Bezpieczne agregowanie osprzętu do ciągnika. CIOP ostrzega przed zagrożeniami

Podłączanie osprzętu do ciągnika, manewrowanie podczas sprzęgania przyczep oraz przechowywanie maszyn towarzyszących wymagają szczególnej ostrożności. Centralny Instytut Ochrony Pracy – PIB wskazuje na liczne zagrożenia towarzyszące przygotowaniu zestawu roboczego do pracy. Zalecenia te mają znaczenie również w pracach komunalnych, gdzie ciągniki współpracują z kosiarkami, zamiatarkami, przyczepami i innymi narzędziami.

Bezpieczna eksploatacja ciągnika komunalnego nie ogranicza się do prawidłowego prowadzenia pojazdu. Równie istotne są czynności wykonywane podczas podłączania osprzętu, sprzęgania przyczep i przygotowywania maszyn do przechowywania. Centralny Instytut Ochrony Pracy – PIB zwraca uwagę na zagrożenia związane z przygnieceniem, utratą stabilności maszyn towarzyszących i niewłaściwym zabezpieczeniem połączeń. To ważne uzupełnienie zasad bezpiecznej pracy ciągnikiem omawianych w poprzednim tekście na Munipro.pl.

Bezpieczna praca ciągnikiem – kolejny ważny element

W poprzednim artykule Munipro.pl omawialiśmy zasady bezpiecznej pracy ciągnikiem według Państwowej Inspekcji Pracy. Kontrola stanu technicznego, właściwe manewrowanie, ochrona operatora oraz bezpieczne użytkowanie narzędzi napędzanych poprzez wał WOM to podstawowe elementy ograniczania ryzyka wypadków.

Równie istotny jest jednak etap przygotowania zestawu roboczego. Podłączanie maszyn, sprzęganie przyczepy czy przechowywanie osprzętu mogą powodować zagrożenia niezależnie od tego, czy ciągnik jest wykorzystywany w gospodarstwie rolnym, czy podczas utrzymania infrastruktury komunalnej.

W materiałach dotyczących bezpieczeństwa pracy ciągnikiem Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy zwraca uwagę na szczegóły towarzyszące przygotowaniu zestawu roboczego do pracy. Te pozornie drobne aspekty, jak stabilne podparcie maszyny towarzyszącej podczas jej agregowania, mogą zdecydować o sprawnym rozpoczęciu dnia pracy bez wypadków.  Kolejna kwestia, podkreślana przez CIOP to absolutny zakaz przebywania osób postronnych w strefach niebezpiecznych.

CIOP: instrukcja obsługi i właściwy dobór ciągnika do maszyny

Jednym z podstawowych zaleceń CIOP jest korzystanie z maszyn i agregatów zgodnie z instrukcjami producentów. Dotyczy to zarówno sposobu przygotowania urządzenia do pracy, jak i zasad jego eksploatacji.

Ciągnik powinien być dobrany do współpracującego osprzętu. W przypadku maszyn rolniczych CIOP wskazuje na konieczność uwzględnienia wymagań dotyczących klasy uciągu ciągnika. W pracach komunalnych równie ważne jest sprawdzenie masy urządzenia, sposobu jego mocowania oraz wymagań dotyczących układu hydraulicznego. Nieprawidłowe zestawienie ciągnika z maszyną może utrudniać manewrowanie, zwiększać obciążenie podzespołów i powodować zagrożenia podczas transportu oraz pracy. Często pojawia się także kwestia montażu przeciwwagi do ciągnika, co powoduje zagrożenia związane z obsługą elementu o znacznym ciężarze.

Agregowanie ciągnika z osprzętem – nie wchodź między maszynę a pojazd

Jednym z najważniejszych ostrzeżeń CIOP jest zakaz przebywania ludzi między ciągnikiem a maszyną towarzyszącą nie tylko podczas pracy, ale także agregowania obu maszyn.

Niebezpieczeństwo pojawia się szczególnie wtedy, gdy operator cofa ciągnikiem, a druga osoba próbuje naprowadzić zaczep i lub górne i dolne ramiona TUZ na pozycję umożliwiającą sprzęgnięcie traktora i implementu. Nawet niewielkie przemieszczenie samego ciągnika lub też maszyny towarzyszącej przypadkowo popchniętej przez element ciągnika może doprowadzić do przygniecenia kończyn osoby agregującej

Dlatego CIOP zaleca, aby czynności związane z podłączaniem osprzętu były wykonywane przy unieruchomionym ciągniku. To oznacza, że przed podłączeniem maszyny należy zatrzymać pojazd i zabezpieczyć go przed niekontrolowanym przemieszczeniem. Nie wolno zakładać, że operator zawsze zdąży zareagować na obecność drugiej osoby.

CIOP wskazuje szereg rozwiązań ułatwiających sprawne agregowanie maszyn i zatrzymanego ciągnika, a także zwiększających bezpieczeństwo tej czynności. Pierwsze to pozostawianie maszyny towarzyszącej na stabilnym podeście ułatwiającym ponowne podłączenie do ciągnika. Drugim jest wyposażenie ciągnika w szybkosprzęgi na dolnych ramionach TUZ oraz regulowany z kabiny siłownik hydrauliczny zamiast tradycyjnego, ręcznie wydłużanego lub skracanego łącznika górnego.

CIOP wskazuje również, że prawidłowe agregowanie wymaga odpowiednio przygotowanego stanowiska. Maszyna powinna być ustawiona na równym podłożu, a jej zaczep – jeżeli konstrukcja tego wymaga – podparty stabilną podporą lub utrzymywany w odpowiednim położeniu przez przewidziany przez producenta mechanizm.

