podpisanie dokumentu wyznacza nowy standard zarządzania obszarami chronionymi w Polsce. O doniosłości tego kroku mówi ministra Paulina Hennig-Kloska:
Po 12 latach prac mamy to! Podpisaliśmy Plan Zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa UNESCO Puszcza Białowieska. To historyczny dokument wypracowany w dialogu z naukowcami, samorządami, lokalną społecznością i ekspertami UNESCO. Wspólnie uzgodniliśmy przyszłość jednego z najcenniejszych przyrodniczo miejsc w Europie. To dowód, że ochrona przyrody może być oparta na wiedzy, dialogu i porozumieniu.
Plan Zarządzania zostanie teraz oficjalnie przekazany podmiotom odpowiedzialnym za jego bezpośrednie wdrażanie oraz nadzór nad strefą buforową. Należą do nich: Białowieski Park Narodowy, Nadleśnictwo Białowieża, Nadleśnictwo Browsk, Nadleśnictwo Hajnówka oraz lokalne samorządy. Kolejnym ważnym etapem będzie rok 2027, na który zaplanowano oficjalną misję przedstawicieli UNESCO i IUCN do Puszczy Białowieskiej. Co ważne, jej celem będzie ocena postępów we wdrażaniu zapisów planu.
Plan dla Puszczy Białowieskiej z akceptacją UNESCO: podsumowanie
Podpisanie Planu Zarządzania to przełomowy moment, który po 12 latach od wpisania Puszczy Białowieskiej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO kończy okres niepewności i sporów. Dokument ten, poparty przez ponad 90% społeczeństwa i wypracowany w szerokim dialogu, oddaje aż 96% polskiej części Puszczy we władanie procesom naturalnym. Stanowi on nowy standard zarządzania, który skutecznie łączy bezkompromisową ochronę unikatowej przyrody z realnym wsparciem finansowym dla rozwoju lokalnych samorządów.
Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska
