Staw bez pozwolenia? Co warto wiedzieć?
Staw bez pozwolenia? Wyjaśniamy, jaki zbiornik można wykopać przy minimum formalności w ramach małej retencji i jakie środki są do wzięcia. Właściciele gruntów i samorządy chcą zatrzymać wodę, ponieważ deficyt opadów obniża plony i zwiększa koszty utrzymania zieleni. Sprawdzamy więc, kiedy staw nie wymaga pozwolenia oraz z jakich programów rządowych można dziś skorzystać.
Coraz więcej właścicieli gruntów i samorządów planuje zbiorniki wodne, ponieważ susza obniża plony i zwiększa koszty utrzymania zieleni. Wyjaśniamy, jaki staw można zbudować bez pozwolenia oraz z jakich programów rządowych można dziś realnie pozyskać środki.
Spis treści
Jaki staw bez pozwolenia?
Zgodnie z ustawą – Prawo wodne (Dz.U. 2017 poz. 1566 z późn. zm.) właściciel gruntu może wykonać staw do 1000 m² powierzchni i do 3 m głębokości bez pozwolenia wodnoprawnego, jeśli inwestycja służy wyłącznie zaspokojeniu potrzeb własnych. W takim przypadku wymagane jest zgłoszenie wodnoprawne, a nie pełne pozwolenie.
„Zgłoszenie wodnoprawne dotyczy m.in. wykonania stawu o powierzchni nieprzekraczającej 1000 m² i głębokości do 3 m” – Prawo wodne, art. 394
Jednak sytuacja zmienia się, jeśli staw ma oddziaływać na wody płynące, cieki lub rowy melioracyjne. Wówczas inwestor musi uzyskać decyzję wodnoprawną, ponieważ ingeruje w system gospodarki wodnej. Co więcej, jeśli teren objęty jest ochroną przyrodniczą, procedura może wymagać dodatkowych uzgodnień środowiskowych. Podkreślmy, że takie uwarunkowania prawne i wymogi administracyjne obowiązują niezależnie od przeznaczenia stawu oraz jego klasyfikacji wyłącznie jako mała retencja lub jako staw rolniczy.
W praktyce oznacza to, że mała retencja lub mały staw rolniczy bez pozwolenia są możliwe, ale tylko w ściśle określonych warunkach. Dlatego przed rozpoczęciem prac warto wystąpić do właściwego zarządu zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie o interpretację.
Mała retencja a programy rządowe
Mała retencja zyskała wsparcie państwa, ponieważ rząd uznał ją za element adaptacji do zmian klimatu. Kluczową rolę odgrywa tu Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), który prowadzi programy dotacyjne dla gospodarstw i JST.
1. Program „Moja Woda”
Program „Moja Woda” wspiera instalacje zatrzymujące deszczówkę przy budynkach jednorodzinnych. Dotacja wynosi do 6 tys. zł i obejmuje zbiorniki, systemy rozsączające oraz małe zbiorniki retencyjne. Jednak nie finansuje klasycznych stawów rolniczych.
2. Programy retencyjne NFOŚiGW
NFOŚiGW finansuje także większe projekty retencyjne realizowane przez samorządy. W poprzednich edycjach budżet programów retencyjnych przekraczał 1 mld zł, ponieważ państwo traktuje retencję jako element bezpieczeństwa wodnego.
3. Środki z KPO i FEnIKS
Część inwestycji retencyjnych może otrzymać wsparcie z Krajowego Planu Odbudowy oraz z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS 2021–2027). Środki te kierowane są głównie do JST i spółek komunalnych, dlatego osoby prywatne korzystają raczej z programów wojewódzkich. Informacje o aktualnych naborach publikuje Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz NFOŚiGW.
Dotacje na małe stawy rolnicze?
Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) prowadzi w ramach PS WPR 2023–2027 działania wspierające inwestycje w gospodarstwach zwiększające retencję wody. W 2026 r. przewidziane są nabory na inwestycje poprawiające gospodarowanie wodą, w tym zbiorniki retencyjne służące produkcji rolnej. Przewidywany wsparcia to do 65% kosztów kwalifikowanych (w zależności od wielkości gospodarstwa i statusu rolnika). W tej chwili nie ma jednak aktywnego naboru. Szczegóły warto sprawdziać na stronie internetowej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Jak pisaliśmy powyżej, programy NFOŚiGW są skierowane głównie dla JST i spółek komunalnych. Podobnie adresowany jest Program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS). Z kolei program „Moja Woda” dotyczy przydomowej retencji, dlatego klasyczne stawy rolnicze nie kwalifikują się do wsparcia w tym mechanizmie.
