Nowelizacja ustawy opakowaniowej 2026: Kluczowe zmiany dla producentów i JST

Nowelizacja ustawy opakowaniowej 2026 zmienia układ sił w systemie kaucyjnym i rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Do końca 2028 r. przedsiębiorcy mogą działać poza operatorem centralnym, dlatego system EPR będzie funkcjonował w modelu mieszanym. Zmiana dotyczy sposobu liczenia poziomów zbierania oraz relacji między producentami a handlem. W rezultacie skutki odczują zarówno rynek napojów, jak i jednostki samorządu terytorialnego.

Nowelizacja ustawy opakowaniowej 2026, ogłoszona w Dz.U. 2026 poz. 174, modyfikuje przepisy ustawy z 13 czerwca 2013 r., ponieważ wprowadza dobrowolność przystąpienia do systemu kaucyjnego utworzonego przez podmiot reprezentujący do 31 grudnia 2028 r. Jednocześnie ustawodawca precyzuje metodę obliczania poziomu selektywnego zbierania opakowań oraz nakłada obowiązek notyfikacji ministra właściwego do spraw klimatu w przypadku wyboru systemu własnego. Dzięki temu państwo wzmacnia nadzór nad rynkiem, natomiast producenci zyskują czas na dostosowanie modeli operacyjnych. Jednak okres przejściowy może oznaczać rozproszenie strumienia surowców, co bezpośrednio wpływa na konstrukcję finansową EPR oraz stabilność systemu komunalnego.

Co zmienia nowelizacja 2026

Nowelizacja ustawy opakowaniowej 2026 wprowadza trzy zasadnicze zmiany legislacyjne.

Po pierwsze, przystąpienie do systemu kaucyjnego utworzonego przez podmiot reprezentujący ma charakter dobrowolny do 31 grudnia 2028 r. Wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje mogą więc wybrać model działania, ponieważ ustawodawca dopuszcza zarówno udział w systemie ogólnokrajowym, jak i tworzenie systemów własnych.

Po drugie, ustawa doprecyzowuje sposób obliczania poziomu selektywnego zbierania opakowań. Jeżeli przedsiębiorca prowadzi własny system, poziom ten stanowi iloraz liczby opakowań odebranych w danym roku oraz liczby opakowań z produktem przekazanych do odbiorcy w tym samym okresie, wyrażony w procentach. Dzięki temu metodologia raportowania staje się jednoznaczna, a organy nadzoru mogą skuteczniej kontrolować realizację obowiązków.

Po trzecie, wprowadzający, który nie przystąpi do systemu operatora, musi zawiadomić ministra właściwego do spraw klimatu o zamiarze samodzielnego osiągania poziomów zbierania. Obowiązek ten należy zrealizować w terminie trzech miesięcy od pierwszego wprowadzenia produktu objętego systemem. Tym samym państwo wzmacnia nadzór instytucjonalny nad rynkiem.

Nowelizacja ustawy opakowaniowej 2026 a EPR

Nowelizacja ustawy opakowaniowej 2026 wpływa bezpośrednio na konstrukcję rozszerzonej odpowiedzialności producenta. System EPR w sektorze napojów będzie działał w modelu równoległym, ponieważ ustawodawca nie wprowadza pełnej centralizacji do 2028 r.

Z perspektywy finansowej producenci zyskują większą elastyczność operacyjną. Mogą oni optymalizować koszty w zależności od wybranego modelu, natomiast rynek może ulec fragmentacji. W rezultacie redystrybucja środków przeznaczonych na zbieranie i recykling może być mniej przewidywalna niż w modelu scentralizowanym.

Jednocześnie nowelizacja rozszerza obowiązki sprawozdawcze w ustawie o odpadach. Podmioty muszą raportować ilości opakowań przekazanych do odbiorcy oraz ilości opakowań odebranych, dlatego administracja publiczna uzyska bardziej szczegółowe dane. Transparentność systemu wzrasta, jednak zwiększa się także zakres obowiązków administracyjnych po stronie przedsiębiorców.

Wpływ na JST i system komunalny

Nowelizacja ustawy opakowaniowej 2026 oddziałuje na JST pośrednio, ale konsekwencje mogą być finansowo istotne. System kaucyjny obejmuje opakowania o wysokiej wartości surowcowej, takie jak butelki PET czy puszki aluminiowe. Jeżeli znaczna część tych frakcji zostanie przejęta przez systemy producentów, wówczas do strumienia komunalnego trafi mniej surowców generujących przychody.

W rezultacie może wzrosnąć jednostkowy koszt zagospodarowania odpadów pozostałych w systemie gminnym, ponieważ instalacje komunalne utracą część dochodów ze sprzedaży surowców wtórnych. Jednocześnie JST nadal odpowiadają za osiąganie poziomów recyklingu wynikających z przepisów krajowych i unijnych, dlatego ewentualne zmniejszenie strumienia wartościowych odpadów może utrudnić realizację celów środowiskowych.

Dodatkowo handel detaliczny i hurtowy musi przyjmować puste opakowania objęte systemem oraz zwracać kaucję bez wymogu okazania dowodu zakupu. Rozwiązanie to zwiększa dostępność systemu dla mieszkańców, jednak wymaga dostosowań organizacyjnych w placówkach handlowych.

Okres przejściowy do 2028 r.

Nowelizacja ustawy opakowaniowej 2026 przewiduje, że przedsiębiorcy, którzy przed wejściem w życie nowych przepisów utworzyli i prowadzili własne systemy zbierania, mogą kontynuować działalność na dotychczasowych zasadach do 31 grudnia 2028 r. Muszą jednak zgłosić zamiar kontynuacji ministrowi właściwemu do spraw klimatu do 31 marca 2026 r.

Okres przejściowy stabilizuje rynek, ponieważ nie wymusza natychmiastowej integracji wszystkich podmiotów w jednym modelu. Jednocześnie wydłuża funkcjonowanie równoległych systemów, co może prowadzić do zróżnicowania praktyk operacyjnych. Dlatego lata 2026–2028 będą kluczowe dla oceny efektywności modelu mieszanego.

Skutki nowelizacji ustawy opakowaniowej 2026

Nowelizacja ustawy opakowaniowej 2026 wprowadza elastyczność w zakresie systemu kaucyjnego oraz realizacji obowiązków EPR, ponieważ dopuszcza równoległe modele działania do końca 2028 r. Zmiany wzmacniają nadzór administracyjny i doprecyzowują metodologię liczenia poziomów zbierania, jednak jednocześnie wydłużają okres przejściowy.

Dla producentów oznacza to większą swobodę operacyjną, natomiast dla JST – potencjalne wyzwania finansowe związane z przepływem surowców. Ostateczny wpływ regulacji będzie zależał od skali wykorzystania systemów własnych oraz od efektywności współpracy między producentami, handlem i samorządami.

Źródła: Nowa nowelizacja ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz.U. 2026
poz. 174)

Zobacz również: Śmieciowy zawrót głowy: dlaczego opłaty za odpady drastycznie rosną i co planuje rząd?