210 mln zł na dotacje dla gmin na adaptację do zmian klimatu. Kto może dostać pieniądze? [LISTA gmin]

fot. Canva

Ministerstwo Klimatu i Środowiska wspólnie z NFOŚiGW rzucają koło ratunkowe samorządom walczącym ze skutkami zmian klimatu. Dlatego ruszył nabór wniosków na dotacje dla gmin z Polski Wschodniej na błękitno-zieloną infrastrukturę.  Do wzięcia jest 210 mln zł, z których można pokryć aż 85 proc. kosztów inwestycji.

Dotacje dla gmin z Polski Wschodniej na adaptacje do zmian klimatu

Pogoda w ostatnich latach nie daje za wygraną, a polskie miasta muszą szybko odrobić lekcję z planowania przestrzennego. To, co jeszcze dekadę temu uchodziło za symbol nowoczesności – szczelnie wybrukowane place i zabetonowane rynki – dziś staje się pułapką. Latem te przestrzenie działają jak gigantyczne grzejniki, potęgując upały, a podczas nawałnic zamieniają ulice w rwące potoki, bo woda nie ma gdzie wsiąkać.

Odpowiedzią na te problemy ma być najnowszy nabór wniosków na dotacje dla gmin z Polski Wschodniej na błękitno-zieloną infrastrukturę. Cel jest prosty: zamiast walczyć z naturą, trzeba zacząć z nią współpracować.

Inwestycja w adaptacje do zmian klimatu – brak działań, to kolosalne straty

Dlaczego to takie ważne? Bo brak działań kosztuje nas miliardy. Z danych Instytutu Ochrony Środowiska – PIB wynika, że w latach 2001–2019 ekstremalne zjawiska pogodowe generowały w Polsce średnio 6 mld zł strat rocznie. Łączny rachunek za ten okres to bagatela 115 mld zł.

Prognozy Polskiej Izby Ubezpieczeń też nie napawają optymizmem – jeśli nie wyhamujemy zmian klimatu, nasze PKB może skurczyć się w przyszłości od 3 do nawet 10 proc. Mamy rok po roku coraz bardziej rekordowe raporty zarówno o upałach, jak i o opadach. Zmiany klimatu wzmacniają istniejące zjawiska pogodowe, powodują, że są one coraz gwałtowniejsze i częstsze. Zjawiska takie jak „powódź tysiąclecia” występują dziś znacznie częściej niż kiedyś.

Choć w obecnej perspektywie unijnej na bezpieczeństwo klimatyczne zabezpieczono ponad 11 mld zł, to właśnie te 210 mln zł na dotacje dla gmin z Polski Wschodniej ma trafić bezpośrednio na „front walki” w samorządach, chroniąc lokalną infrastrukturę i mieszkańców.

Skuteczna adaptacja do zmian klimatu, czyli jak stworzyć miasto-gąbkę?

Program promuje odejście od ciężkiej inżynierii na rzecz tzw. rozwiązań opartych na naturze (Nature-based Solutions). Chodzi o to, by miasta chłonęły wodę jak gąbka. Na co konkretnie samorządy mogą wydać pieniądze?

• łapanie deszczówki: Budowa ogrodów deszczowych, niecek retencyjnych czy stawów, a także systemów, które pozwolą oczyścić i ponownie wykorzystać wodę opadową.
• walka z betonozą: Usuwanie asfaltu i kostki wszędzie tam, gdzie to możliwe, by zastąpić je zielenią, parkami kieszonkowymi czy skwerami.
• bezpieczeństwo powodziowe: Modernizacja kanałów i tworzenie polderów, które pozwolą wodzie bezpiecznie się rozlać, nie zalewając domów.
• lepszy mikroklimat: Sadzenie drzew i krzewów, które dadzą cień i obniżą temperaturę w rozgrzanych centrach miast.

Kto może ubiegać się o dotacje dla gmin z Polski Wschodniej?

