ATV i UTV w JST: szybka reakcja w terenie

fot. Kawasaki

ATV i UTV w JST działają szybciej niż klasyczny sprzęt komunalny, ponieważ docierają tam, gdzie kończy się infrastruktura drogowa. Dlatego samorządy wykorzystują pojazdy tego typu w sytuacjach nadzwyczajnych oraz tam, gdzie zwykły sprzęt nie daje sobie rady.

Quady w JST znajdują zastosowanie jako mobilne jednostki reagowania w miejscach, gdzie tradycyjne pojazdy zawodzą. Samorządy sięgają po pojazdy typu UTV (utility vehicle) i ATV (All-Terrain Vehicle), gdy potrzebują szybkości, elastyczności i dostępu do lokalizacji w trudnym terenie. Analizujemy, jak rozwiązania obecnych na rynku marek wspierają realizację najbardziej wymagających zadań. Pojazdy marek takich jak Polaris, Kawasaki oraz Can-Am działają na wałach przeciwpowodziowych, w parkach czy na nieutwardzonych drogach. Z perspektywy ekonomicznej JST ograniczają koszty operacyjne, ponieważ jeden pojazd realizuje wiele funkcji. Jednocześnie poprawiają czas reakcji, co ma znaczenie w sytuacjach kryzysowych.

ATV i UTV: co różni te pojazdy?

Przede wszystkim rozróżnijmy dwie opisywane kategorie pojazdów. UTV (zwane inaczej pojazdami side-by-side) to konstrukcje typu Kawasaki Mule lub Polaris Ranger charakteryzujące się tym, że kierowca i pasażer siedzą obok siebie, a za nimi zwykle znajduje się skrzynia ładunkowa. Oferują od 2 do 6 miejsc siedzących oraz możliwość przewożenia nawet 500 kg ładunku. Oferują je prawie wszyscy producenci ciągników rolniczych, np. John Deere czy Kubota. Z kolei ATV to klasyczny quad, czyli „motocykl z czterema kołami”. Tu pasażer siedzi za kierowcą na motocyklowym siedzisku. Oczywiście zdarzają się też hybrydy obu typów, np. Can-Am Outlander Max 6×6. Trzeba zauważyć, że pojazdy te najczęściej są dopuszczane do ruchu drogowego na podstawie homologacji jako ciągnik rolniczy. Dzięki temu można nimi legalnie jeździć nie mając prawa jazdy kategorii A. Kolejna zaleta to możliwość korzystania z dotacji przeznaczonych na sprzęt rolniczy, którym tak homologowany pojazd formalnie jest.

Wyróżniki pojazdów ATV i UTV do zastosowań profesjonalnych

Kluczowym aspektem determinującym użyteczność pojazdow ATV i UTV w JST  jest ich specyfikacja techniczna. W aspekcie silnikowym standardem dla jednostek wysokowydajnych są silniki benzynowe (np. widlaste jednostki Rotax w Can-Am czy ProStar w Polarisie), charakteryzujące się wysoką dynamiką, choć w ciężkich pracach gospodarczych Kawasaki często stawia na trwałe silniki Diesla, oferujące wyższy moment obrotowy. Oczywiście w konstrukcjach profesjonalnych jednostki napędowe są chłodzone cieczą.

Przeniesienie napędu opiera się najczęściej na bezstopniowych przekładniach CVT z funkcją hamowania silnikiem, co zwiększa bezpieczeństwo jazdy, szczególnie w wymagającym terenie. Wyjątek stanowią specjalistyczne modele z przekładniami hydrostatycznymi, idealne do precyzyjnych prac z osprzętem hydraulicznym, oraz klasyczne przekładnie manualne spotykane w starszych konstrukcjach roboczych. Niezbędnym elementem profesjonalnym jest obecność reduktora (biegu terenowego), umożliwiającego przemieszczanie się w szczególnie trudnych warunkach.

W zakresie układów 4×4 producenci najczęściej stosują tradycyjne załączanie mechaniczne tzw. „na sztywno”. Zdarzają się jednak konstrukcje z napędem dołączanym elektronicznie (np. automatyczny napęd AWD w Polarisie lub elektroniczne załączanie napędu w Kawasaki Mule Pro). Co ciekawe, w konstrukcjach Can-Am występuje nawet automatyczny mechanizm różnicowy o ograniczonym poślizgu (LSD) o nazwie handlowej Visco-Lok co pozwala na optymalizację trakcji.

ATV i UTV w JST: odśnieżanie i transport w praktyce

ATV i UTV w JST znajdują zastosowanie tam, gdzie liczy się dostępność i zwrotność. W zimie wspierają odśnieżanie chodników, ponieważ mogą pracować w bardzo wąskich przestrzeniach. Dzięki temu uzupełniają tradycyjne pługi i pojazdy ciężkie. Quady są szczególnie przydatne do szybkiego poradzenia sobie z pokrywą śniegową w najbliższym otoczeniu budynków użyteczności publicznej, takich jak np. przychodnie czy urzędy gmin. Pojazdy UTV mogą zrobić jeszcze więcej, ponieważ skrzynia ładunkowa pozwala zamontować zasilaną elektrycznie posypywarkę. Tak więc oprócz usunięcia śniegu z chodnika, taki sprzęt pozwala także na aplikację czynnika przeciwoblodzeniowego podczas jednego przejazdu.

Przez cały rok podstawową funkcją pojazdów UTV jest natomiast transport. Przewożą one narzędzia i materiały do miejsc trudno dostępnych. Dotyczy to szczególnie terenów zielonych, lasów komunalnych oraz infrastruktury wodnej. Oczywiście, na rynku dostępne są także konstrukcje UTV, które potrafią zabrać zarówno ładunek jak i nawet sześć osób – przykładem może być seria Ranger Crew marki Polaris.

Jeśli chodzi o holowanie przyczep, praktycznie wszystkie pojazdy UTV posiadają hak holowniczy i złącze oświetleniowe w standardowej specyfikacji. Przykładem możliwości jest Kawasaki Mule Pro, którego uciąg producent określił na 689 kg.  W przypadku quadów obecność haka holowniczego zależy od typu homologacji, jaką objęty jest dany model. W przypadku homologacji jako ciągnik rolniczy (T3B) hak będzie stanowił element wyposażenia standardowego (np modele Kawasaki Brute Force). Należy jednak pamiętać, że z racji znacznie mniejszej masy, możliwość zgodnego z przepisami holowania przyczep w przypadku klasycznych quadów jest ograniczona, np, dla modelu Brute Force o pojemności 450 cm3, producent (Kawasaki) podaje możliwość holowania 476 kg.

Kluczowa rola w utrzymaniu i monitoringu wałów przeciwpowodziowych

Wykorzystanie pojazdów ATV i UTV w JST stanowi fundament efektywnej obsługi infrastruktury przeciwpowodziowej, gdzie kluczowym wymogiem jest szybkość dotarcia do celu niezależnie od panujących warunków terenowych. Quady doskonale sprawdzają się w tych wymagających zadaniach, ponieważ ich konstrukcja pozwala na sprawne poruszanie się po grząskim i podmokłym terenie, przy jednoczesnym zachowaniu niskiego nacisku jednostkowego na podłoże, co chroni delikatną strukturę korony wałów przed uszkodzeniem. Zastosowanie tych pojazdów w codziennej eksploatacji umożliwia prowadzenie błyskawicznych patroli oraz regularnych kontroli technicznych, co z perspektywy bezpieczeństwa jednostek samorządu terytorialnego drastycznie skraca czas reakcji na potencjalne zagrożenia. W efekcie, mobilność zespołów terenowych bezpośrednio przekłada się na wyższą skuteczność działań prewencyjnych i lepszą ochronę mieszkańców przed skutkami wezbrań.

Multifunkcyjność jako fundament efektywności operacyjnej

Głównym atutem pojazdów ATV i UTV w JST jest ich nadzwyczajna wielozadaniowość, która pozwala jednej jednostce sprzętowej realizować szeroki wachlarz zadań – od zimowego odśnieżania i transportu specjalistycznego ekwipunku, po wsparcie patroli porządkowych i realizację mobilnych usług serwisowych. Dzięki tak szerokiemu spektrum zastosowań, jednostki samorządu terytorialnego mogą znacząco ograniczyć flotę maszyn wąskospecjalistycznych, co z perspektywy finansowej przekłada się na optymalizację budżetu i lepszy zwrot z inwestycji. Choć quady i pojazdy Side-by-Side (UTV) nie zastąpią całkowicie ciężkiego sprzętu budowlanego ze względu na ograniczoną ładowność, stanowią dla niego nieocenione, mobilne uzupełnienie w trudnodostępnym terenie. Wyzwania związane z sezonowością czy koniecznością przeszkolenia operatorów są skutecznie niwelowane przez dostępność nowoczesnego osprzętu całorocznego, który sprawia, że maszyny te pozostają w pełnej gotowości operacyjnej przez niemal cały rok, drastycznie zwiększając responsywność zespołów terenowych. Jeśli interesują Cię pojazdy wykorzystywane w jednostkach samorządu terytorialnego, przeczytaj też nasz artykuł o elektrycznych pojazdach wolnobieżnych.

Źrodło: Polaris, Can-Am, Kawasaki,