Prawidłowe podłączanie maszyn do ciągnika

CIOP opisuje sposób łączenia maszyn zawieszanych z ciągnikiem, zwracając uwagę na kolejność wykonywanych czynności i zabezpieczenie połączeń.

Podstawowe zasady obejmują:

• ustawienie maszyny na równym, stabilnym podłożu;
• precyzyjne podjechanie ciągnikiem do urządzenia;
• unieruchomienie ciągnika przed wykonaniem połączeń;
• prawidłowe połączenie cięgien układu zawieszenia;
• zabezpieczenie sworzni zawleczkami;
• sprawdzenie prawidłowości mocowania;
• podłączenie wału przegubowo-teleskopowego, hydrauliki i instalacji elektrycznej zgodnie z instrukcją;
• zabezpieczenie podpór i stopek w położeniu transportowym.

W przypadku maszyn aktywnych szczególne znaczenie ma prawidłowy dobór wału przegubowo-teleskopowego. Jego długość i parametry muszą odpowiadać zaleceniom producenta urządzenia. Nieprawidłowo dobrany lub niewłaściwie zabezpieczony wał może stanowić szczególne zagrożenie podczas pracy.

Po zakończeniu procesu sprzęgania należy sprawdzić poprawność połączeń i przeprowadzić próbne uruchomienie zgodnie z instrukcją obsługi. Nie należy wykonywać regulacji ani napraw w pobliżu ruchomych elementów przy pracującym napędzie.

Podłączanie przyczep – stabilność i zabezpieczenie zaczepu

CIOP zwraca uwagę również na bezpieczeństwo łączenia przyczep z ciągnikiem. Istotne jest przede wszystkim stabilne ustawienie przyczepy i właściwe przygotowanie jej dyszla.

Przed sprzęganiem należy zabezpieczyć przyczepę przed przemieszczaniem. W przypadku urządzeń bez mechanizmu utrzymującego dyszel na odpowiedniej wysokości konieczne jest zastosowanie właściwego podparcia. Podczas cofania ciągnika operator powinien mieć zapewnioną odpowiednią przestrzeń manewrową i widoczność.

Po połączeniu należy założyć sworzeń zaczepowy i zabezpieczyć go przed wypadnięciem. Niedopuszczalne jest pozostawienie niezabezpieczonego połączenia, które może rozłączyć się podczas transportu. Przy pracach komunalnych zasady te dotyczą zarówno przyczep transportowych, jak i urządzeń wykorzystywanych do przewozu materiałów, narzędzi czy odpadów zielonych.

Przechowywanie osprzętu: stabilne podłoże i zabezpieczenie ostrych elementów

Zalecenia CIOP obejmują również sposób przechowywania maszyn i narzędzi po zakończeniu pracy. Nieprawidłowo ustawiony osprzęt może przewrócić się na pracownika lub osobę przechodzącą w pobliżu.

Maszyny powinny być ustawiane na twardym, równym i stabilnym podłożu. Należy unikać prowizorycznych podpór, przypadkowych podkładów oraz miejsc, w których urządzenie może się przechylić lub przemieścić.

Instytut wskazuje także na konieczność:

• unieruchamiania zespołów roboczych zgodnie z instrukcją producenta;
• podpierania dyszli i zaczepów odpowiednimi podporami;
• zabezpieczania ostrych oraz wystających elementów;
• kontrolowania połączeń śrubowych i spawanych;
• usuwania uszkodzonych części i wymiany ich na sprawne;
• czyszczenia oraz konserwacji maszyn po zakończeniu użytkowania.

Sprzęt nie należy pozostawiać na ciągach komunikacyjnych, niestabilnym podłożu ani w miejscach, w których może przewrócić się na przechodzące osoby. CIOP zwraca również uwagę na potrzebę odpowiedniego zabezpieczenia maszyn przed dostępem osób nieuprawnionych.

Co te zalecenia oznaczają dla operatorów ciągników komunalnych?

W pracach komunalnych ciągniki często współpracują z wieloma rodzajami osprzętu. Zmiana urządzenia może oznaczać konieczność ponownego podłączenia hydrauliki, instalacji elektrycznej, wału WOM lub układu zawieszenia. Dlatego bezpieczeństwo powinno być uwzględniane podczas każdej zmiany konfiguracji maszyny.

Zalecenia CIOP można przełożyć na praktyczne zasady organizacji pracy:

• operator powinien znać instrukcję ciągnika i współpracującego osprzętu;
• podłączanie urządzeń należy wykonywać na przygotowanym stanowisku;
• ciągnik musi być unieruchomiony przed rozpoczęciem sprzęgania;
• nikt nie powinien przebywać między pojazdem a maszyną podczas manewrowania;
• wszystkie połączenia muszą być sprawdzone i zabezpieczone;
• osprzęt po zakończeniu pracy należy ustawić w sposób stabilny i bezpieczny dla otoczenia.

Bezpieczna obsługa ciągnika nie kończy się na prawidłowym prowadzeniu pojazdu. Równie ważne jest bezpieczne agregowanie, przygotowanie maszyn do pracy i ich przechowywanie. Zalecenia CIOP przypominają, że nawet rutynowe czynności związane z podłączaniem osprzętu powodują zagrożenie poważnymi wypadkami. Szczególnie jeśli operator wykonuje je w pośpiechu lub bez właściwego zabezpieczenia stanowiska.

Źródło: Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy