Fundusze Norweskie i EOG ruszają, a miasta przygotowują się na nadchodzące nabory

fot. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej

Fundusze Norweskie i EOG wchodzą w nową fazę. Polska otrzyma niemal 4 mld zł, dlatego samorządy już przygotowują się do naborów w 2026 roku. Największym instrumentem 4. edycji będzie Program Rozwój Lokalny, który ma wzmocnić mniejsze i średnie miasta, a jednocześnie wesprzeć metropolie w obszarze odporności i innowacji.

Fundusze Norweskie i EOG wchodzą w czwartą edycję z rekordowym budżetem dla Polski. Nasz kraj otrzyma 925 mln euro, czyli prawie 4 mld zł, dlatego będzie największym beneficjentem mechanizmu wśród 15 państw UE. Pierwsze pięć programów już uruchomiono, a kluczowym elementem wsparcia stanie się Program Rozwój Lokalny skierowany do 110 miast. Nabory mają ruszyć w 2026 roku.

Polska największym beneficjentem

Fundusze Norweskie i EOG zapewnią Polsce 925 mln euro, czyli prawie 4 mld zł. To najwyższa alokacja w historii tego mechanizmu oraz największa pula spośród 15 państw objętych wsparciem. Podczas konferencji 4 lutego wiceminister funduszy i polityki regionalnej Jan Szyszko (na zdjęciu głównym do artykułu wraz z Szefową Komitetu Mechanizmów Finansowych Kristin Hansen) podpisał umowy na pierwsze pięć programów czwartej edycji.  Jak podkreślił:

„Do dyspozycji mamy rekordowe 925 mln euro, czyli prawie 4 mld zł. To najwięcej w historii Funduszy Norweskich i EOG w Polsce i najwięcej ze wszystkich 15 państw, które będą korzystać z tych pieniędzy. Mamy instrument wsparcia, który świetnie uzupełnia się z unijną polityką spójności i Krajowym Planem Odbudowy”.

Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej będzie zarządzać kwotą 772 mln euro z Funduszy Norweskich i EOG. Operatorami programów zostaną m.in. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Narodowe Centrum Nauki oraz Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. Natomiast kolejne trzy programy – Zielona Transformacja, Sprawiedliwość oraz Sprawy Wewnętrzne – zostaną uruchomione w następnej kolejności.

Program Rozwój Lokalny – kluczowy element Funduszy Norweskich

Program Rozwój Lokalny to największy komponent 4. edycji tego mechanizmu. Jego budżet przekracza 700 mln zł, dlatego będzie realnym impulsem inwestycyjnym dla samorządów. Ponadto program wpisuje się w rządowy projekt Strategii Rozwoju Polski do 2035 r. oraz w Krajową Politykę Miejską 2030. Oznacza to spójność z rządową agendą rozwoju miast, a jednocześnie większą przewidywalność finansową dla jednostek samorządu terytorialnego. Ponadto wiceminister Jan Szyszko zaznaczył:

„Po raz pierwszy mamy stworzoną taką synergię, w której negocjacje Funduszy Norweskich i EOG prowadziliśmy równolegle do pracy nad Strategią Rozwoju Polski do 2035 roku. Rozwój lokalny jest głównym założeniem tej Strategii. Główną jej tezą jest to, że kolejnym krokiem dla Polski w rozwoju jest postawienie na innowacje i podniesienie jakości życia w mniejszych ośrodkach, stworzenie tam dobrej jakości infrastruktury, usług publicznych, mieszkań, nowych miejsc pracy i rozwój przemysłu”.

110 miast z szansą na środki

O pieniądze z Funduszy Norweskich i EOG będzie mogło ubiegać się 110 miast, wskazanych w projekcie Strategii Rozwoju Polski do 2035 r.

Co istotne, program podzielono na trzy komponenty:

• miasto zrównoważone,

• miasto inteligentne,

• miasto odporne.

Mniejsze i średnie ośrodki otrzymają 74,13 mln euro na projekty środowiskowe, społeczne i gospodarcze w ramach komponentu miasta zrównoważonego. Natomiast duże miasta mogą sięgnąć po 94 mln euro w obszarach miasta inteligentnego i miasta odpornego.

Takie rozłożenie priorytetów oznacza wsparcie m.in. dla:

• zielonej infrastruktury i ograniczania emisji,

• polityki senioralnej i dostępności,

• wsparcia przedsiębiorczości,

• ochrony infrastruktury krytycznej,

• wykorzystania GIS w monitorowaniu ryzyka.

Nabory ruszą w 2026 roku, dlatego samorządy powinny niezwłocznie rozpocząć przygotowanie projektów i partnerstw.

Fundusze Norweskie i EOG – skąd pochodzą środki?

Mechanizm finansują trzy państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego: Norwegia, Islandia i Liechtenstein. Ponieważ korzystają z jednolitego rynku UE, przekazują środki na zmniejszanie różnic społeczno-gospodarczych w Europie. Łączna wartość czwartej edycji dla 15 państw wynosi 3,268 mld euro, z czego 97 proc. pochodzi z budżetu Norwegii.

Równolegle powstaje istotna ustawa

Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej pracuje nad ustawą o zrównoważonym rozwoju miast. Jak pisaliśmy, projekt trafił właśnie do konsultacji publicznych i każdy może zgłosić do niego uwagi. Dzięki nowym przepisom samorządy zyskają narzędzia do wspólnego planowania transportu, usług komunalnych oraz inwestycji. W rezultacie łatwiej sięgną po środki zewnętrzne i skoordynują rozwój w obszarach funkcjonalnych.

Fundusze Norweskie i EOG – podsumowaie

Fundusze Norweskie i EOG otwierają nową perspektywę finansową dla samorządów, ponieważ Polska otrzyma rekordowe 925 mln euro. Program Rozwój Lokalny obejmie 110 miast i wesprze zarówno mniejsze ośrodki, jak i metropolie w obszarze innowacji, odporności oraz zielonej transformacji. Równolegle rząd pracuje nad ustawą o zrównoważonym rozwoju miast, dlatego instrumenty finansowe i legislacyjne mają działać komplementarnie. Co istotne, Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej zapowiada, że mabory ruszą już w 2026 roku.

Źródło: Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej