Polski atom z opóźnieniem. NIK wskazuje problemy w przygotowaniu inwestycji
Budowa pierwszej polskiej elektrowni jądrowej ma opóźnienie względem pierwotnego harmonogramu. Najwyższa Izba Kontroli wskazuje na brak spójności dokumentów strategicznych, opóźnienia w przygotowaniu finansowania i decyzji administracyjnych oraz częste zmiany kadrowe. Wnioski z kontroli pokazują, jak istotne dla dużych inwestycji energetycznych są odpowiednie przygotowanie projektu, stabilne zarządzanie i koordynacja działań wielu podmiotów.
Budowa pierwszej polskiej elektrowni jądrowej to jedna z najważniejszych inwestycji związanych z transformacją energetyczną kraju. Jej realizację komplikują jednak opóźnienia w przygotowaniu dokumentacji, finansowania i decyzji niezbędnych do rozpoczęcia kolejnych etapów projektu. Najwyższa Izba Kontroli sprawdziła, co utrudniało realizację programu i dlaczego pierwotny termin uruchomienia pierwszego bloku w 2033 r. nie zostanie dotrzymany. Wnioski z kontroli pokazują, jak duże znaczenie w inwestycjach energetycznych mają sprawna koordynacja, stabilne zarządzanie i dobre przygotowanie organizacyjne.
Spis treści
Pierwsza elektrownia jądrowa później, niż planowano
Energetyka jądrowa ma być jednym z elementów transformacji polskiego sektora energii. Ma zwiększać różnorodność źródeł wytwarzania energii elektrycznej, wspierać bezpieczeństwo energetyczne i ograniczać emisyjność krajowej elektroenergetyki. Realizacja tego celu wymaga jednak wieloletniego przygotowania inwestycji, zapewnienia finansowania oraz skoordynowania działań administracji, inwestora i wykonawców.
W komunikacie opublikowanym 16 października 2026 r. Najwyższa Izba Kontroli przedstawiła wyniki kontroli realizacji Programu Polskiej Energetyki Jądrowej. Kontrolą objęto działania kluczowych podmiotów w okresie od stycznia 2020 r. do 30 września 2024 r.
Według ustaleń NIK pierwotny termin uruchomienia pierwszego bloku, wyznaczony na 2033 r., nie zostanie dotrzymany. W ocenie kontrolerów uruchomienie bloku może nastąpić w 2036 r., a opóźnienie może okazać się jeszcze większe. Jest to ocena przedstawiona w komunikacie z kontroli, a nie automatycznie aktualny harmonogram inwestycji.
Polski atom z opóźnieniem: jakie są przyczyny?
NIK wskazała kilka problemów, które utrudniały terminową realizację Programu Polskiej Energetyki Jądrowej.
Brak spójności dokumentów strategicznych. Program nie określał podstawowych zadań dla spółki Polskie Elektrownie Jądrowe, pełniącej funkcję inwestora, ani dla Pełnomocnika Rządu ds. Strategicznej Infrastruktury Energetycznej. Nie był również spójny z Polityką Energetyczną Polski do 2040 r.
Opóźnienia w przygotowaniu inwestycji. Nie dotrzymano planowanego na 2022 r. terminu podpisania umowy EPC, obejmującej projektowanie, dostawy i budowę. Uzyskanie decyzji środowiskowej nastąpiło z prawie rocznym opóźnieniem, a opracowanie inżynierii finansowej – z trzyletnim.
Późniejsze przygotowanie modelu finansowego. Model finansowo-biznesowy programu powstał dwa lata po podjęciu przez Radę Ministrów uchwały dotyczącej budowy wielkoskalowych elektrowni jądrowych. Jak podkreśla NIK, finansowanie jest kluczowe dla przedsięwzięcia o tak dużej skali.
Częste zmiany kadrowe. W okresie objętym kontrolą zagadnienia związane z energetyką jądrową nadzorowało kilku ministrów, a funkcję pełnomocnika rządu i kierownictwo spółki PEJ obejmowały kolejne osoby. Kontrolerzy zwrócili również uwagę na brak strategii zarządzania zasobami ludzkimi w spółce.
Duża inwestycja wymaga koordynacji wielu podmiotów
Przygotowanie elektrowni jądrowej to nie tylko wybór technologii i budowa obiektu. To również wieloletni proces obejmujący decyzje administracyjne, finansowanie, organizację pracy inwestora, nadzór nad bezpieczeństwem jądrowym i współpracę z wykonawcami.
Ustalenia NIK pokazują, że opóźnienia w jednym obszarze mogą wpływać na kolejne etapy przedsięwzięcia. Dlatego harmonogram inwestycji powinien uwzględniać nie tylko roboty budowlane, lecz także czas potrzebny na przygotowanie dokumentacji, uzyskanie wymaganych decyzji, zawarcie umów i zapewnienie odpowiednich zasobów kadrowych.
To zagadnienie istotne również dla innych projektów infrastrukturalnych i energetycznych, w których powodzenie zależy od współdziałania inwestorów, administracji, dostawców technologii oraz wykonawców.
Polski atom z opóźnieniem: co to oznacza dla transformacji energetycznej?
Energetyka jądrowa ma w długoterminowych planach Polski pełnić rolę stabilnego, niskoemisyjnego źródła energii. Opóźnienie polskiej elektrowni jądrowej oznacza konieczność uwzględniania zmienionego harmonogramu w planowaniu rozwoju krajowego systemu elektroenergetycznego.
Znaczenie mają również inne inwestycje: rozwój odnawialnych źródeł energii, sieci elektroenergetycznych, magazynów energii oraz rozwiązań poprawiających elastyczność systemu. Ich zadaniem jest między innymi dostosowanie infrastruktury do zmieniającej się struktury wytwarzania i zapotrzebowania na energię.
Dla przedsiębiorstw energochłonnych i firm planujących inwestycje oznacza to potrzebę uwzględniania długoterminowej niepewności dotyczącej dostępności, kosztów i struktury źródeł energii. Nie należy jednak utożsamiać opóźnienia jednej inwestycji z automatycznym wystąpieniem niedoborów energii – bezpieczeństwo dostaw zależy od całego systemu elektroenergetycznego.
NIK wnioskuje o aktualizację dokumentów strategicznych
Najwyższa Izba Kontroli zwróciła się między innymi o aktualizację dokumentów strategicznych w celu zapewnienia spójności Programu Polskiej Energetyki Jądrowej z Polityką Energetyczną Polski do 2040 r. Wnioski dotyczyły także istotnych kwestii związanych z warunkami umów zawieranych przez spółkę PEJ.
W 2026 r. zaktualizowano Program Polskiej Energetyki Jądrowej. Dlatego ocenę obecnego harmonogramu należy opierać na aktualnej wersji programu, odróżniając ją od terminów i ustaleń analizowanych przez NIK w ramach kontroli.
Kontrola pokazuje, że powodzenie transformacji energetycznej zależy nie tylko od wyboru technologii, ale również od jakości przygotowania inwestycji, stabilności zarządzania i sprawnej koordynacji działań. W przypadku projektów o wieloletnim cyklu realizacji te elementy mają bezpośrednie znaczenie dla dotrzymywania harmonogramów.
Źródło: NIK