Staw bez pozwolenia – ekonomia małej retencji
Mała retencja ogranicza koszty podlewania, ponieważ pozwala zatrzymać wodę opadową na miejscu. W rezultacie gospodarstwa rolne i gminy zmniejszają wydatki na wodę wodociągową. Z danych GUS wynika, że w Polsce obserwujemy coraz częstsze okresy suszy hydrologicznej, dlatego inwestycje retencyjne zyskują znaczenie systemowe.
Jednocześnie budowa stawu to wydatek od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Koszt zależy od warunków gruntowych, projektu i robót ziemnych. Dlatego wsparcie dotacyjne skraca okres zwrotu inwestycji. Jeżeli interesuje Cię kwestia środków na małą retencję, przeczytaj nasz niedawny tekst na ten temat.
Co należy sprawdzić przed rozpocząciem kopania stawu?
Osoby i instytutcje, które planują małą retencję, powinny:
sprawdzić zapisy miejscowego planu zagospodarowania,
zweryfikować obowiązek zgłoszenia lub pozwolenia,
przeanalizować możliwość dofinansowania z NFOŚiGW,
uwzględnić inwestycję w strategii adaptacji do zmian klimatu.
Ponieważ retencja wpływa na lokalny mikroklimat, inwestycje te wpisują się w politykę klimatyczną państwa. Jednocześnie zwiększają bezpieczeństwo przeciwpowodziowe.
Staw bez pozwolenia – podsumowanie
Mała retencja bez pozwolenia jest możliwa do 1000 m² i 3 m głębokości, jeśli staw służy potrzebom własnym. Jednak zakres formalności zależy od lokalnych warunków wodnych i środowiskowych. Programy rządowe, zwłaszcza NFOŚiGW, oferują wsparcie, choć klasyczne stawy rolnicze nie zawsze kwalifikują się do dotacji.Mała retencja może powstać bez pozwolenia, jeśli inwestor zmieści się w ustawowych limitach i nie ingeruje w wody publiczne. Jednak dostęp do środków publicznych zależy od rodzaju zbiornika, ponieważ programy rządowe wspierają głównie retencję przydomową i projekty JST.
Źródło: ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz.U. 2017 poz. 1566 z późn. zm.), Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Ministerstwo Klimatu i Środowiska Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 (FEnIKS)
FAQ: Staw bez pozwolenia? Co warto wiedzieć?
Jaki staw mogę wykopać bez pozwolenia?
Zgodnie z ustawą – Prawo wodne, właściciel gruntu może wykonać staw do 1000 m² powierzchni i do 3 m głębokości bez pozwolenia wodnoprawnego, jeśli inwestycja służy wyłącznie zaspokojeniu potrzeb własnych, wymagane jest jedynie zgłoszenie wodnoprawne.
Co się dzieje, gdy staw wpływa na wody płynące?
Jeśli staw oddziałuje na wody płynące, cieki lub rowy melioracyjne, inwestor musi uzyskać decyzję wodnoprawną, ponieważ staw ingeruje w system gospodarki wodnej.
Jakie programy rządowe wspierają małą retencję?
Rządowe programy wsparcia małej retencji to m.in. program „Moja Woda”, programy retencyjne NFOŚiGW oraz środki z Krajowego Planu Odbudowy i FEnIKS.
Czy mogę otrzymać dotację na budowę klasycznego stawu rolniczego?
Nie, programy dotacyjne, takie jak „Moja Woda”, nie finansują klasycznych stawów rolniczych. Wsparcie dotacyjne jest skierowane głównie do instalacji zatrzymujących deszczówkę i projektów realizowanych przez samorządy.
Co należy sprawdzić przed rozpoczęciem budowy stawu?
Przed rozpoczęciem budowy stawu warto sprawdzić zapisy miejscowego planu zagospodarowania, zweryfikować obowiązek zgłoszenia lub pozwolenia oraz analizować możliwość dofinansowania z NFOŚiGW.