Pieniądze dedykowane są konkretnej grupie samorządów z sześciu województw: lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego, świętokrzyskiego, warmińsko-mazurskiego i części mazowieckiego.

Po dotacje dla gmin z Polski Wschodniej mogą sięgnąć miasta i gminy spełniające kryteria programu, w tym średnie miasta (20-100 tys. mieszkańców), gminy uzdrowiskowe oraz wybrane miasta województwa podlaskiego powyżej 10 tys. mieszkańców (poza beneficjentami programu FEnIKS).

W gronie uprawnionych są:

• woj. lubelskie: Biała Podlaska, Biłgoraj, Chełm, Kraśnik, Lubartów, Łuków, Zamość, Uzdrowisko Krasnobród, Uzdrowisko Nałęczów, Obszar Ochrony Uzdrowiskowej (OOU) Biszcza.
• woj. mazowieckie: Ciechanów, Mława, Ostrołęka, Ostrów Mazowiecka, Siedlce.
• woj. podkarpackie: Dębica, Jarosław, Jasło, Krosno, Mielec, Przemyśl, Sanok, Stalowa Wola, Tarnobrzeg; Uzdrowiska: Horyniec Zdrój, Iwonicz Zdrój, Latoszyn Zdrój, Polańczyk, Rymanów-Zdrój; OOU Latoszyn.
• woj. podlaskie: wszystkie miasta powiatowe; pozostałe miasta powyżej 10 tys. mieszkańców (z wyłączeniem potencjalnych beneficjentów FEnIKS).
• woj. świętokrzyskie: Ostrowiec Świętokrzyski, Sandomierz, Skarżysko-Kamienna, Starachowice; Uzdrowiska: Busko Zdrój, Solec Zdrój; OOU: Kazimierza Wielka, Czarniecka Góra, Pińczów.
• woj. warmińsko-mazurskie: Bartoszyce, Działdowo, Ełk, Giżycko, Iława, Kętrzyn, Mrągowo, Ostróda, Szczytno; Uzdrowisko Gołdap; OOU: Frombork, Górowo Iławeckie, Lidzbark Warmiński, Miłomłyn.

Co ważne, sfinansować można nie tylko samą budowę, ale też „papierkową robotę”, czyli opracowanie Miejskich Planów Adaptacji (MPA) – dokumentów niezbędnych do mądrego planowania przyszłości miasta.

To się po prostu opłaca

Resort klimatu podkreśla, że adaptacja to czysta ekonomia. Choć na start trzeba wyłożyć pieniądze, błękitno-zielona infrastruktura szybko zaczyna na siebie pracować. Mniej betonu i więcej drzew to niższa temperatura, a więc mniejsze rachunki za klimatyzację w urzędach czy szkołach. Z kolei sprawna retencja oznacza, że po nawałnicy nie trzeba wydawać fortuny na osuszanie piwnic czy remonty wypłukanych dróg.

Gdzie i do kiedy można składać wnioski o dofinansowanie?

Nabór trwa od 15 grudnia 2025 r. do 16 marca 2026 r., a za jego obsługę odpowiada NFOŚiGW. Warto przypomnieć, że w dwóch poprzednich rozdaniach rozdysponowano już 413 mln zł na 24 projekty.

Ministerstwo ma świadomość, że dla mniejszych samorządów przygotowanie skomplikowanego wniosku to wyzwanie. Dlatego uruchomiono projekt „Wsparcie działań adaptacyjnych dla Polski Wschodniej”.

Gminy nie zostają same – mogą liczyć na pomoc ekspertów, szkolenia i analizy, które ułatwią sięgnięcie po unijne miliony. To dobra okazja, by przygotować lokalną infrastrukturę na wyzwania nadchodzących dekad, korzystając z bezzwrotnego wsparcia.

To także Cię zainteresuje: 35 000 zł dotacji na wymianę pieca. Za palenie w kozach i kominkach grozi 5000 zł

Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska